Интонирањето на државната химна „Денес над Македонија“

 Интонирањето на државната химна „Денес над Македонија“ во училиштата е тема која ги спојува законските обврски, патриотското воспитување и практичната реализација на терен.

Еве како изгледа тоа во пракса низ македонските образовни институции:

1. Законска рамка и почеток на наставата

Според измените во законите за основно и средно образование, интонирањето на химната стана задолжително во сите училишта.

 * Кога се интонира: Најчесто тоа се случува секој прв понеделник во месецот или на почетокот на секоја работна недела (во зависност од интерната одлука на училиштето).

 * Првиот училишен ден: На 1-ви септември, интонирањето е свечен и неизбежен дел од приемот на првачињата и почетокот на новата учебна година.

2. Практична реализација (Како изгледа тоа?)

Во пракса, процедурата варира во зависност од инфраструктурата на училиштето:

 * Преку разгласен систем: Во поновите или реновираните училишта, химната се пушта централно преку звучници во секоја училница истовремено.

 * Во училишниот двор: Кога временските услови дозволуваат, учениците се собираат во дворот пред почетокот на првиот час за заедничко интонирање.

 * Во училниците: Наставниците пуштаат аудио запис на компјутер/паметна табла, а учениците стојат мирно со почит.

3. Предизвици на терен

Иако законот е јасен, неговата имплементација не е секогаш униформна:

 * Технички проблеми: Некои постари училишта немаат функционални разгласни системи, па се потпираат на индивидуалната иницијатива на наставниците.

 * Мултиетнички средини: Во општините со мешан етнички состав, ова прашање понекогаш добива политичка конотација, иако законската обврска се однесува на сите државни училишта без исклучок.

 * Рутина наспроти свеченост: Постои дебата меѓу наставниците дали премногу честото интонирање ја претвора химната во „механичка навика“ наместо во чин со посебна тежина.

Значењето на чинот

Целта на оваа пракса е јакнење на националното чувство и почитта кон државните симболи кај младите од најрана возраст. Во многу земји во светот (како САД или Турција), ова е децениска традиција, додека кај нас сè уште се прилагодува во секојдневниот образовен ритам.

Белешка: Покрај химната, во многу училишта е задолжително и истакнувањето на државното знаме на видни места во ходниците и училниците.

Прашањето за казните е специфично бидејќи законската регулатива помина низ турбулентен период во текот на 2024 и 2025 година. Иако имаше силни заложби за воведување строги санкции, ситуацијата во моментов е следна:

1. Казни во Предлог-законите

Во пакетот закони што беа предложени (особено за средното образование), беа предвидени глобални глоби за институциите и одговорните лица доколку не се почитуваат одредбите за државните симболи. Вообичаено, во македонскиот образовен систем, казните за прекршување на законските одредби од овој тип се движат во следните рамки:

 * За училиштето (правно лице): Глоби од 1.000 до 2.000 евра (во денарска противвредност).

 * За директорот (одговорно лице): Глоби од 300 до 500 евра.

2. Повлекување и дебата

Важно е да се напомене дека кон крајот на 2024 година, Владата го повлече Предлог-законот за средно образование токму поради бројните амандмани и политичките несогласувања околу членот 54, кој го регулираше интонирањето на химната.

 * Резултат: Во овој момент, во многу училишта интонирањето се врши врз основа на препорака или одлука на општината/основачот, а не секогаш врз основа на финализиран закон со строги казнени одредби.

 * Во општините каде што градоначалниците донесоа ваква одлука (на пр. Аеродром, Гази Баба, Прилеп), притисокот е повеќе административен и политички отколку директно паричен преку инспекторат.

3. Кој ја врши контролата?

Доколку законот се применува во целост, контролата ја врши Државниот просветен инспекторат (ДПИ).

 * Инспекторите при редовен или вонреден надзор проверуваат дали се почитуваат насоките на Министерството за образование и наука (МОН).

 * Доколку се утврди пропуст, прво се дава укажување (рок за отстранување на неправилноста), а потоа се изрекува казна.

4. Практичен парадокс

Иако постојат најави за високи казни, во пракса ретко се случува директор на училиште да биде парично казнет исклучиво за химната. Најчесто, „казните“ се манифестираат преку:

 * Дисциплински мерки за наставниот кадар.

 * Јавен притисок врз раководството на училиштето.

 * Политичка одговорност пред советот на општината.