Часовникот и пушката: Лекција за преживување во суровиот свет

 

Часовникот и пушката: Лекција за преживување во суровиот свет

Беше тоа една од оние прес-конференции каде воздухот е исполнет со политичка тензија. Група западни новинари, со директен и остар тон, му го поставија на рускиот претседател Владимир Путин прашањето кое долго лебдеше во етерот:

„Зошто сте толку опседнат со оружје и воена моќ? И зошто Западот постојано Ве нарекува диктатор кој одбива да ги прифати модерните демократски текови?“

Путин не започна со сложени политички говори, ниту со сувопарен дипломатски речник. Наместо тоа, на неговото лице се појави лесна насмевка и тој одлучи да им одговори со приказна — стара народна поука која ја крие суштината на неговата филозофија за државата и суверенитетот.

Приказната за младото момче и туѓинците

„Имаше едно семејство,“ започна Путин, „кое поседуваше огромна и бујна фарма. Имаа многу коњи, говеда и плодни полиња. Секоја недела, главата на семејството одеше на пазар со своите постари синови за да тргува. Дома го оставаа само најмладото момче, кое веќе беше вешто во употребата на оружје, за да ја чува куќата, имотот и жените.

Еден ден, додека момчето беше само, кон фармата се приближија група непознати мажи. Тие не изгледаа како напаѓачи; напротив, дојдоа со широки насмевки и слаткоречиви зборови, тврдејќи дека доаѓаат во мир. Момчето, претпазливо, ги пречека со пушката во рацете.

Гледајќи дека е вооружено, туѓинците лукаво ја променија тактиката. Извадија од џебот еден сјаен, привлечен и скап рачен часовник. Момчето беше фасцинирано од неговата убавина и механизмот што прецизно ги отчукуваше секундите. Кога го видоа сјајот на желбата во неговите очи, тие му шепнаа:

„Дај ни ја твојата стара пушка... и земи го овој прекрасен часовник. Ќе бидеш најмодерен во селото!“

Момчето речиси подлегна на искушението, но во последен момент се двоумеше и им рече да се вратат друг ден.

Златните зборови на таткото

Вечерта, кога таткото се вратил, момчето со возбуда му раскажало за прекрасната понуда, опишувајќи го часовникот со страхопочит. На тоа, таткото го погледнал својот син со сериозен израз и му ги кажал зборовите кои треба да се напишат со златни букви:

„Слушај ме добро, сине... Дај им го оружјето и земи го часовникот... но утре, кога тие истите луѓе ќе се вратат да ти ја ограбат фармата, да ти го украдат добитокот и да ти го осквернат домот... тогаш, погледни го твојот прекрасен часовник и гордо кажи им: 'Еј, погледнете, точно е дванаесет часот!'“

Момчето тогаш научи една сурова лекција: дека секој луксуз е бескорисен ако ја немаш моќта да го заштитиш.

Поука за денешниот свет

Завршувајќи ја приказната, Путин ја повлече паралелата со денешната реалност:

„Денес Западот често користи блескави термини како 'демократија' и 'слобода' исто како тој луксузен часовник. Тие ги користат овие зборови како мамка за предавниците и наивните, со цел да го скршат оружјето на патриотизмот и да ја уништат внатрешната кохезија на народот.

Не ја продавајте вашата татковина и вашата одбрана за да купите часовник. Тој украс ќе ви користи само за едно — прецизно да го знаете времето кога вашата земја е ограбувана, а вие сте немоќни да направите ништо.“

Во свет каде што интересите секогаш стојат пред принципите, оваа приказна останува како потсетник: Дали моќта е единствената реална гаранција за опстанок? Или во денешното време сè уште има простор за идеализам без меч во раката?

Што мислите вие — дали е можно да се има и часовникот и пушката истовремено?

Read More

Релација

 

Таксито на Зоран беше старо, сребрено „Пасат“, со мирис на кафе и малку бензин. На шофершајбната — икона залепена со селотејп. Не од вера. Од навика.

Релацијата Прилеп–Битола ја возеше напамет.

Кривините кај Тополчани, рамнината, првите светла на Битола. Ништо не го изненадуваше веќе.

Кога човекот влезе, не праша колку чини. Само рече:

„До Битола. Кај болницата.“

Тоа обично значеше проблем.

Човекот имаше триесет и нешто години. Не беше пијан. Не беше нервозен. Само седеше исправено, со рацете во скутот, како да чека ред.

На излез од Прилеп, Зоран праша:

„Радио?“

„Не.“

Добар знак. Лоша ноќ.

Кај Новаци, човекот првпат зборуваше сам:

„Ако не стигнам до утре, нема да има кого да бараат.“

Зоран не одговори. Таксистите учат рано:

ако прашаш — влегуваш во туѓ живот.

Стигнаа пред болницата. Мерачот застана. Човекот извади пари, повеќе од што требаше.

Потоа: „Може уште една услуга?“

Секогаш лошо почнува вака.

„До Скопје. Сега. На црно.“

Зоран погледна на часовникот.

22:40.

„Не возам ноќе толку далеку.“

Човекот кимна. Како да очекуваше.

