Кога купуваме обично кравјо млеко од маркет, амбалажата е полна со симболи и бројки кои често ги занемаруваме, но тие кажуваат сè за квалитетот, начинот на обработка и потеклото на млекото.

​Еве детален преглед на тоа што значат тие ознаки:

​

1. Процент на млечни масти (М.М.)

Ова е највидливата бројка (на пр. 3.2%, 2.8%, 1.5% или 0.5%).

• ​Полномасно (3.2% - 3.5%): Најблиску до природната состојба.
• ​Делумно обезмастено (1.5% - 2.8%): Дел од мастите се отстранети преку центрифугирање.
• ​Обезмастено (0.5%): Речиси без масти, наменето за диетална исхрана.

​

2. Начин на термичка обработка

​Ова одредува колку долго млекото може да стои на полица:

• ​UHT (Ultra-High Temperature): Млеко обработено на многу висока температура (над 135^\circ C) за неколку секунди. Ова го прави „трајно“ млеко кое може да стои надвор од фрижидер додека не се отвори.
• ​Пастеризирано: Обработено на пониска температура (околу 72^\circ C). Ова е „свежо“ млеко кое мора постојано да стои во фрижидер и има краток рок на траење.
• ​ESL (Extended Shelf Life): Нешто помеѓу свежо и трајно млеко; трае околу 2-3 недели во фрижидер.

​3. Официјални симболи за безбедност и квалитет

• ​Елипса со код (Ветеринарен печат): Најважниот симбол за безбедност. Во елипсата пишува кратенка за државата (на пр. MK) и бројот на објектот каде е пакувано млекото. Тоа е доказ дека млекото е поминато низ официјална контрола.
• ​Tetra Pak симболи: На дното на амбалажата често има бројки во квадрати. Мит е дека тие покажуваат колку пати млекото е рециклирано (преварено). Тие всушност се само ознаки за печатарската машина за боите на пакувањето.
• ​FSC сертификат: Слика на дрвце со ознака FSC значи дека картонската амбалажа потекнува од шуми со кои се управува одржливо.

​

4. Специјални ознаки за диета и здравје

• ​Lactose-Free (Без лактоза): Млеко во кое е додаден ензимот лактаза за да го разложи млечниот шеќер. Идеално за луѓе кои имаат подуеност од обично млеко.
• ​GMO-Free: Гаранција дека животните не биле хранети со генетски модифицирана храна.
• ​Органско (Bio): Зелен лист од ѕвездички (ЕУ лого). Ова значи дека кравите паселе на чисти пасишта и не се користени антибиотици во индустриски размери.

​

5. Хомогенизирано

​Ова не е секогаш симбол, туку збор на амбалажата. Хомогенизација е процес каде млечните масти се „кршат“ на толку ситни честички што тие не се креваат на површината како кајмак, туку остануваат рамномерно распоредени низ целото млеко.

​

На што да внимавате при купување?

​Секогаш барајте ја земјата на потекло (често е со мал фонт кај увозните млека) и внимавајте на терминот „Млечен напиток“ — ако го пишува тоа, честопати не е чисто млеко, туку млеко во прав измешано со вода и додатоци.

Препознавањето на „вистинското“ млеко наспроти она што е направено со рекомбинација (мешање на млеко во прав и вода) бара малку „детективска“ работа, бидејќи производителите ретко го пишуваат тоа со големи букви.

​Еве ги трите главни трика како да го откриете составот:

​1. Читање на „Состав“ (Најсигурниот метод)

​Според законот, производителот мора да ги наведе сите состојки по редослед на застапеност.

• ​Вистинско млеко: Во составот треба да пишува само: „Стерилизирано млеко“ или „Пастеризирано кравјо млеко“.
• ​Рекомбинирано млеко: Ако во составот видите „Млеко во прав“, „Млечни протеини“ или „Реконституирано млеко“, тоа е знак дека млекото е дехидрирано, па повторно измешано со вода.

​2. Терминот „Млечен напиток“

​Ова е законска „дупка“. Ако производот не исполнува стандарди за да се нарече чисто млеко (бидејќи има додатоци како млечни масти од растително потекло, витамини или е направено од прав), производителот мора да го именува како „Млечен напиток“ (Milk drink). Ако го видите овој натпис, тоа не е чисто свежо млеко.

Оние мали елипсовидни печати на амбалажата се „личната карта“ на производот. Тие се клучни затоа што честопати брендот е домашен (на пример, пишува име на македонска млекарница), но млекото внатре може да е увезено на големо и само спакувано тука.

​Еве како да станете експерт за дешифрирање на потеклото:

​1. Побарајте го „Ветеринарниот печат“

​На секоја амбалажа (обично во близина на рокот на траење или на дното) мора да има мала елипса (круг во форма на јајце). Во неа се наоѓаат неколку важни ознаки:

• ​Горниот дел (Букви): Кратенка за државата каде што е извршена последната преработка или пакување.
  • ​MK – Северна Македонија
  • ​RS – Србија
  • ​HR – Хрватска
  • ​SI – Словенија
  • ​DE – Германија
  • ​PL – Полска
• ​Средината (Бројки): Ова е единствениот број на објектот (млекарницата). Ако го внесете овој број на страницата на Агенцијата за храна и ветеринарство, ќе ја најдете точната адреса на фабриката.
• ​Долниот дел (Кратенка): Обично стои EZ или EEZ ако млекото доаѓа од Европската Унија.

​2. Замката на „Произведено за...“

​Ова е најчестиот трик. На предната страна може да има знаме или натпис кој асоцира на домашен производ, но на задната страна внимавајте на следниве разлики:

• ​„Произведено во Македонија“: Значи дека млекото е од македонски фарми и обработено во локална млекарница.
• ​„Произведено во [друга земја], увезено од [име на фирма]“: Јасно е дека млекото е странско.
• ​„Ставено во промет од...“ или „Произведено за...“: Ова најчесто го користат маркетите за нивните „трговски марки“ (како K-Plus, Pilos, S-Budget). Во овој случај, мора да го погледнете печатот во елипсата за да дознаете од која држава вистински дошло млекото.

​3. Како да препознаете „Маскирано“ увозно млеко?

​Ако на амбалажата на млекарницата пишува MK, но до него има ознака дека млекото е „рекомбинирано“ или е „млечен напиток“, постои голема шанса дека е купено млеко во прав од странство (на пример од Полска или Украина каде е најевтино), а потоа само измешано со вода и спакувано во Македонија. Тогаш законски смеат да стават македонски печат, бидејќи „финалната преработка“ е направена тука.

​Краток квиз за во маркет:

​Следниот пат кога ќе купувате, погледнете го трајното млеко во тетрапак:

1. ​Ако во елипсата пишува PL или CZ, пиете млеко од Полска или Чешка, дури и ако брендот звучи локално.
2. ​Ако во елипсата пишува MK и во составот пишува само „свежо кравјо млеко“, тогаш поддржувате домашно производство.

​Интересен факт: Млекото во прав често се увезува во огромни вреќи од 25кг, а неговиот рок на траење во таа форма е многу долг, што им овозможува на некои производители да го чуваат како резерва кога нема доволно свежо млеко.