КИНЕСКА УРМА, кај нас позната и како Жижула (латински: Ziziphus jujuba), е вистинско „скриено богатство“ за нашите краишта

 

Македонија има речиси идеални услови за Кинеската Урма а еве и зошто:

​Зошто Жижулата е совршена за нашиот крај ?

1. ​Издржливост на температури: Жижулата е неверојатно „жилаво“ дрво. Може да издржи екстремни горештини во лето (над 40°C) и многу ниски температури во зима (дури до -25°C). Ова ја прави совршена за нашето поднебје каде зимите знаат да бидат остри, а летата пеколни.
2. ​Отпорност на суша: Како растение што потекнува од суви предели, таа нема потреба од многу вода кога еднаш ќе се зафати. Совршено би се вклопила во нашите  предели.
3. ​Цветање: Цвета многу подоцна од другите овошја (во јуни), што значи дека нема опасност од доцните пролетни мразови кои кај нас често ги уништуваат кајсиите или сливите.
4. ​Без прскање: Жижулата речиси и да нема природни непријатели (штетници) кај нас, па затоа можеш да ја одгледуваш како 100% органско овошје.

​Ако си Пчелар, ова ќе те воодушеви:

​Жижулата е медоносно растение! Нејзините цветови се ситни и жолти, но лачат многу нектар кој пчелите го обожаваат. Медот од жижула е исклучително ценет и во Кина се смета за еден од најквалитетните медицински медови.

​Каков е вкусот и зошто ја викаат „Кинеска урма“?

• ​Кога е свежа: Има вкус на крцкаво, слатко јаболко.
• ​Кога ќе отстои (или ќе се исуши): Кората малку се збрчкува, станува мека и потемнува. Тогаш вкусот и текстурата стануваат идентични со оние на вистинската урма – многу слатки и лепливи.

​Здравствени придобивки:

​Жижулата ја нарекуваат „овошје на бесмртноста“. Има 20 пати повеќе витамин Ц од цитрусите. Одлична е за смирување на нервниот систем, против несоница и за јакнење на крвта.

​Совети за садење во Македонија:

• ​Локација: Бара многу сонце. Не ја сади во сенка.
• ​Почва: Не е пребирлива, успева дури и на посна и карпеста почва.
• ​Сорти: Кај нас веќе може да се најдат калемени сорти (како Li или Lang) кои даваат многу поголеми плодови од дивите верзии.

Жижулата е како „тивок херој“ во градината – не бара ништо, а дава многу.

​

Еве уште неколку практични работи:

​1. Изгледот на дрвото

​Жижулата има многу специфичен, малку „цик-цак“ изглед на гранките и сјајни, темнозелени листови. Изгледа декоративно и малку егзотично. Повеќето сорти имаат мали трња, што може да биде и предност – потешко би ја брстеле животни.

​2. Раѓа брзо

​За разлика од некои овошја што се чекаат со години, калемената жижула може да даде плод уште во втората или третата година. Плодовите зреат кон крајот на Септември и во Октомври.

​3. Како се конзумира (Мала тајна за вкусот)

• ​Фаза „Јаболко“: Кога е жолто-зелена со кафеави дамки, таа е крцкава и сочна.
• ​Фаза „Урма“: Кога ќе стане целосно кафеава и малку ќе омекне, тогаш е најслатка.

​4. Ракија и Ликер од Жижула

​Бидејќи традицијата на печење ракија е силна, треба да се знае дека од жижула се прави феноменална ракија или може да се додаде во лозова ракија за да се направи ликер. Плодовите имаат толку многу шеќер што ферментацијата е одлична.

ЖИЖУЛА ВО МЕД

Сувите плодови од жижула се ставаат во тегла со багремов мед. Жижулата ја прима влагата од медот и станува како „бонбона“ полна со витамини, а медот добива овошна арома. Тоа е вистинска витаминска бомба.

Read More

 

Што е тоа „Медлика“ и зошто пчеларите ја чуваат како најголема тајна?

​Многумина од вас често ме прашуваат: „Зошто овој мед е толку темен?“ или „Дали е ова навистина мед или е нешто друго?“. Денес ќе ви ја откријам приказната за Медликата – најтемниот, најгустиот и според многумина, најлековитиот дар од пчелите.

​Не секој мед доаѓа од цветот!

​Навикнати сме пчелите да ги замислуваме како летаат од цвет на цвет и собираат нектар. Тоа е Цветниот мед (багрем, ливада). Но, Медликата (или Шумскиот мед) има сосема поинаков пат.

​Во жешките летни денови, кога сонцето ќе ги загрее шумите на Мариово и течението на Црна Река, се случува нешто магично. На листовите од дабот и буката се појавуваат слатки, светкави капки. Тоа не е роса, туку сок богат со минерали кои дрвото ги извлекло од длабочината на земјата. Пчелите го препознаваат овој „сок од дрвото“ и го собираат со истата љубов како и нектарот.

​По што се разликува Медликата?

1. ​Боја како ноќ: За разлика од златниот багрем, Медликата е темна, речиси црна или темнозелена. Колку е потемен медот, толку повеќе минерали (железо, магнезиум, калиум) содржи.
2. ​Вкус на шума: Не е само сладок. Во него ќе почувствувате ноти на карамела, дива смола и малку „димиран“ вкус на шумска свежина.
3. ​Кристализација (Шеќерење): Еве ја најголемата вистина – Медликата кристализира многу побавно и поинаку од цветниот мед. Кога ќе се стегне, таа станува како путер, ситна и фина. Тоа не е шеќер, тоа е природен печат за квалитет.

​Зошто е ова „Шампион меѓу медовите“?

​Медликата содржи до 10 пати повеќе минерални материи од цветниот мед. Таа е мелем за дишните патишта, крвната слика и имунитетот кога телото е изморено. Во Европа, овој мед е најскап и најценет, а ние го имаме тука, во срцето на Мариово.

​

Следниот пат кога ќе видите темен, густ мед кој почнал да се кристализира – не се сомневајте. Природата не прави совршени коцки шеќер, таа прави жив лек. Пробајте го со парче старо сирење или едноставно на врвот на лажичката – вкусот на шумата ќе ви каже сè.

Read More

Комбинацијата на сирење со мед

Комбинацијата на сирење со мед е класичен пример за она што го нарекуваме „совршен баланс“ во храната.