„Ќе платам однапред.“

Извади плик. Не дебел. Само доволен за човек што знае што прави.

На бензинската кај Битола, Зоран купи кафе. Стоеше пред касата и гледаше во фрижидерот со енергетски пијалоци, како да чека некој да му каже што да прави.

Никој не кажа ништо.

Се врати во колата.

„Каде во Скопје?“

„Кај Автокоманда.“

Патот беше празен. Радио сè уште исклучено.

Човекот гледаше напред, не во телефон, не низ прозорец. Како некој што сака да стигне, не да бега.

Кај Пресека, Зоран праша:

„Од што бегаш?“

„Не бегам. Само не сакам да ме најдат прв.“

Тоа беше доволно.

Пред Скопје, сообраќајот почна. Светла, знаци, град што не спие.

Кај Автокоманда, човекот рече: „Тука е добро.“

Излезе, го зема ранецот и пред да ја затвори вратата, додаде:

„Ако некој праша — не сум бил со тебе.“

Зоран само климна.

На враќање, кај Велес, го виде полицискиот пункт. Срцето му тропаше, ама никој не го застана.

Стигна во Прилеп во четири наутро. Го изгаси моторот и седеше уште некое време.

Пликот не го отвори веднаш.

Утрото, на вести, кратка информација: „Лице поврзано со истрага, недостапно за органите…“

Немаше име.

Зоран ја продолжи релацијата Прилеп–Битола како и секој ден.

Иконата стоеше на истото место.

Пасатот уште мирисаше на кафе.

Само едно знаеше сигурно:

Некои патници не плаќаат за километри.

Плаќаат за тишина.

Read More

Забранетата куќа

 

Куќата стоеше на крајот од селото, свртена со грб кон патот, како намерно да се крие од светот. Луѓето одамна престанаа да поминуваат покрај неа. Ја нарекуваа „забранетата“, не затоа што некој ја оградил, туку затоа што спомените околу неа беа потешки од секоја брава. Таму, велат, времето застанало во еден погрешен миг.

Тој стоеше пред старата дрвена врата долго време, со раката подигната, но без храброст да тропне. Во џебот носеше јаболко – обично, црвено, со ситни точки по кората. Го носеше со себе со години, барем во мислите. Јаболко какво што некогаш му подаваше Ристе, секогаш кога зборовите им биле премалку.

Вратата чкрипна кога конечно ја турна. Мирисот на влага, старо дрво и заборав го пресретна како студен здив. Куќата беше тивка, но не празна. Во таа тишина живееја сите неизговорени реченици, сите погледи што никогаш не се сретнале.

И тогаш, наспроти него, во полутемниот ходник, ги виде очите.

Очите на Милош.

Истите тие очи што ги гледаше секое утро во огледало. Истата боја, истата длабочина, истата тага што не знае да остари. Како да гледаш во минатото и сегашноста во ист миг. Милош стоеше вкочанет, како човек што гледа дух, а не живо суштество.

Никој не зборуваше. Зборовите би биле навреда за моментот.

Тој полека ја извади раката од џебот и го подаде јаболкото. Рацете му се тресеа – не од страв, туку од тежината на сите години што стоеја меѓу нив. Милош го зеде, како нешто свето. Го погледна, го допре со прстите, како да проверува дали е вистинско.

Потоа го бакна.

Едноставно, тивко, со усни што одамна заборавиле како се простува. Солзите му потекоа без отпор. Не ги бришеше. Немаше потреба. Тие не беа слабост, туку доказ дека срцето сè уште знае.

Во тој миг, целиот гнев што со години го хранеле исчезна. Сета гордост што ги држеше разделени се стопи како мраз на пролетно сонце. Остана само љубовта – сурова, чиста, болна – и тагата за сите изгубени години што никогаш нема да се вратат.

„Ристе…“ прошепоти Милош, како да го изговара името за првпат.

Името одекна низ куќата, се залепи за ѕидовите, ги разбуди старите сенки. Тој чекори напред и застана толку блиску што меѓу нив немаше ништо, освен воздух полн со неизречено.

Не се прегрнаа веднаш. Некои прегратки мора да почекаат за да бидат вистински.

Седеа потоа на старата маса во кујната, истата онаа на која некогаш се смееле, се карале, молчеле. Милош го остави јаболкото меѓу нив. Не го изеде. Како спомен. Како мост.

Надвор, вечерта тивко паѓаше. „Забранетата“ куќа веќе не беше забранета. Со секоја солза, со секој здив, ѕидовите се чистеа од минатото.

Некои врати не се отвораат со клуч. Се отвораат со храброст да се погледне во очи она што сме го изгубиле – и да го прифатиме, и покрај сè, како дел од себе.

Read More

Кому да му го остави бизнисот

 

Есента доаѓаше тивко, со оние денови што мирисаат на зрели јаболка и на малку тага. Во стаклената канцеларија на последниот кат, човекот стоеше покрај прозорецот и го гледаше градот како пулсира под него – камиони што истовараа, луѓе што брзаа со полни торби, светла што се палеа едно по едно. Сè тоа, на некој начин, беше дел од него.

