Гренланд и глобалното ниво на морињата

Ова е фасцинантен и истовремено загрижувачки развој во глациологијата. Откритието на овој „седиментен слој“ суштински го менува начинот на кој научниците ја предвидуваат иднината на Гренланд и глобалното ниво на морињата.

​ Ефектот на „лизгав тепих“

​Долго време се веруваше дека поголемиот дел од гренландската ледена покривка лежи на цврста камена подлога (bedrock). Цврстиот камен создава триење и го забавува движењето на ледот кон океанот. Меѓутоа, откритието на мек седимент значи дека ледот всушност се наоѓа врз слој од влажен песок и кал.

• ​ Кога овој седимент ќе се натопи со вода од стопениот мраз, тој станува екстремно лизгав.
• ​Резултат: Наместо ледот полека да „гребе“ по карпите, тој буквално се лизга врз седиментот како на подмачкана шина.

​ Забрзано уривање на глечерите

​Овој седимент не само што го олеснува лизгањето, туку и ја дестабилизира самата основа на глечерите. Како што температурите растат, повеќе вода продира до дното, правејќи го седиментот уште понестабилен. Ова води до:

• ​ Ледот од внатрешноста на Гренланд побрзо стигнува до бреговите.
• ​ Глечерите полесно се кршат и се уриваат во океанот.

​Зошто е ова важно за климатските модели?

​Досегашните компјутерски модели за покачување на нивото на морето можеби ја потцениле брзината на топење. Ако голем дел од Гренланд лежи на ваква „мека“ подлога, ледената покривка е многу почувствителна на затоплувањето отколку што мислевме.

​Ова е како да дознаете дека темелите на една огромна зграда не се од бетон, туку од влажен песок.

Ова откритие внесува нова доза на итност во научните предвидувања, бидејќи слојот од седименти делува како „забрзувач“ кој досега не бил целосно вклучен во пресметките.

​Иако е тешко да се каже една фиксна бројка за целиот остров, истражувањата укажуваат на неколку клучни промени во предвидената брзина:

​ Зголемена динамичка брзина

​Традиционалните модели главно се фокусираа на површинското топење (од сонцето и воздухот). Но, со овој „лизгав под“, се предвидува дека:

• ​Брзината на протокот на одредени глечери може да се зголеми за 25% до 50% во споредба со претходните проценки.
• ​Наместо само да се топи од горе, ледот сега побрзо се „испумпува“ во океанот преку механичко лизгање.

​ Проценки за нивото на морињата

​Според најновите истражувања на Nature Communications и слични глациолошки студии, доколку овој седиментен слој предизвика дестабилизација на клучните ледени текови:

• ​Гренланд би можел да придонесе со дополнителни 5 до 10 сантиметри кон глобалното ниво на морињата до 2100 година, над она што веќе беше предвидено.
• ​Вкупниот придонес само од Гренланд до крајот на векот би можел да достигне помеѓу 15 и 30 сантиметри, зависно од емисиите на стакленички гасови.

​ Критичната точка (Tipping Point)

​Научниците стравуваат дека седиментот ја поместува „критичната точка“ поблиску до нас.

Ова значи дека Гренланд не е само „коцка мраз што се топи на сонце“, туку динамична маса која може да се лизне во океанот многу побрзо отколку што мислевме.

Со оглед на тоа што Гренланд содржи доволно мраз за да го подигне глобалното ниво на морињата за околу 7 метри, дури и мал процент на забрзување има огромни последици.

​Еве како тоа би се одразило на Европа и нашиот поширок регион:

​ Ефектот на Јадранското и Средоземното Море

​Иако Балканот е релативно планински, крајбрежните градови на Јадранот и Егејот се под директен ризик. Со забрзаното топење на Гренланд:

• ​Венеција (Италија): Веќе се бори со поплави, а забрзаното топење може да ја направи невселива до крајот на векот.
• ​Хрватско приморје: Градови како Сплит, Задар и Дубровник би се соочиле со губење на историските јадра и инфраструктурата која е изградена на самото ниво на морето.
• ​Албанското и Грчкото крајбрежје: Ниските предели и делтите на реките (каде што се наоѓаат многу туристички капацитети) би биле први на удар.

​ Влијание врз климата (Атлантската струја)

​Забрзаното топење на ледот ослободува огромни количини слатка вода во Северниот Атлантик. Ова е клучно за нас бидејќи:

• ​Слатката вода може да ја забави или запре Голфската струја (AMOC).
• ​Ако оваа струја ослабне, климата во Европа драстично ќе се промени. Наместо само затоплување, можеме да очекуваме екстремни временски непогоди, како посилни зимски бури и непредвидливи суши на Балканот.

​ Дали Македонија е безбедна?

​Како копнена земја, Македонија нема да биде поплавена, но ќе ги почувствува индиректните ефекти:

• ​Економски бегалци: Милиони луѓе од медитеранските крајбрежја би се селеле кон внатрешноста.
• ​Промена на врнежите: Топењето на Гренланд ја менува патеката на циклонските маси, што за нас може да значи уште подолги периоди на суша проследени со катастрофални поројни поплави.

 Ова всушност ни кажува дека „часовникот чука“ побрзо отколку што мислевме.