​Тука се среќаваат два спротивни света: соленото и масното од сирењето со слаткото и цветното од медот. Кога овие два вкуса ќе се спојат на јазикот, се случува вистинска магија.

​Еве зошто оваа комбинација е толку посебна и кои се најдобрите спојки:

​Зошто е толку вкусно?

​Нашите рецептори за вкус го обожаваат контрастот. Мастите од сирењето ја обложуваат устата, а киселината и шеќерот од медот го „пресекуваат“ тој масен вкус, правејќи го секој залак свеж и возбудлив.

​Најдобри комбинации за проба:

1. ​Старо овчо сирење + Темен шумски мед:
   • ​Силното, солено сирење бара моќен мед. Ова е класика во нашите краеви.
2. ​Козјо сирење + Мед од багрем:
   • ​Бидејќи козјото сирење има специфична острина, благиот и светол мед од багрем совршено го смирува.
3. ​Италијанска „Пармезан“ варијанта:
   • ​Пробај парче тврдо сирење (како Пармезан или Пашки кашкавал) со неколку капки мед и малку мелени ореви. Тоа е врвен десерт.
4. ​Рикота или Урда + Мед + Овошје:
   • ​Ова е полесна варијанта која може да биде и здрав појадок. Додај малку од мангото или крушата за кои зборувавме – ќе се воодушевиш!

​Здравствена придобивка (со мерка):

• ​Протеини + Енергија: Сирењето ти дава калциум и протеини, а медот дава брза енергија и ензими.
• ​Варење: Ако користиш домашно сирење (со добри бактерии) и природен мед, ова може да биде пријатно за стомакот (секако, во умерени количини бидејќи е калорично).

​Мал гурмански трик: Следен пат кога ќе јадеш сирење и мед, додај само еден мал прстофат црн бибер или неколку ливчиња свежа мајчина душичка (тимијан). Вкусот ќе отиде на сосема ново ниво!

Read More

Правењето домашен јогурт е вистинска уметност

 

Правењето домашен јогурт е вистинска уметност на биологијата! Всушност, ти не го „готвиш“ јогуртот, туку создаваш совршени услови за добрите бактерии да ја завршат работата за тебе.

​Процесот се нарекува ферментација, каде бактериите го јадат шеќерот во млекото (лактозата) и го претвораат во млечна киселина, што го згуснува млекото и му го дава тој препознатлив киселкаст вкус.

​Еве како да го направиш дома во неколку едноставни чекори:

​Што ти е потребно?

1. ​Млеко: 1 или повеќе литри (најдобро е полномасно, домашно или пастеризирано).
2. ​„Маја“ (Стартер): 2 полни лажици веќе готов јогурт или кисело млеко (важно е да има „живи бактерии“).

​Постапка :

​1. Загревање (Уништување на конкуренцијата)

​Загреј го млекото во тенџере на тивок оган додека не почне да врие (околу 82°C). Ова се прави за да се убијат сите „лоши“ бактерии кои би можеле да му попречат на јогуртот.

​2. Ладење (Клучниот момент!)

​Тргни го млекото од оган и остави го да се излади додека не стане млако.

• ​Тест со прст: Стави го чистиот прст во млекото и изброј до 10. Треба да чувствуваш топлина, но да не те пече. (Идеална температура е околу 40-45°C).
• ​Внимавај: Ако е прежешко, ќе ги убиеш добрите бактерии. Ако е преладно, тие нема да се активираат.

​3. Потквасување

​Во мал сад, измешај ги двете лажици јогурт (мајата) со малку од млакото млеко за да се изедначи смесата. Потоа, истури ја таа мешавина во целото тенџере со млако млеко и нежно промешај.

​4. Инкубација (Спиење)

​Истури го млекото во стаклени тегли или остави го во тенџерето. Сега треба да ја одржиш топлината 6 до 8 часа:

• ​Завиткај го тенџерето/теглите во топло ќебе или крпи.
• ​Стави ги на топло место во кујната каде што нема провев.

​5. Ладење

​По 6-8 часа, отвори го – млекото треба да е згуснато. Стави го во фрижидер неколку часа за дополнително да се стегне и да го добие вистинскиот вкус.

​Ако сакаш твојот јогурт да биде многу густ и кремаст како оној што го купуваш во маркет:

• ​Земи една цедалка, стави чиста газа во неа и истури го готовиот јогурт.
• ​Остави го да се цеди во фрижидер 2-3 часа (вишокот вода/сурутка ќе истече). Она што ќе остане во газата е вистински густ јогурт.

​Зошто е подобар домашниот?

• ​Нема додадени згуснувачи (како скроб или желатин).
• ​Има многу повеќе живи пробиотици кои се одлични за твојот имунитет.
• ​Можеш да го користиш за твојот чиа пудинг за кој зборувавме претходно!

Read More

ХРАНА КОЈА ГО САБОТИРА ФОКУСОТ ЗА ВРЕМЕ НА УЧЕЊЕ ИЛИ РАБОТА

 

Ако сакаш твојот мозок да работи како „швајцарски часовник“, овие три категории храна се твоите најголеми непријатели за време на учење или важен проект:

​1. „Тешки“ јаглехидрати (Бело брашно и тесто)

​Тука спаѓаат пици, пецива од лиснато тесто, бели пасти и бел леб.

• ​Што се случува? Овие намирници имаат висок гликемиски индекс. Тие предизвикуваат нагло лачење на инсулин, по што шеќерот во крвта нагло паѓа.
• ​Резултат: Веројатно ти се случило по еден „тежок“ ручек со тесто одеднаш да ти се приспие толку многу што не можеш ниту една реченица да прочиташ. Тоа е познатиот „food coma“.

​2. Рафинирани шеќери (Енергетски пијалоци и слатки)

​Иако изгледа дека чоколадото или енергетскиот пијалок ти даваат „крилја“, тоа е стапица.

• ​Што се случува? Мозокот добива премногу гориво одеднаш и не може ефикасно да го обработи.
• ​Резултат: Се појавува „ментална магла“ (brain fog) и нервоза. Штом помине дејството (за околу 30-40 минути), ќе се чувствуваш поуморен отколку пред да ги земеш.