Тој беше сопственик на голем синџир продавници за храна. Не од оние наследени бизниси со дебели албуми од стари фотографии и фамилијарни легенди, туку создаден од ништо – од празна гаража, стар камион и една идеја што тогаш изгледаше наивно: дека чесната работа и истрајноста сè уште имаат вредност.

Со години стануваше пред зори. Ги знаеше имињата на повеќето вработени, знаеше кој има болно дете, кој штеди за стан, кој секогаш доцни но работи најмногу. Компанијата растеше – прво еден град, потоа друг, па граници што некогаш му изгледаа далечни и недостижни. Илјадници луѓе најдоа стабилност во неговите продавници; илјадници семејства вечераа мирно знаејќи дека утре има работа.

Но времето не прашува. Тоа само минува.

Како што годините се редеа, во него почна да се јавува едно тивко, но упорно прашање. Не доаѓаше како паника, туку како сенка што се издолжуваше со секое зајдисонце: кому да му го остави сето она што го создаде?

Имаше партнери, директори, луѓе со совршени биографии и уште посовршени презентации. Сите знаеја бројки, стратегии, пазари. Но кога ќе останеше сам, му се чинеше дека никој не ја знае приказната. Никој не го чувствуваше мирисот на првата продавница, студот во рацете додека ги редеше полиците, стравот од првиот кредит.

Имаше и семејство. Крвта е силна, велат. Но крвта не секогаш ја носи тежината на сонот. Некои сакаа комфор, други моќ, трети само сигурност. Малкумина сакаа одговорност.

Една вечер, уморен од состаноци и празни разговори, реши да направи нешто необично. Го остави службениот автомобил и пеш тргна низ една од неговите најстари продавници, без да се претстави. Ги гледаше касиерките, магационерите, младите што штотуку почнуваа, старите што со години го носеа товарот без да се жалат. Слушаше како зборуваат за обични работи – за животот, за децата, за цените.

И тогаш разбра нешто едноставно, а длабоко.

Бизнисот не беше зграда, ниту бренд, ниту пазарен удел. Беше жива мрежа од луѓе и доверба. Она што го создал не беше само имот, туку одговорност што не смее да се предаде како клуч од автомобил.

Од таа вечер, прашањето почна да се менува. Не беше веќе „кому“, туку „како“. Како да се остави нешто што ќе продолжи да живее исправено, дури и кога него ќе го нема. Како да се пренесе духот, не само сопственоста.

Почна полека. Обуки, разговори, доверба кон оние што покажуваа не глад за власт, туку чувство за мерка. Го учеше бизнисот да стои на нозе без него.

Есента помина. Доаѓаа нови сезони, нови предизвици. А тој, некаде длабоко во себе, конечно најде мир. Знаеше дека не може да ја контролира иднината, но може чесно да ја подготви.

И можеби тоа беше најголемото наследство што еден човек може да го остави: не империја, туку пат по кој другите ќе знаат како да одат.

Една дождлива утрина, кога градот беше обвиткан во сиво и мирис на влажна асфалтна тишина, тој влезе во една од најобичните продавници од синџирот. Не беше најголема, ниту најпрофитабилна. Се наоѓаше во стар дел од градот, меѓу згради со избледени фасади и луѓе што се поздравуваа по име. Токму таму, некако, срцето му велеше дека треба да биде.

Вработените не знаеја кој е. За нив беше само уште еден клиент со капут и уморен поглед. Ја зема корпата и се движеше полека меѓу рафтовите, како човек што не купува производи, туку спомени.

Кај делот со лебот, една млада продавачка се наведна да му подаде векна што стоеше малку подалеку.
„Свеж е, утрово стигна,“ рече со насмевка што не беше службена, туку човечка.

Неколку чекори подалеку, постар магационер тивко му објаснуваше на ново момче како се редат гајбите за да не се кршат јаболките. Не викаше, не наредуваше – само покажуваше, трпеливо, како некој што знае дека знаењето не се чува за себе.

На касата, редот беше долг. Машината се расипа, нервозата почна да расте. Токму тогаш, управителот на продавницата – човек на средни години со изморени очи – излезе од задниот дел. Без паника, без гнев. Со неколку мирни зборови ги смири луѓето, ги отвори рачно сметките, им се извини на сите, како да им должи нешто лично.

„Ќе потрае минута, ама никој нема да си оди незадоволен,“ рече.

Во тој миг, сопственикот почувствува нешто што одамна не го почувствувал – тивка гордост што не бара аплауз.

Кога го плати купувањето, му пријде управителот и љубезно се извини за чекањето.
„Вака е секогаш кога има проблем,“ му рече. „Луѓето не се бројки. Ако ги изгубиш нив, си изгубил сè.“

Таа реченица го погоди посилно од било кој бизнис план.

Следниот ден, сопственикот се врати – овојпат не како клиент. Ги собра вработените по завршувањето на смената. Во просторијата се рашири тишина кога разбраа кој стои пред нив. Некои се збунија, други се исплашија, трети се исправија како да положуваат испит.

