Операција Сафир: Тајниот лет на 600 килограми ураниум

 

Операцијата „Сафир“ (Operation Sapphire) е еден од најневеројатните примери за пост-студеноваената соработка, каде што довербата меѓу Вашингтон и Москва (со важна улога на Казахстан) спречи потенцијална нуклеарна катастрофа.

​ Операција Сафир: Тајниот лет на 600 килограми ураниум

​Замислете ја 1994 година: Советскиот Сојуз веќе не постои, а во новонастанатите држави владее хаос, хиперинфлација и несигурност. Во источен Казахстан, во магацините на Металуршкиот завод „Улба“, лежеа 600 килограми високо збогатен ураниум (U-235). Оваа количина беше доволна за производство на повеќе од 20 нуклеарни бомби.

​Проблемот

​Ураниумот бил оставен таму за време на советскиот проект за нуклеарни подморници. Магацинот бил обезбеден само со обичен катанец и неколку стражари кои со месеци не примиле плата. Постоел реален страв дека Иран или терористички организации би можеле лесно да го купат или украдат материјалот.

Извршувањето: Како во филм

​Тимот на САД го пакуваше ураниумот во 448 специјални контејнери. Во ноември 1994 година, два огромни транспортни авиони C-5 Galaxy слетаа во Казахстан среде снежна бура.

• ​Тајност: Летовите не беа пријавени на меѓународните радари како воени транпортери.
• ​Ризик: Авионите мораа да летаат преку 15 часа без слетување (со полнење гориво во воздух) за да избегнат слетување во трети земји каде материјалот би можел да биде конфискуван или нападнат.
• ​Крајна дестинација: Ураниумот безбедно пристигна во објектот Оук Риџ (Oak Ridge) во Тенеси, каде што подоцна беше претворен во гориво за комерцијални нуклеарни централи.

​Зошто ова е важно за соработката САД-Русија?

​Операцијата Сафир беше првиот голем тест за Програмата за координирано намалување на заканите (Nunn-Lugar). Таа покажа дека:

1. ​Русија и САД можат да ги остават настрана претензиите за сопственост врз советското наследство ако во прашање е глобалната нуклеарна безбедност.
2. ​Вашингтон беше подготвен да плати милиони долари (директно на Казахстан и во форма на помош) за да го „купи“ мирот.

​Оваа операција постави темел за следните две децении во кои илјадници советски нуклеарни глави беа безбедно уништени со американски пари и руска техничка изведба.