​3. Пржена и многу масна храна (Помфрит, чипс, брза храна)

• ​Што се случува? Мастите од пржената храна бараат огромна енергија за варење. Телото ја пренасочува крвта од мозокот кон стомакот за да се справи со „тешката артилерија“.
• ​Резултат: Твојот фокус опаѓа бидејќи мозокот не добива доволно свежа крв богата со кислород.

​Златното правило за „Умен оброк“:

​Ако имаш важен испит или состанок во 14:00 часот, твојот ручек во 12:30 треба да изгледа вака:

​Лесен протеин: Пилешко, риба или јајце.

​Многу зеленчук: Салата која ќе те хидрира.

​Без тешки прилози: Избегнувај многу компири или ориз.

​Интересен факт: Истражувањата покажуваат дека прекумерното конзумирање на транс-масти (кои ги има во маргаринот и купечките колачи) на долг рок може да ги оштети врските меѓу невроните.

Read More

Овој напиток е дизајниран да го разбуди мозокот без да го оптовари стомакот. Го нарекуваме „Ментален мотор“, бидејќи ги содржи сите клучни состојки за кои.

​Напиток „Ментален мотор“ 

​Потребни состојки:

• ​1 шолја боровинки (може и замрзнати) – за брзи рефлекси и меморија.
• ​1 зрела банана – за стабилно ниво на гликоза (гориво за мозокот).
• ​5-6 цели ореви – за омега-3 масни киселини.
• ​200 мл вода или ладен чај од нане – нането го зголемува протокот на кислород до мозокот.
• ​Прстофат цимет – за да го држи шеќерот во крвта на идеално ниво.

​Подготовка:

1. ​Стави сè во блендер.
2. ​Блендирај додека не стане мазно.
3. ​Пиј го полека додека читаш или работиш (не го „ексни“ одеднаш за да му дадеш време на телото постепено да ги прими нутриентите).

​Зошто ова работи подобро од кафе?

​Кофеинот од кафето само ти дава „кредит“ на енергија што подоцна ќе мора да го вратиш со камата (замор). Овој смути напиток му дава на мозокот реални материјали за работа:

• ​Антоцијаните ги отвораат „патеките“ во мозокот.
• ​Магнезиумот од бананата те смирува за да немаш паника од испитот/работата.
• ​Здравите масти од оревите се грижат фокусот да трае со часови.

​Мал бонус совет: Додека учиш и го пиеш ова, пробај да мирисаш есенцијално масло од рузмарин или нане (или само свежо нане). Мирисот во комбинација со овие нутриенти прави чуда за фокусот!

Read More

​„Забранетата“ комбинација: Слатко + Кисело

 

​

Иако звучи како идеална овошна салата, твоето тело не мисли така. Еве зошто:

​„Забранетата“ комбинација: Слатко + Кисело

​Нутриционистите кои ја проучуваат дигестијата велат дека не треба да мешаме многу слатки овошја (банана, суво грозје, смокви) со кисели овошја (портокал, грејпфрут, лимон, кисело јаболко).

• ​Што се случува во стомакот? Киселината од цитрусите може да го забави разградувањето на шеќерите од слатките овошја. Наместо брзо да се вари, храната почнува да ферментира (да се „расипува“) во цревата.
• ​Резултат: Надуеност, гасови, чувство на тежина, па дури и киселини кај луѓе со почувствителен стомак.

​Уште неколку комбинации кои треба да ги избегнуваш:

Како е правилно?

​Најдобро е овошјето да се јаде на празен стомак или како посебна ужина. Ако веќе мешаш, еве го златното правило:

• ​Кисело со кисело (напр. портокал и јагоди).
• ​Слатко со слатко (напр. банана и круша).

​Еден мал трик за „спасување“:

​Ако веќе правиш смути со мешано овошје, додај малку ѓумбир. Тој помага во варењето и ги намалува шансите за ферментација и гасови.

​Ова се само препораки за „оптимално“ варење – секој организам е различен.

Честопати проблемот не е во самата намирница (дека таа е „лоша“), туку во „сообраќајниот колапс“ што се случува во твојот дигестивен систем кога ќе се измешаат различни брзини на варење.

​Замисли го ова вака:

• ​Овошјето е како „спортски автомобил“ – се вари за 20-30 минути.
• ​Месото и тешките јаглехидрати се како „камиони“ – им требаат 3 до 5 часа.

​Ако го изедеш „спортскиот автомобил“ (овошјето) веднаш по „камионот“ (ручекот), тој заглавува во сообраќајот зад него. Шеќерите од овошјето стојат на топло во стомакот, почнуваат да ферментираат и создаваат гасови. Тоа е онаа надуеност што ја чувствуваш.

​Како да го „рестартираш“ стомакот?

​Еве неколку едноставни правила кои можат драстично да ти го подобрат чувството по јадење:

1. ​Овошјето се јаде ПРЕД, а не ПО оброкот: Изеди го јаболкото или крушата 30 минути пред ручекот. Така тие ќе „пролетаат“ низ стомакот и ќе го подготват за следната храна.
2. ​Не пиј многу вода додека јадеш: Премногу течност за време на оброкот ги разредува стомачните сокови и го забавува варењето. Пробај да пиеш вода 15 минути пред или еден час по јадење.
3. ​Правилото на „едноставност“: Колку помалку различни намирници има во еден оброк, толку полесно му е на стомакот. (На пример: месо + салата е супер, но месо + компир + леб + овошен сок е рецепт за подуеност).

​Што да правиш кога веќе си се надул?

​Ако веќе чувствуваш тежина, еве што помага веднаш:

​Чај од нане или ѓумбир: Нането ги опушта мускулите на дигестивниот тракт, а ѓумбирот го забрзува движењето на храната.

​Движење: Една лесна 10-минутна прошетка по јадење прави чуда за варењето.

​Џвакање: Пробај следниот пат да ја џвакаш храната додека не стане како каша во устата. Варењето започнува со плунката, а не во стомакот: 

​Интересен факт: Стомакот нема заби. Сè што нема да изџвакаш добро, тој мора да го „бори“ со киселина, што дополнително те заморува и подува.

Read More

АВОКАДО - Па ова нема никаков вкус!

 

Авокадото е специфично бидејќи, за разлика од другите овошја кои се полни со шеќер, тоа е преполно со здрави масти (слични на оние во маслиновото масло). Многу луѓе првиот пат кога го пробуваат велат: „Па ова нема никаков вкус!“, но трикот е во тоа што авокадото е како „платниште“ – му требаат зачини за да оживее.