Тој не зборуваше долго. Зборуваше искрено.

Им раскажа за почетоците, за стравовите, за прашањето што го мачело со години. А потоа го погледна управителот.
„Ти не ја водиш оваа продавница затоа што мораш,“ рече. „Туку затоа што знаеш зошто постои.“

Во очите на човекот се насобраа солзи што не сакаше да ги покаже.

Наследникот не беше избран со потпис, ниту со договор.  Беше избран со подадена рака и ветување.

Беше избран поради секојдневните, тивки постапки – во начинот како се зборува со вработените, како се гледа клиентот, како се носи одговорноста без да се бара признание.

Тој ден, сопственикот си замина полесен. Не затоа што се ослободи од товарот, туку затоа што го предаде на човек што знаеше да го носи.

А продавницата, онаа мала и скромна, продолжи да работи исто како и секогаш – тивко, чесно, со човечко лице. И токму таму, меѓу лебот, јаболките и долгите редови, започна новата глава од една приказна што не завршува, туку се пренесува.

Read More

Последниот Потег

 

---

Шах со Ѓаволот: Последниот Потег што никој не го видел

Во еден од најголемите музеи на светот, скриена меѓу стотици уметнички ремек-дела, стоела една слика која со векови го провоцира човечкиот ум. На платното — маж со бледо лице, очај во погледот и раце кои треперат над шаховска табла. Наспроти него, ѓаволот, со цинична насмевка, сигурен дека победата е неговa. Над сликата — едноставно име: „Шах Мат“.

Секој ден пред делото застанувале групи посетители, слушајќи го водичот како ја раскажува легендата:
„Ова е моментот кога човекот ја губи душата. Нема повеќе потези. Играта е завршена.“

Така било и тој ден. Групата се задржа кратко, го слушна објаснувањето и продолжи кон следната сала. Но еден човек не тргна со нив. Мирно стоеше пред сликата, со поглед закован во таблата. Водичот забележа дека заостанува и се врати по него, убеден дека човекот едноставно се задржал пред уметничката техника.

Но посетителот не беше обичен турист. Тоа беше светски шампион во шах — човек што својата животна вештина ја изградил од читање на секоја можна комбинација на табла.

Водичот се насмевна и љубезно му рече:

„Господине, сликата претставува момент кога човекот е во шах-мат. Нема повеќе потези. Тоа е поентата на делото.“

Шампионот полека ја крена раката, не тргајќи ги очите од платното.

„Не,“ рече тивко. „Тоа не е вистина.“

Водичот збудено се насмевна, мислејќи дека човекот се шегува.

Но шахистот продолжи:

„Ги гледам позициите веќе десет минути. Ѓаволот мисли дека победил. Човекот мисли дека загубил. Но...“ — тој вдишa длабоко — „кралот има уште еден потег.“

Во салата падна тишина. Шампионот внимателно ги следеше фигурите на сликата, како да ја гледа вистинската позиција, а не насликаната.

„Еден потег,“ повтори. „Само еден. Но тој е доволен играта да се сврти.“

Водичот остана без зборови.
Сликата која со децении се толкувала како симбол на пораз, одеднаш доби сосема ново значење.

И додека останатите туристи веќе ги разгледуваа последните експонати, шампионот уште стоеше таму. Не ја гледаше само сликата; гледаше порака.

Кога мислиш дека си завршен, кога светот ти вели дека нема излез, кога ѓаволот ти се смее — можеби баш тогаш имаш уште еден потег.

А тој е доволен да ја смени целата игра.

---

Read More

---

Човекот со Светилка 

Во планинскиот предел помеѓу Демир Хисар и Прилеп, постои едно мало село што денес го има на мапа, но ретко кој го посетува. Селото е опкружено со густи дабови шуми, камени патеки и извори што се слушаат уште пред да ги видиш. Во тоа село живееше едно момче по име Марко, познат меѓу соседите како вреден, но често уморен од сè.

Марко не беше мрзелив. Напротив — работеше повеќе од сите негови врсници. Но токму затоа и почна да се чувствува како да трча, а стои во место. Секој ден исти обврски, исто темпо, исто чувство дека „не стигнува“ никаде.

Понекогаш велеше:
„Колку повеќе се трудам, толку помалку успевам.“

Еден доцeн есенски ден, кога сонцето веќе падна зад планината, Марко сè уште беше во шумата. Сечеше дрва за зимата, а мислите му беа потешки од товарот на неговиот ранец. Небото се стемни одеднаш, па реши да се упати дома по стариот шумски пат.

Тишината беше длабока. Единствено се слушаше шумот на сувите лисја под неговите чизми.

Но по некое време, на свиокот каде што патот се дели кон реката, Марко забележа светлина. Не силна како автомобилско светло, не студена како светилка… туку некако топла, меко портокалова. Светеше токму на сред патот.

Кога се доближи, виде старец со долга наметка како држи светилка што личеше повеќе на стар маслосветилник отколку на модерна ламба. Старецот стоеше мирно, како да го чека.

Марко се поднапрегна – го познаваше секој човек од неговото село, а овој старец не беше од таму.

