Како социјалната правда може да се примени во сообраќајот

Овој систем во Финска се нарекува „Päiväsakko“ или систем на дневни казни.

Еве подетално појаснување за тоа како функционира и зошто постои:

Како се пресметува казната?

Наместо фиксна сума (на пример, 50 евра за сите), финската полиција ја пресметува казната врз основа на два фактори:

 * Тежината на прекршокот: Полицијата одредува колку „дневни единици“ заслужува прекршокот (на пример, за помало пребрзување 12 дена, за поголемо 22 дена).

 * Приходите на возачот: Се зема нето месечната плата на возачот, се одземаат основните трошоци за живот и издржување на семејството, а остатокот се дели со 60. Тоа е вредноста на една дневна казна.

Формулата изгледа вака:

- (Дневна единица врз основа на плата) × (Број на денови одредени за прекршокот) = Вкупна казна.

Зошто го прават ова?

Логиката зад овој систем е пропорционалност на казната.

 * Ако казната за пребрзување е фиксна, на пример 200 евра, таа е огромно оптоварување за некој што заработува минимална плата, но е сосема небитна за милионер.

 * Со овој систем, „болката“ од плаќањето на казната е психолошки и економски еднаква за сите. Целта е казната навистина да биде превенција, а не само „трошок за паркирање“ за богатите.

Познати примери

 * Реима Куисла (бизнисмен): Во 2015 година возел 103 км/ч во зона каде е дозволено 80 км/ч. Бидејќи неговата годишна заработка била над 6 милиони евра, добил казна од 54.000 евра.

 * Јуси Салоноја (наследник на месна индустрија): Тој го држи еден од рекордите со казна од околу 170.000 евра за возење со 80 км/ч во зона од 40 км/ч.

 * Директор во „Нокиа“: Своевремено платил казна од 116.000 евра бидејќи возел мотор малку побрзо од дозволеното.

Важни детали

 * Праг за активирање: Системот на дневни казни вообичаено не се применува за мали прекршоци (на пример, ако возите 5-10 км/ч над дозволеното). За такви прекршоци постојат фиксни казни. Дневните казни стапуваат на сила кога пребрзувањето е посериозно (обично над 20 км/ч над лимитот).

 * Податоци во реално време: Финската полиција има директен пристап до даночната база на податоци преку нивните терминали во возилата, па веднаш знаат колку заработил возачот претходната година.

Финска не е единствената земја што го користи овој модел. Неколку други европски држави применуваат слични системи на „пропорционални казни“, иако правилата и лимитите се разликуваат од земја до земја.

Еве кои други земји го применуваат овој систем:

1. Швајцарија (Светски рекорд)

Швајцарија го има можеби најстрогиот систем. Тука казната не зависи само од приходите, туку понекогаш и од вкупното богатство (имотот) на возачот.

 * Рекордот: Во 2010 година, еден шведски возач во Швајцарија беше казнет со неверојатни 1.080.000 франци (околу 1 милион евра) бидејќи возел со 290 км/ч.

 * Логика: Судот пресметал дека тој треба да плаќа по 3.600 франци дневно во период од 300 дена.

2. Шведска

Шведска го користи истиот систем на „дневни казни“ како Финска, но со една битна разлика – постои горна граница (лимит).

 * Во Шведска, бројот на дневни единици е ограничен (најмногу 150 дена), а и вредноста на една единица има свој максимум. Ова спречува казните да достигнат милионски суми како во Швајцарија.

3. Германија

Германија го користи системот на дневни казни главно за посериозни прекршоци кои влегуваат во кривичниот законик (на пример, возење во тешка алкохолизирана состојба или екстремно опасно возење).

 * За обично пребрзување (на пример, 10-20 км/ч над лимитот), Германците сè уште користат фиксни таблици со казни кои се исти за сите.

4. Обединето Кралство (Британија)

Во 2017 година, Британија воведе систем каде најтешките сообраќајни прекршоци се казнуваат со процент од неделната плата на возачот (до 175% од неделниот приход).

 * Сепак, кај нив постои законски максимум (на пример, до 2.500 фунти за прекршок на автопат), па дури и да сте милијардер, не можете да добиете казна од 100.000 евра.

Интересен факт: Овој систем во Европа почнал да се воведува како замена за кратките затворски казни. Наместо да го пратат човекот во затвор на 10 дена (што ја чини државата пари), тие го казнуваат со вредност од неговите 10 работни дена.

 Ако казната се пресметува според приходите, логично е да се запрашаме: „Што ако возачот официјално нема приходи?“

Системот е дизајниран така што никој не може целосно да ја избегне казната, но таа се прилагодува на минималните животни стандарди.

1. За невработени лица

За лицата кои се невработени и примаат социјална помош или се на биро за вработување, се користи минимален износ на дневна казна.

 * Во Финска, на пример, минималната дневна казна е фиксирана (обично околу 6 евра по единица).

 * Ако невработено лице направи прекршок за кој се предвидени 10 дневни единици, неговата казна ќе биде 60 евра.

 * Идејата е казната сепак да биде доволно висока за да се почувствува кај некој со ниски примања, но да не го загрози неговиот опстанок.

2. За студенти

Студентите се третираат слично како невработените, но со мали специфики:

 * Се гледа нивната стипендија или поддршката што ја добиваат од државата.

 * Доколку немаат никакви приходи, се применува истиот минимум како кај невработените.

3. За „богати“ невработени (сопственици на имот)

Ова е најинтересниот дел. Полицијата и даночните власти во земји како Финска и Швајцарија не ги гледаат само „платите“, туку и целосната финансиска состојба.

 * Ако некој е официјално невработен, но поседува вила, јахта и акции кои му носат дивиденда (но не и плата), судот ја пресметува казната врз основа на неговиот капитал и нето-вредност.

 * Не можете да кажете „немам плата“ ако на сметката имате милиони. Во таков случај, казната сепак ќе биде многу висока.

4. Одземање за издржувани членови

При пресметката на дневната казна, државата е фер кон семејствата:

 * За секое дете или лице кое возачот го издржува, од основицата за казна се одзема одреден износ (на пример, 3 евра по дете дневно).

 * Тоа значи дека татко на три деца кој заработува иста плата како некој ерген, ќе плати малку помала казна за истиот прекршок, бидејќи има поголеми трошоци за живот.

Како проверуваат?

Во Финска ова оди многу брзо. Полициското возило е поврзано со даночната управа. Кога полицаецот ќе ја внесе вашата лична карта:

 * Системот веднаш ги повлекува податоците за вашите приходи од последната даночна пријава.

 * Полицаецот го внесува бројот на деца (издржувани членови).

 * Таблетот автоматски ја исфрла сумата за плаќање.

Што мислите за овој систем? Дали верувате дека ваков модел би го подобрил сообраќајот кај нас, или сметате дека фиксните казни сепак се „пофер“?