​Еве зошто вреди да го вклучиш во исхраната:

​1. Зошто е „суперхрана“?

• ​Здраво срце: Полно е со мононезаситени масти кои го намалуваат лошиот холестерол.
• ​Апсорпција на витамини: Многу витамини од другиот зеленчук (како А, Д, Е и К) се растворливи само во масти. Ако јадеш салата со морков, а не додадеш авокадо или масло, телото потешко ќе ги искористи витамините.
• ​Повеќе калиум од бананата: Иако бананата е синоним за калиум, авокадото всушност го има во поголем процент, што е одлично за мускулите и притисокот.

​Како да го направиш ПРЕВКУСНО? (3 брзи идеи)

​Бидејќи е неутрално и кремасто, еве како да му дадеш карактер:

​1. Најпознатиот појадок: „Авокадо тост“

• ​Изгмечи го авокадото со вилушка.
• ​Клучни додатоци: Сок од лимон (за да не потемни и за свежина), сол, црн бибер и малку лут пипер (чили).
• ​Намачкај го на потпечено парче леб и додај едно јајце одозгора. Солта и лимонот буквално го „отклучуваат“ вкусот.

​2. Намаз „Гвакамоле“ (Мексикански стил)

• ​Измешај гмечено авокадо со ситно сецкан домат, малку кромид и многу свеж магдонос или коријандер. Совршено е како сос за чипс или како прилог со пилешко.

​3. Здрава чоколадна пена (Мус)

• ​Верувал или не, ако изблендираш зрело авокадо со какао, малку мед и малку млеко, ќе добиеш превкусен чоколаден пудинг. Авокадото му ја дава кремастата текстура, а какаото целосно го покрива неговиот вкус.
  
  
  

​Како да избереш авокадо?

​Најпознатата сорта е "Hass" (со темна, груба кора).

• ​Притисни го кај врвот каде што била рачката. Ако лесно попушта под прстот, зрело е.
• ​Трик: Ако ја тргнеш малата рачка и одоздола е зелено – совршено е. Ако е кафеаво – веќе почнало да се расипува.
• 
  
• ​Совет за чување: Ако изедеш само половина, остави ја коската во другата половина, попрскај ја со лимон и завиткај ја во фолија. Тоа ќе го спречи да потемни.

Read More

​Чиа пудинг со „златно“ манго

 

Овој појадок е како здрав десерт во чаша! Најдоброто е што го подготвуваш навечер, па наутро само го додаваш мангото и имаш спремен оброк.

​Еве го наједноставниот рецепт:

​Чиа пудинг со „златно“ манго

​Потребни состојки:

• ​3 лажици чиа семе (полно со омега-3 и влакна).
• ​200 мл млеко по избор (обично, бадемово или кокосово за тропски вкус).
• ​Половина зрело манго.
• ​Опционално: Малку мед или ванила.

​Подготовка (чекор по чекор):

1. ​Подготовка на основата: Во тегла или чаша измешај ги чиа семето и млекото. Добро промешај со лажица, почекај 5 минути и промешај повторно (ова спречува да се направат грутки).
2. ​Одмор во фрижидер: Затвори ја теглата и остави ја во фрижидер преку ноќ (или најмалку 3 часа). Чиа семето ќе ја впие течноста и ќе стане како пудинг.
3. ​Магијата со манго: Исецкај го мангото на коцки или изблендирај го во блендер за да добиеш густо сосче (пире).
4. ​Финале: Наутро, стави го пирето од манго врз пудингот.
   
   
   

​Зошто ова е совршен појадок?

• ​Енергија: Чиа семето дава долготрајна енергија, а мангото те освежува и ти го буди мозокот.
• ​Ситост: Поради огромното количество на влакна, нема да почувствуваш глад до ручек.
• ​Без додаден шеќер: Зрелото манго е доволно слатко, па нема потреба да додаваш вештачки засладувачи.
• 
  
• ​Мал совет: Ако сакаш малку крцкавост, одозгора додај неколку сецкани печени лешници или малку кокосови лушпи.

Read More

МАНГО - Кралот на овошјето

 

Мангото со право го нарекуваат „Кралот на овошјето“! Кога е совршено зрело, неговиот вкус е толку богат и кремаст што повеќе потсетува на десерт отколку на обичен плод.

​Ако планираш да си купиш, еве што треба да знаеш за да не се разочараш:

​1. Како да избереш совршено манго?

​Најголемата грешка е да гледаш според бојата. Некои сорти остануваат зелени дури и кога се зрели.

​Тест со допир: Нежно притисни го со дланката. Треба да биде малку меко, слично како зрел авокадо или праска. Ако е тврдо како камен, ќе биде кисело.

​Тест со мирис: Помирисај го кај рачката. Зрелото манго има интензивен, сладок и цветен мирис.

​2. Зошто е здраво (освен што е превкусно)?

​Витамин А за очите: Мангото е преполно со бета-каротен, кој твоето тело го претвора во витамин А. Ова е клучно за добар вид и заштита на рожницата.

​Дигестивни ензими: Слично како кивито, содржи група ензими (амилази) кои помагаат во разградување на храната, особено на скробните јаглехидрати.

​Чиста кожа: Поради високата концентрација на витамин Ц и А, помага во производството на колаген и ги чисти порите „одвнатре“.

​Трик за лесно сечење (Метод „Еж“)

Мангото има една голема, рамна и тврда коска во средината која е тешка за вадење. Најлесен начин е:

1. ​Исечи ги двете „странични страни“ (образите) на мангото, избегнувајќи ја коската во средина.
2. ​На месото од исечените делови со нож направи линии во форма на мрежа (коцки), но внимавај да не ја пробиеш кората.
3. ​Притисни ја кората од задната страна за да излезат коцките нанадвор – изгледа како еж! Сега само ги гризеш или ги тргаш со лажица.

​Со што одлично се комбинира?

​Ако сакаш вистинска „експлозија“ на вкусови, пробај го на овие два начина:

​Тропско смути: Манго, банана и малку кокосово млеко.

​Мексикански стил: Исечи го на парчиња и посипи го со малку лимон и малку лут пипер (чили). Звучи чудно, но луто-кисело-слатката комбинација е неверојатна!