— Добра вечер, дедо — рече внимателно. — Што правите сами во ова време?

Старецот се насмевна. Очите му беа светли, но не можеше да му ја одреди возраста. Можеше да има 60… а можеше да има и 100 години.

— Те чекам тебе, сине — одговори мирно.

Марко се збуни.
— Мене? Но… како знаете кој сум?

— Не е важно името — рече старецот. — Важно е товарот што го носиш во себе. Тежината се гледа на твоите чекори уште оддалеку.

Марко воздивна. Навистина се чувствуваше истрошено, но не беше навикнат некој да му го каже тоа директно.

— Брзам дома — рече. — Многу работа ме чека. Премногу за еден живот. Се трудам, ама ништо не ми оди.

Старецот ја подигна светилката. Светлината падна на лицето на Марко и некако му изгледаше појасна, како да осветлува повеќе отколку што треба.

— Кажи ми нешто, момче — почна старецот. — Ако оваа светилка ми згасне сега, што ќе направам?

Марко слегна со раменици.
— Ќе ја запалите пак, нема друга логика.

— А ако немаш кибрит? — праша старецот, а во гласот му се чувствуваше некаква мудрост, како да веќе го знае одговорот.

Марко се позамисли.
— Па… ќе побарате од некого кој има.

— Добро — рече старецот. — А ако си сам?

Марко ја погледна темнината околу нив. Патот, шумата, гранките – сè беше темно, но не страшно. Само празно.

— Не знам… — призна. — Можеби ќе почекате да се раздени?

Старецот се насмевна како наставник задоволен од одговорот на ученик.

— Ете, тоа е лекцијата што сакав да ја чуеш. Во животот светилките многу често ни згаснуваат. Понекогаш е надежта, понекогаш волјата, а најчесто — трпението. Но тоа не значи дека треба да стоиш во место.

Потоа го допре рамото на Марко толку лесно, што момчето ни не почувствува тежина.

— Ако можеш сам да ја запалиш повторно светлината во себе – направи го тоа. Ако не можеш – позајми ја од некого. Од добар збор, од ден кога нешто ти тргнало од рака, од пријател кој верува во тебе, од сеќавање што ти дава сила.
Никој не оди низ животот само со своја светлина.
Но најважно е едно:
Секој чекор во темно те носи поблиску до утрото. Само продолжувај.

Марко кимна. Не знаеше зошто, но зборовите навлегуваа длабоко, како вистина што ја заборавил, а одсекогаш ја знаел.

Кога мигна… старецот веќе го немаше. Ниту светилката. Ниту чекори, ниту трева поместена. Како исчезнал со самата светлина.

Но уште постранo беше тоа што патот пред него изгледаше посветол, иако ноќта падна уште подлабоко.

Марко продолжи напред. Чекорите му беа истите, но товарот — полесен. И како што одеше, се чувствуваше некако поразбуден. Како некој внатрешно да му повторува:

„Светлината ќе се врати. Ти само движи се.“

---

Поука :

Во животот секому му згаснува светилката од време на време — надежта, мотивацијата, радоста. Но тоа не значи дека сме изгубени.
Понекогаш светлината ја палиме сами, а понекогаш ја позајмуваме од некого.
Најважно е да не застанеме во темнината.

Секој чекор, макар и мал, води кон ново утро.

Read More

Двата прстени и паметната сиромашна мома

 

Двата прстени и паметната сиромашна мома

​

​Во едно царство, царот бил добар, но имал еден голем проблем: не можел да најде вистинска правда. Неговите судии често биле поткупливи, а луѓето постојано се жалеле. Царот решил да најде некој многу паметен што ќе му помага.

​Еден ден, царот го повикал најсиромашниот момок од едно село, Раде, и му дал задача:

​„Раде, ќе ти дадам два златни прстени. Едниот прстен е ‘Вистината’, а другиот е ‘Лагата’. Ти имаш три дена. Врати се и кажи ми кој прстен е лага а кој вистина. Ако погодиш, ќе станеш мој советник.

А ако згрешиш, ќе те протерам од царството“!

​Раде се вратил во своето село, очаен. Тој бил сиромав, неписмен и немал поим како да ја препознае Вистината од Лагата, особено кога двата прстени изгледале потполно исти.

​Неговата сестра, Магда, која била позната по својата бистра глава, го видела неговото очајание.

​„Што ти е, брате? Зошто си толку загрижен?“, го прашала таа.

​Раде ѝ ја објаснил целата работа. Магда се насмеала.

​„Не грижи се, брате. Ова не е испит за злато, туку испит за душа. Ајде, направи како што ќе ти кажам.“

​Магда му наредила на Раде да го однесе едниот прстен кај селскиот златар.

​„Кажи му на златарот“, рекла таа, „дека ти треба да го провериш прстенот дали е од лажно злато, бидејќи имаш сомнеж дека е само бакар. Нека го стави во оган.“

​Раде отишол кај златарот и му дал еден од прстените. Златарот на прв поглед кажал дека прстенот е златен. Тврдел дека не е потребен никаков тест. После инсистирањето на Раде златарот, го зел прстенот, го ставил во оган. И по неколку минути му рекол: 

„Еве, Раде. Имаше право, овој прстен не го издржа тестот. Овој не е чисто злато.“

​Раде се вратил и Магда му рекла да направи сосема друга работа.

