„Патот на свилата од 21 век“, официјално познат како иницијативата „Појас и пат“ (Belt and Road Initiative - BRI), е еден од најамбициозните инфраструктурни и геополитички проекти во поновата историја. Промовиран од Кина во 2013 година, овој проект има за цел да ја поврзе Азија со Европа и Африка преку копнени и морски патишта.
Еве преглед на тоа што всушност претставува овој модерен гигант:
1. Двата столба на иницијативата
Проектот не е само еден пат, туку мрежа поделена на два главни дела:
- Економскиот појас на Патот на свилата (копнен): Ги поврзува Кина, Централна Азија, Русија и Европа преку железници и патишта.
- Морскиот пат на свилата од 21 век (морски): Ги поврзува кинеските пристаништа со Југоисточна Азија, Индија, Африка и Медитеранот преку стратешки пристаништа.
2. Зошто е важен (и за кого)?
За Кина, ова е начин да го прошири својот пазарен досег, да го пласира својот вишок капитал и да обезбеди енергетска сигурност. За останатите земји, теоретски, тоа значи:
- Модерна инфраструктура: Нови автопати, мостови, аеродроми и енергетски мрежи.
- Трговски олеснувања: Побрз транспорт на стоки (на пример, возот од Кина до Германија патува двојно пократко од бродовите).
3. Балканот како „влезна порта“
Нашиот регион игра клучна улога во овој план. Кина го гледа Балканот како мост кон Централна и Западна Европа.
- Пристаништето Пиреј (Грција): Една од најважните точки во овој синџир.
- Брзата железница Будимпешта - Белград: Директен резултат на оваа иницијатива, со цел стоките од Пиреј побрзо да стигнат до срцето на Европа.
Предизвици и контроверзи
Иако звучи како економска бајка, „Патот на свилата“ често е мета на критики:
„Дипломатија на должничка стапица“: Многу критичари предупредуваат дека посиромашните земји земаат огромни кредити од кинеските банки кои не можат да ги вратат, што резултира со губење на контролата врз сопствените ресурси или територии (како случајот со пристаништето во Шри Ланка или автопатот во Црна Гора).
Дигитален и зелен пат на свилата
Во последно време, фокусот се префрла и на:
- Дигитален пат: Изградба на 5G мрежи, подморски кабли и сателитска инфраструктура.
- Зелен пат: Инвестиции во обновливи извори на енергија, како одговор на критиките за загадувањето при масовната градба.