​Мала напомена: Мангото има малку повеќе шеќер од јаболката или крушите, па затоа е најдобро да го јадеш во првиот дел од денот за да ти даде енергија за сите обврски

Read More

Иако и двете се кафе, тие се два различни ботанички видови со сосема поинаков карактер

 
Разликата меѓу Арабика и Робуста е како разликата меѓу фино вино и јако занаетчиско пиво. Иако и двете се кафе, тие се два различни ботанички видови со сосема поинаков карактер.

​Еве како да ги разликувате и зошто тоа е важно за вас:

​1. Арабика (Coffea Arabica) – „Кралицата на вкусот“

​Арабиката е најпопуларниот вид во светот на квалитетното кафе (зафаќа околу 60-70% од пазарот).

• ​Вкус: Има софистициран, благ и киселкаст вкус. Можете да почувствувате ноти на овошје, цвеќиња, чоколадо или јаткасти плодови.
• ​Кофеин: Содржи помалку кофеин (околу 1.2% – 1.5%). Ова ја прави попогодна ако сакате да пиете повеќе шолји без да станете премногу нервозни.
• ​Одгледување: Расте на големи надморски височини (над 1000 метри), ептен е пребирлива и тешка за одгледување, што ја прави поскапа.

​2. Робуста (Coffea Canephora) – „Мускулите во шолјата“

​Како што кажува и самото име, ова растение е „робусно“ – отпорно на болести и инсекти.

• ​Вкус: Има многу посилен, погруб и погорчлив вкус, кој потсетува на земја или изгорена гума. Нема многу ароматична комплексност.
• ​Кофеин: Содржи скоро двојно повеќе кофеин од Арабиката (околу 2.2% – 2.7%).
• ​Крема: Робустата е заслужна за онаа густа, кафеава пена (крема) на врвот на еспресото. Затоа италијанските мешавини за еспресо секогаш содржат мал процент на Робуста.

​Споредба на прв поглед

Како да го изберете вашето кафе?

​Ако сакате уживање и арома: Барајте пакувања на кои пишува "100% Arabica". Тоа е гаранција за поквалитетен и понежен вкус.

​Ако ви треба „шок“ за будење: Мешавина со 10-20% Робуста ќе ви даде посилен удар на кофеин и погуста пена (совршено за утринско еспресо).

​Турското кафе кај нас: Најчесто е мешавина. Евтините кафиња содржат многу Робуста (затоа се многу горки и бараат шеќер), додека премиум мешавините се доминантно Арабика.

​Еден мал трик: Погледнете ги зрната во кесичката. Ако сите се рамномерно големи и издолжени, имате чиста Арабика. Ако гледате мали, тркалезни зрна измешани внатре, тоа е Робуста.

Read More

Кафето е како лебот или свежото овошје – по печењето, неговиот квалитет почнува да опаѓа поради контакт со кислород (оксидација)

 Еве 4 брзи начини како да проверите дали вашето кафе е навистина свежо:

1. Тестот со „вентилот“ на кесичката

Повеќето квалитетни кафиња имаат мал тркалезен пластичен вентил на пакувањето.

 * Неговата намена: Тој не е за да го мирисате кафето, туку за да дозволи јаглерод диоксид (CO_2) да излезе од кесичката, а да не влезе кислород.

 * Проверка: Свежо печеното кафе природно испушта многу CO_2. Ако кесичката е малку „надуена“ или ако при притискање мирисот е силен и интензивен, тоа е добар знак. Ако кесичката е скроз сплескана и мека, кафето веројатно стоело предолго.

2. Датум на печење (Roast Date) vs. Рок на траење

Индустриските кафиња во маркетите обично имаат само „Рок на траење“ (кој е често 2 години во иднината).

 * Златно правило: Најдоброто кафе има напишано „Датум на печење“.

 * Идеално време: Кафето е на својот врв од 7 до 30 дена по печењето. Ако поминале повеќе од 3-4 месеци, тоа веќе ги изгубило повеќето од своите суптилни ароми и ќе има вкус на „стара хартија“ или само горчина.

3. „Цветање“ (Blooming) при подготовка

Ова е најсигурниот тест во вашата кујна. Кога ќе прелиете мелено кафе со малку врела вода:

 * Свежо кафе: Ќе почне да „цвета“ – ќе се појават меурчиња, кафето ќе се подигне и ќе создаде пена. Тоа е CO_2 кој излегува од зрното.

 * Старо кафе: Водата само ќе помине низ него или тоа ќе остане рамно и мртво. Нема меурчиња = нема свежина.

4. Маслен изглед кај зрната

 * Темно печено кафе: Треба да има благ сјај (маслата излегле на површина). Ако темно печеното кафе изгледа суво и сиво, маслата оксидирале и станале со вкус на „ужегнато“.

* Светло печено кафе: Тоа треба да биде суво по природа, но ако зрната се кршливи и прашливи, веројатно е многу старо.

Како да го зачувате свежо подолго?

Ако сакате да го сочувате вкусот што е можно подолго дома:

 * Не го чувајте во фрижидер: Влагата и мирисите од другата храна ќе го уништат.

 * Темно и ладно место: Користете херметички затворен сад (не проѕирен стаклен, бидејќи светлината му штети).

 * Мелете го пред пиење: Меленото кафе ја губи свежината за само 15 минути по мелењето бидејќи има поголема површина во допир со воздухот.

Read More

ПАТУВАЊЕТО НА КАФЕТО: ОД ЦРЕША ДО ШОЛЈА

 

Патот на кафето е фасцинантна трансформација – од тропска бобинка која личи на цреша, до црниот енергетски пијалок во вашата шолја. Ова патување често трае со месеци и вклучува илјадници километри.

​Еве ги клучните станици на тој пат:

​1. Одгледување и берба

​Кафето расте во т.н. „Појас на кафето“ (регионот околу екваторот). Се започнува со дрвото Coffea.

• ​Цреши: Плодот на кафето се нарекува „цреша“. Кога ќе созрее, таа станува светло црвена.
• ​Берба: Кај квалитетните кафиња (Specialty Coffee), бербата е рачна за да се изберат само најзрелите плодови. Кај индустриските кафиња, бербата често е машинска.