​„Сега, брате, отиди во гостилницата. Седни на масата со најбогатите трговци и стави го другиот прстен пред тебе. Кажи им дека си го нашол прстенот на Вистината и дека тие треба да ти кажат која е најголемата вистина во животот.“

​Раде отишол во гостилницата. Трговците веднаш го здогледале златниот прстен. Сите почнале да се препираат, велејќи дека најголема вистина е дека парите се најважни, дека власта е најголема вистина и слично.

​На третиот ден, Раде се појавил пред царот.

​Царот прашал: „Раде, дали ја дозна тајната? Кој е прстенот на Вистината, а кој на Лагата?“

​Раде одговорил: „Цару, ја дознав. Едниот прстен е на Лагата, другиот на Вистината.“

​Царот: „Добро. Како ги препозна?“

​Раде: „Прстенот на Лагата е оној што го однесов кај златарот. Го ставив во оган, а тој се обиде да ме измами и да ми каже дека е чист, иако не знаеше навистина дали е. Лагата секогаш излегува на виделина кога е ставена на тест (оган) и секогаш е придружена со човечката измама.“

​„А прстенот на Вистината е оној што го однесов во гостилницата. Сите трговци го видоа, но никој не можеше да се согласи што е вистинската вистина во животот. Вистината е секогаш пред нашите очи, но секој ја толкува различно, секој трговец и секој судија ја присвојува за себе.“

​„Но, јас ја дознав вистинската вистина поучен од мојата сестра. Вистинската вистина, цару, е дека чистото срце е поважно од златото и дека најголемата мудрост се наоѓа кај најскромните луѓе.“

​Царот, воодушевен од неговата логика, рекол: „Ти си паметен, Раде. Но, ти си сиромав. Како ќе ми служиш, кога сите ќе те потценуваат?“

​Раде одговорил: „Цару, вие не го избирате Раде, туку ја избирате мудроста на мојата сестра. Нека таа биде тајниот судија на твоето царство.“

​Така, Раде станал царски советник, а царот ја користел бистрата глава на сиромашната Магда за да ги решава сите неправди.

​Вистинската вредност не се мери со злато (прстени) или со титули, туку со интелигенција и чесност. Мудроста честопати се крие во најскромните места и кај најскромните луѓе, а владетелот кој знае да слуша, владее со правда.

секој ден makgrom.com за вас!

Read More

Итар Пејо и „Мешавината за рогови“

Итар Пејо, како и секогаш, талкал низ Прилепско, барајќи начин како да заработи некој денар и да го надмудри некој од богатите, скржави чорбаџии. Неговата цел бил Чорбаџи Диме, најбогатиот, но и најалчниот човек во околината, кој имал големо стадо овци и кози.

​Еден ден, Итар Пејо се појавил во дворот на Чорбаџи Диме. Носел мала, внимателно затворена тегла со чудна, кашеста зелено-кафеава мешавина.

​„Добар ден, Чорбаџи Диме!“, рекол Итар Пејо со почит, но со сјај во очите.

​„Што сакаш, Пејо? Пак ли си дошол да молиш за работа?“, одговорил Диме со презир.

​„Не, чорбаџијо. Дојдов да ти понудам богатство!“, рекол Пејо.

​Чорбаџијата се насмеал: „Ти, богатство? Што е тоа во таа тегла, кал од Мариово?“

​„Ова, чорбаџијо“, рекол Пејо, подигнувајќи ја теглата како да е злато, „е најновата мешавина за зголемување на рогови на кози и овци! Во Европа веќе полудеа по тоа! Само малку ќе им премачкаш на козите, и роговите им растат двојно подолги и подебели! А знаеш ли колку вреди еден килограм рогови на европскиот пазар?“

​Чорбаџи Диме, кој ја сакал секоја шанса за брза добивка, веднаш се заинтересирал.

​„Рогови? Да растат? Тоа е лудост! Како работи тоа?“, прашал Диме, приближувајќи се.

​„Тоа е моја тајна, чорбаџијо. Но, работи. Јас ја платив цената на знаењето. Јас ти ја продавам целата оваа тегла за десет златници! Има доволно за да ги премачкаш сите кози!“

​Чорбаџи Диме почнал да пресметува. Ако роговите се удвојат, неговото богатство ќе се зголеми за една четвртина! Тоа е сигурен бизнис!

​„Добро, Пејо!“, рекол Диме. „Но, ако ова не работи... ќе те пронајдам и ќе те врзам за најголемиот рог!“

​„Нема проблем, чорбаџијо!“, рекол Пејо, земајќи ги златниците. „Но, има еден услов! Ова е моќна мешавина. За да работи, мора да ја премачкаш козата додека си целосно гол! Само така магијата се пренесува. И не смееш да зборуваш за тоа никому цела недела!“

​Чорбаџи Диме, иако му било непријатно, се согласил. За злато, ќе се соблече.

​Итар Пејо си заминал, насмеан до уши.

​Следното утро, Чорбаџи Диме, возбуден за своето ново богатство, се разбудил пред зори. Се соблекол, ја зел теглата и отишол во шталата. Ги нашол своите најдобри кози и почнал да им ги мачка роговите со таа чудна, ладна мешавина.

​Токму во тој момент, една соседка, која рано отишла да наполни вода, поминала покрај дворот на Диме. Таа застанала во шок кога видела гол чорбаџија како мачка рогови на кози.

​Жената, се разбира, веднаш истрчала во селото и почнала да вика: „Луѓе! Чорбаџи Диме полуде! Тој е гол во шталата! Што прави?!“

​Селаните, љубопитни и шокирани, се собрале околу дворот на Диме. Тие виделе гол чорбаџија, целиот намачкан со чудна паста, како тивко мачка рогови.

​Чорбаџи Диме, не сакајќи да ја уништи „магијата“ (и поради срамот), не рекол ни збор. Само ги мачкал роговите.

​Кога поминала една недела, и роговите, се разбира, не пораснале, Чорбаџи Диме бил бесен.

​Отишол да го бара Итар Пејо, заканувајќи се со смрт.

​Го нашол Пејо како мирно седи на чешмата.

​„Пејо!“, извикал Диме. „Ти ме измами! Роговите не пораснаа! А целото село ми се смее, мислат дека сум луд! Што беше тоа во теглата?!“

​Итар Пејо мирно одговорил: „Ах, чорбаџијо. Во теглата имаше само обична кал, измешана со билки.“

​„Тогаш зошто ми зеде десет златници?!“, викнал Диме.

​„Затоа што, чорбаџијо“, рекол Итар Пејо, „јас не ти продадов мешавина за рогови. Јас ти продадов најголема лекција! Јас ти докажав дека ти си толку алчен за пари, што си спремен да се соблечеш гол и да мачкаш кал на кози, а сето тоа за да станеш побогат. Десет златници се мала цена за да докажеш на целото село колку си глупав! И тоа е тајната на моето богатство!“

​Чорбаџи Диме останал нем, не знаејќи дали да го убие Пејо или да се засрами од сопствената алчност.

​Најдобриот начин да се победи алчниот и арогантен човек е да се искористи неговата алчност и суета против него. Итар Пејо ја покажува моќта на хуморот и интелектот над суровата сила и богатството.

Read More

 

Келешот и тајната на Бегот

​Келешот работел како надничар кај еден локален бег, познат по неговата ароганција и нетолеранција кон сиромашните. Бегот постојано му се потсмевал на Келешот поради неговата, наводна, глупавост.

​Еден ден, Бегот решил да го испрати Келешот на важна работа – да однесе вредно писмо до друг бег во соседното село. Но, Бегот, во желба да се пошегува, му рекол:

​„Келеш, да знаеш! Ова писмо е многу, многу тајно. Никој, ама никој не смее да знае што пишува во него! Јас ти верувам, но знај: ако ја дознаеш тајната, ќе ти ја отсечам главата!“

​Келешот, исплашен од заканата, рекол: „Нема проблем, Бегу! Јас сум глупав, но не сум луд! Јас ќе го чувам писмото, ама нема да ја знам тајната.“

​„Добро!“, се насмеал Бегот. „Оди сега, и не се враќај без одговор!“

​Келешот го зел писмото и тргнал. Но, уште не поминал ни десет метри, а Бегот почнал да се сомнева. „Тој е Келеш, не знае што прави! Може ќе го изгуби, или ќе го отвори! Како да го спречам?“

​Бегот го испратил својот најверен слуга, Назми, по Келешот.

​„Назми, оди по Келешот! Види дали ќе го отвори писмото! Ако видиш дека го отвора, донеси го веднаш назад!“

​Слугата го следел Келешот низ шумата.

​Набрзо, слугата видел дека Келешот застанува, го става писмото на еден камен и се обидува да го отвори со нож.

​Слугата веднаш истрчал од шумата: „Келеш! Што правиш?! Бегот ти рече да не ја дознаеш тајната! Ќе ти ја отсече главата!“

​Келешот се стресил и го скрил писмото зад грбот.

​„Еј, Назми! Што правиш тука? Што гледаш?!“

​Слугата, збунет, рекол: „Гледам дека се обидуваш да ја дознаеш тајната!“

​Келешот се насмеал со неговата наивна, селска насмевка.

​„Ах, Назми, Назми! Ти си голем глупак! Јас воопшто не се обидував да ја дознаам тајната што е внатре во писмото! Јас сакав да ја дознаам тајната што е однадвор! Сакав да видам колку восок ставил Бегот! Да видам дали е од пчела или од свеќа!“

​Слугата, збунет од оваа „логика“, се вратил кај Бегот и му рекол: „Бегу, Келешот не се обидува да ја дознае тајната на писмото. Тој сака да дознае колку е квалитетен восокот!“

​Бегот се насмеал: „Тој е навистина Келеш! Толку е глупав што го интересира восокот, а не тајната! Остави го да оди!“

​Келешот го однел писмото, ја завршил работата и се вратил неповреден.