​2. Обработка (Вадење на зрното)

​Зрното кафе е всушност семката на таа цреша. Постојат два главни методи за отстранување на лушпата:

• ​Сув метод (Natural): Црешите се сушат на сонце додека не се стврднат, па лушпата се вади механички. Ова му дава на кафето овошен и сладок вкус.
• ​Мокар метод (Washed): Пулпата се вади веднаш со вода, па зрната ферментираат во базени. Ова кафе има почист вкус и повисока киселост.

​3. Сушење и селекција

​Зелените зрна мора да се исушат додека не достигнат околу 11% влажност. Потоа се врши строга селекција – се отстрануваат оштетените зрна за да не го расипат вкусот на целата серија.

​4. Транспорт (Зелено кафе)

​Во оваа фаза кафето се нарекува „зелено кафе“. Тоа е тврдо, мириса на трева и може да стои долго без да се расипе. Се пакува во јутени вреќи и со бродови се испраќа низ целиот свет до пржилниците.

​5. Пржење (Магичниот момент)

​Ова е најкритичната фаза за вкусот. Зелените зрна се ставаат во големи тапани на температури од 180°C до 240°C.

• ​First Crack: На одредена температура зрното пука (како пуканка) и се дуплира во големина.
• ​Развој на арома: Тука се случува Maillard-овата реакција (исто како кај печење леб или месо) која создава стотици ароматични соединенија.
• ​Степени на пржење: Посветло (покисело, повеќе кофеин), средно или темно пржење (погорчливо, чаден вкус).

​6. Мелење и подготовка

​Откако ќе стигне кај вас или во вашето омилено кафуле:

• ​Мелење: Мора да одговара на методот (многу ситно за турско, средно за еспресо, крупно за филтер).
• ​Екстракција: Топлата вода ги „извлекува“ маслата, кофеинот и аромите од зрното.

​Интересен факт:

​Дали знаевте дека во една шолја кафе има околу 70 до 100 зрна? Тоа значи дека за едно ваше утринско кафе, некој на другиот крај на светот морал рачно да набере околу 40-50 цреши од дрвото.

Read More

Звучи чудно, но кората на кивито е јадлива и содржи огромна концентрација на влакна и антиоксиданси

 

Кивито е вистинска нутритивна бомба! Иако е мало, неговиот состав е толку моќен што многу нутриционисти го сметаат за едно од најгустите овошја со хранливи материи во светот.

Еве зошто е одлично што го консумираш често:

1. Шампион во Витамин Ц (Повеќе од портокалот!)

Многу луѓе мислат дека портокалот е крал на витаминот Ц, но кивито го победува. Само едно киви може да ги задоволи твоите дневни потреби за овој витамин. Тоа значи посилен имунитет, подобра апсорпција на железо и побрзо заздравување на раните.

2. Актинидин за подобро варење

Кивито содржи уникатен ензим наречен актинидин. Овој ензим помага во разградувањето на протеините (од месо, млечни производи или грав), што го прави кивито идеален десерт по тежок ручек за да не чувствуваш тежина во стомакот.

3. Здрав сон

Кивито е едно од ретките овошја што содржи серотонин (хормонот на среќата). Истражувањата покажуваат дека јадењето на 1-2 киви пред спиење може да помогне побрзо да заспиеш и да имаш поквалитетен сон.

Најголемите придобивки накратко:

 * Здравје на срцето: Помага во намалување на триглицеридите и спречува згрутчување на крвта (делува слично како аспирин, но природно).

 * Здравје на очите: Богато е со лутеин и зеаксантин, кои ги штитат очите од оштетување предизвикано од светлината.

 * Кожа: Високото ниво на витамин Ц и Е помага во создавањето на колаген, што ја прави кожата поцврста и посјајна.

Трикови за конзумирање:

 * Дали ја проба кората? Звучи чудно, но кората на кивито е јадлива и содржи огромна концентрација на влакна и антиоксиданси. Ако добро го измиеш (или ако е од сортите со помалку влакненца), пробај да го изедеш како јаболко.

 * Немој да го мешаш со млеко (веднаш): Поради ензимот актинидин, ако ставиш свежо киви во јогурт или млеко и го оставиш да стои, млечните протеини ќе се разградат и смесата ќе стане горчлива. Изеди го веднаш по мешањето!

Мала напомена: Кивито е кисело овошје, па ако имаш многу чувствителен желудник или афти во устата, биди поумерен.

Read More

​Еве зошто крушата е фантастична

 

Крушата е вистинско „скриено богатство“! Иако често е во сенка на јаболкото, таа има специфични карактеристики што ја прават можеби и подобар избор за одредени цели.

​

​1. Кралица на влакната

​Ако јаболкото е добро за варењето, крушата е супериорна. Една средна круша содржи околу 6 грама влакна (што е скоро 25% од дневните потреби). Повеќето од тие влакна се нерастворливи, што значи дека таа е еден од најдобрите природни лекови против „мрзливи црева“ и констипација.

​2. Хипоалергена природа

​Крушата се смета за едно од најмалку алергените овошја во светот. Токму затоа, педијатрите често препорачуваат таа да биде меѓу првите овошја што им се даваат на бебињата при воведување на цврста храна.

​3. Низок Гликемиски Индекс (GI)

​Крушите имаат многу низок гликемиски индекс (околу 38). Тоа значи дека шеќерот во нив се разградува многу бавно. Ако бараш овошје што нема да ти предизвика „енергетски ролеркостер“, крушата е топ избор.

​Што ја прави крушата посебна?

Еден важен совет за јадење:

​За разлика од повеќето овошја, крушите созреваат од внатре кон надвор.

• ​Ако е многу тврда на допир, остави ја на собна температура неколку дена.
• ​Трик: Притисни ја со палецот кај „вратот“ (близу рачката). Ако е меко таму, крушата е совршено зрела и слатка!

​Како да ја искомбинираш?

​Крушата оди неверојатно добро со солени вкусови. Пробај ја во салата со:

• ​Рукола, малку ореви и малку сирење (козјо или сино сирење). Слатко-солената комбинација е вистински гурмански специјалитет, а притоа е многу здрава.

​Дали знаеше дека крушата е едно од ретките овошја што не може да созрее на дрвото, па затоа мора да се бере додека е уште тврда?

Read More

 Лимонот (и неговиот карактеристичен мирис и вкус) може да има неколку позитивни ефекти врз човечкото расположение, благодарение на неговите сензорни, биолошки и психолошки својства. 

Еве како делува:

Психолошки ефект – свежина и будност

Мирисот на лимон е свеж, цитрусен и пријатен. Истражувања покажуваат дека аромата на цитрус (вклучувајќи го лимонот) може да:

- Намали стресот и анксиозноста– мирисот на лимон може да има благ успокојувачки ефект.

- Подобри концентрацијата и вниманието – многумина го користат мирисот на лимон за да останат будни и фокусирани.

- Поттикне позитивно расположение  – свежиот мирис често се поврзува со чистота и енергија, што може да подобри расположението.

Физиолошки ефекти – антиоксиданси и витамин C

Лимонот е богат со витамин Ц и антиоксиданси, кои:

- Ја поддржуваат имуната функција.

- Можат да ја намалат умората и да ја подобрат општата енергија.

- Се поврзуваат со подобар ментален здравје – недостигот на витамин Ц понекогаш е поврзан со лошо расположение или депресивни симптоми.

Сензорна стимулација

Киселиот вкус на лимонот активира вкусовните рецептори и поттикнува производство на **слина и желудочни сокови**, што може да создаде чувство на „пробудување“ или свежина во телото – нешто што многумина го восприемаат како освежувачко и подигнувач на расположението.

Ароматерапија

Во ароматерапијата, есенцијалното масло од лимон се користи за:

- Намалување на нивото на кортизолот (хормонот на стресот).

- Подобрување на квалитетот на сонот (во некои случаи).

- Создавање на осетилно пријатна околина што влијае позитивно на емоциите.

Иако лимонот сам по себе не е „лек“ за лошо расположение, неговиот мирис, вкус и хранливи состојки можат да имаат благ, но значаен позитивен ефект врз расположението, особено кога се користи како дел од здрав начин на живот, релаксација или сензорна стимулација.

Посебен пијалок

Турска лимонада. Овој пијалок е богат со витамин Ц, совршено освежувачки и ја гаси жедта. Дури и во сред зима, ќе ви послужи добро во случај да се разболите. Ова е врв на безалкохолните пијалоци на секоја празнична трпеза.

Read More

 

Кога купуваме обично кравјо млеко од маркет, амбалажата е полна со симболи и бројки кои често ги занемаруваме, но тие кажуваат сè за квалитетот, начинот на обработка и потеклото на млекото.

​Еве детален преглед на тоа што значат тие ознаки:

​

1. Процент на млечни масти (М.М.)

Ова е највидливата бројка (на пр. 3.2%, 2.8%, 1.5% или 0.5%).

• ​Полномасно (3.2% - 3.5%): Најблиску до природната состојба.
• ​Делумно обезмастено (1.5% - 2.8%): Дел од мастите се отстранети преку центрифугирање.
• ​Обезмастено (0.5%): Речиси без масти, наменето за диетална исхрана.

​

2. Начин на термичка обработка

​Ова одредува колку долго млекото може да стои на полица:

• ​UHT (Ultra-High Temperature): Млеко обработено на многу висока температура (над 135^\circ C) за неколку секунди. Ова го прави „трајно“ млеко кое може да стои надвор од фрижидер додека не се отвори.
• ​Пастеризирано: Обработено на пониска температура (околу 72^\circ C). Ова е „свежо“ млеко кое мора постојано да стои во фрижидер и има краток рок на траење.
• ​ESL (Extended Shelf Life): Нешто помеѓу свежо и трајно млеко; трае околу 2-3 недели во фрижидер.

​3. Официјални симболи за безбедност и квалитет

• ​Елипса со код (Ветеринарен печат): Најважниот симбол за безбедност. Во елипсата пишува кратенка за државата (на пр. MK) и бројот на објектот каде е пакувано млекото. Тоа е доказ дека млекото е поминато низ официјална контрола.
• ​Tetra Pak симболи: На дното на амбалажата често има бројки во квадрати. Мит е дека тие покажуваат колку пати млекото е рециклирано (преварено). Тие всушност се само ознаки за печатарската машина за боите на пакувањето.
• ​FSC сертификат: Слика на дрвце со ознака FSC значи дека картонската амбалажа потекнува од шуми со кои се управува одржливо.

​

4. Специјални ознаки за диета и здравје

• ​Lactose-Free (Без лактоза): Млеко во кое е додаден ензимот лактаза за да го разложи млечниот шеќер. Идеално за луѓе кои имаат подуеност од обично млеко.
• ​GMO-Free: Гаранција дека животните не биле хранети со генетски модифицирана храна.
• ​Органско (Bio): Зелен лист од ѕвездички (ЕУ лого). Ова значи дека кравите паселе на чисти пасишта и не се користени антибиотици во индустриски размери.

​

5. Хомогенизирано

​Ова не е секогаш симбол, туку збор на амбалажата. Хомогенизација е процес каде млечните масти се „кршат“ на толку ситни честички што тие не се креваат на површината како кајмак, туку остануваат рамномерно распоредени низ целото млеко.

​

На што да внимавате при купување?

​Секогаш барајте ја земјата на потекло (често е со мал фонт кај увозните млека) и внимавајте на терминот „Млечен напиток“ — ако го пишува тоа, честопати не е чисто млеко, туку млеко во прав измешано со вода и додатоци.

Препознавањето на „вистинското“ млеко наспроти она што е направено со рекомбинација (мешање на млеко во прав и вода) бара малку „детективска“ работа, бидејќи производителите ретко го пишуваат тоа со големи букви.

​Еве ги трите главни трика како да го откриете составот:

​1. Читање на „Состав“ (Најсигурниот метод)

​Според законот, производителот мора да ги наведе сите состојки по редослед на застапеност.

• ​Вистинско млеко: Во составот треба да пишува само: „Стерилизирано млеко“ или „Пастеризирано кравјо млеко“.
• ​Рекомбинирано млеко: Ако во составот видите „Млеко во прав“, „Млечни протеини“ или „Реконституирано млеко“, тоа е знак дека млекото е дехидрирано, па повторно измешано со вода.

​2. Терминот „Млечен напиток“

​Ова е законска „дупка“. Ако производот не исполнува стандарди за да се нарече чисто млеко (бидејќи има додатоци како млечни масти од растително потекло, витамини или е направено од прав), производителот мора да го именува како „Млечен напиток“ (Milk drink). Ако го видите овој натпис, тоа не е чисто свежо млеко.

Оние мали елипсовидни печати на амбалажата се „личната карта“ на производот. Тие се клучни затоа што честопати брендот е домашен (на пример, пишува име на македонска млекарница), но млекото внатре може да е увезено на големо и само спакувано тука.

​Еве како да станете експерт за дешифрирање на потеклото:

​1. Побарајте го „Ветеринарниот печат“

​На секоја амбалажа (обично во близина на рокот на траење или на дното) мора да има мала елипса (круг во форма на јајце). Во неа се наоѓаат неколку важни ознаки:

• ​Горниот дел (Букви): Кратенка за државата каде што е извршена последната преработка или пакување.
  • ​MK – Северна Македонија
  • ​RS – Србија
  • ​HR – Хрватска
  • ​SI – Словенија
  • ​DE – Германија
  • ​PL – Полска
• ​Средината (Бројки): Ова е единствениот број на објектот (млекарницата). Ако го внесете овој број на страницата на Агенцијата за храна и ветеринарство, ќе ја најдете точната адреса на фабриката.
• ​Долниот дел (Кратенка): Обично стои EZ или EEZ ако млекото доаѓа од Европската Унија.

​2. Замката на „Произведено за...“

​Ова е најчестиот трик. На предната страна може да има знаме или натпис кој асоцира на домашен производ, но на задната страна внимавајте на следниве разлики:

• ​„Произведено во Македонија“: Значи дека млекото е од македонски фарми и обработено во локална млекарница.
• ​„Произведено во [друга земја], увезено од [име на фирма]“: Јасно е дека млекото е странско.
• ​„Ставено во промет од...“ или „Произведено за...“: Ова најчесто го користат маркетите за нивните „трговски марки“ (како K-Plus, Pilos, S-Budget). Во овој случај, мора да го погледнете печатот во елипсата за да дознаете од која држава вистински дошло млекото.

​3. Како да препознаете „Маскирано“ увозно млеко?

​Ако на амбалажата на млекарницата пишува MK, но до него има ознака дека млекото е „рекомбинирано“ или е „млечен напиток“, постои голема шанса дека е купено млеко во прав од странство (на пример од Полска или Украина каде е најевтино), а потоа само измешано со вода и спакувано во Македонија. Тогаш законски смеат да стават македонски печат, бидејќи „финалната преработка“ е направена тука.

​Краток квиз за во маркет:

​Следниот пат кога ќе купувате, погледнете го трајното млеко во тетрапак:

1. ​Ако во елипсата пишува PL или CZ, пиете млеко од Полска или Чешка, дури и ако брендот звучи локално.
2. ​Ако во елипсата пишува MK и во составот пишува само „свежо кравјо млеко“, тогаш поддржувате домашно производство.

​Интересен факт: Млекото во прав често се увезува во огромни вреќи од 25кг, а неговиот рок на траење во таа форма е многу долг, што им овозможува на некои производители да го чуваат како резерва кога нема доволно свежо млеко.

Read More

Едно јаболко на ден, го брка докторот надвор од дома

 

Јаболкото е веројатно „најпотценетиот суперхерој“ во светот на исхраната. Не залудно постои поговорката: „ eдно јаболко на ден, го брка докторот надвор од дома“.

​Еве зошто јаболкото е толку моќно и како најдобро да го искористиш:

​1. Пектин – Тајното оружје за варењето

​Јаболката се богати со пектин, вид на растворливи влакна кои делуваат како пребиотик. Тие ги хранат добрите бактерии во твоите црева и помагаат во регулирање на столицата. Исто така, пектинот помага во намалување на „лошиот“ (LDL) холестерол.

​2. Пријател на линијата

​Едно јаболко со средна големина има само околу 95 калории, но поради високата содржина на вода и влакна, прави да се чувствуваш сит многу подолго од другите ужини.

​3. Контрола на шеќерот

​Иако содржат јаглехидрати, нивниот гликемиски индекс е релативно низок. Флавоноидите во јаболката можат да ја подобрат чувствителноста на инсулин, што е клучно за превенција од дијабетес тип 2.

​Како да извлечеш максимум?

​За да ги добиеш сите придобивки, треба да внимаваш на овие две работи:

• ​Јади го со кора: Скоро средишната половина од влакната и огромниот дел од полифенолите (антиоксиданси) се наоѓаат токму во кората. Ако го лупиш, фрлаш голем дел од здравјето во корпа.
• ​Внимавај на восокот: Купечките јаболка често се премачкани со тенок слој восок за сјај. Најдобро е да ги измиеш со млака вода и малку сода бикарбона или јаболков оцет за да го отстраниш тој слој.
  
  
  

Клучот кај јаболкото е да го комбинираш со здрави масти или протеини. Ова помага шеќерот од овошјето да се ослободува уште побавно, што значи стабилна енергија без ненадеен пад.

​Еве 3 брзи и здрави идеи:

​1. „Класика“ со путер од јаткасти плодови

​Исечи едно јаболко на кришки и премачкај ги со една лажица путер од кикирики, бадеми или лешници.

• ​Зошто делува: Протеините и мастите од путерот го прават јаболкото комплетен оброк кој ќе те држи сит барем 2-3 часа.
• ​Бонус совет: Посипи малку цимет одозгора за подобра контрола на шеќерот.

​2. Моќно јогурт-боул

​Исецкај го јаболкото на коцки и додај го во 200ml грчки јогурт. Додај една рака ореви и малку чиа семиња.

• ​Зошто делува: Ова е бомба од пробиотици, калциум и омега-3 масни киселини. Совршено е за појадок или оброк после вежбање.
  
  
  

​3. Салата „Крцкаво здравје“

​Изрендај јаболко и морков, па додај малку сок од лимон и неколку цели печени бадеми.

• ​Зошто делува: Ова е вистинска „четка“ за твоите црева поради огромното количество на влакна. Лимонот помага јаболкото да не потемни (оксидира) и додава витамин Ц.

​Еден мал „хак“ за крај:

​Ако некогаш имаш проблем со спиењето, пробај да изедеш јаболко со малку путер од бадем навечер. Содржината на витамин B6 и калиум во јаболкото може да помогне за порелаксиран сон.

Read More