​Поука:

​Понекогаш, најдобриот начин да се заштитите од оние кои се моќни и кои се сомневаат во вас е да ја прифатите улогата што ви ја дале. Со тоа што се преправал дека е фокусиран на неважна, буквална работа (восокот), Келешот успеал да ја оттргне моќта на Бегот и да ја заврши својата мисија. Вистинската итрина не е секогаш во тоа да се биде најпаметен, туку во тоа да се биде најдобар во тоа да се биде она што другите очекуваат да бидеш.

Read More

Келешот, јајцата и „Вишната моќ“

 

Келешот, јајцата и „Вишната моќ“

​Келешот, по една напорна недела, решил да си направи задоволство. Имал само неколку денари и решил да ги потроши на нешто што го сметал за најголем луксуз: пет јајца.

​Отишол во гостилницата кај чорбаџијата (истиот оној од претходната приказна) и побарал да му ги испржат јајцата.

​Чорбаџијата, кој сакал да се подбива со Келешот, рекол: „Ќе ти ги испржам, Келеш, нема проблем. Но, за пржењето ти наплатувам половина од цената на јајцата!“

​Келешот се збунил. Тој платил за пет јајца, а сега треба да плати за нивната подготовка? Тоа било премногу за неговиот мал буџет.

​„Добро, чорбаџијо“, рекол Келешот, иако неволно. „Ако ти наплатуваш за пржење, тогаш јас ќе ги јадам сите пет јајца сурови! Така нема да платам за твојата мака!“

​Чорбаџијата се насмеал. „Како сакаш, Келеш. Но, знаеш што? Јас наплатувам и за лупење на јајцата. Ако ги лупиш сам, плаќаш половина од цената за лупењето! Ако ги лупам јас, плаќаш полна цена.“

​Келешот станал многу лут, но не можел да се расправа со чорбаџијата. Седнал на масата, ги земал петте јајца и ги изел цели, сурови, со сѐ лушпите.

​Чорбаџијата и гостите почнале да се смеат до солзи.

​„Келеш, што правиш?! Ќе умреш! Што јадеш со лушпи?!“, викале тие.

​„Е, јадам, јадам!“, одговорил Келешот, триејќи се по стомакот. „Така нема да платам ниту за пржење, ниту за лупење! Има да го измамам овој скржавец!“

​Сите се смееле, но Келешот си заминал.

​По два дена, Келешот повторно се вратил во гостилницата. Тој седел на истата маса, но овој пат изгледал многу болен. Чорбаџијата веднаш го забележал.

​„Што ти е, Келеш?“, прашал чорбаџијата. „Да не ти се залепија лушпите од јајцата за стомакот?“

​„Не е тоа, чорбаџијо“, одговорил Келешот со мрштење. „Многу сум болен. Морам да одам кај докторот. Но, немам пари. Дали можеш да ми позајмиш десет денари?“

​Чорбаџијата, кој сè уште бил расположен од подбивот, рекол: „Десет денари? Ама, како ќе ми ги вратиш? Ти си сиромав, Келеш.“

​„Ќе ти ги вратам. Веднаш штом ми биде подобро“, рекол Келешот. „Но, морам веднаш да одам. Се чувствувам како да ќе снесам нешто!“

​Чорбаџијата, кој се сетил на петте јајца, се насмеал: „Снесеш? Што ќе снесеш? Можеби јајца?“

​„Можеби!“, рекол Келешот со горчина.

​Чорбаџијата, со хумористична идеја, му рекол: „Добро, Келеш. Ќе ти дадам десет денари, но со еден услов: Ако снесеш јајца, тие се мои! Ти си ги изел, јас ги плаќам лупењето и позајмицата, а јајцата се мои!“

​Келешот, во очај, се согласил: „Нека биде! Јас одам кај докторот!“

​Келешот ги земал десетте денари и истрчал од гостилницата.

​По половина час, Келешот се вратил, но сега здрав, весел и насмеан.

​Чорбаџијата веднаш го дочекал: „Еј, Келеш! Што ти рече докторот? Дали ги снесе? Каде се моите јајца?!“

​Келешот, со итра насмевка, му ги вратил десетте денари.

​„Еве ти ги парите, чорбаџијо. Докторот ми рече да не се грижам. Ми рече дека на маж не му е дадено да снесе јајце! И тие пет јајца, што ги изедов, отидоа право во Вишната моќ што ја има секој маж!“

​Чорбаџијата сфатил дека е измамен. Тој се сетил дека платил за лупење на јајца што никогаш не биле излупени и позајмил пари со ветување за јајца што никогаш нема да се снесат.

​Поука:

​Келешот нѐ учи дека не треба да се подбиваме со едноставните луѓе. Ако се обидете да го искористите или измамите оној што изгледа наивен, постои голема шанса тој да ја сврти ситуацијата со својата буквална, неочекувана логика и да ја искористи вашата алчност против вас. Понекогаш, најдобар начин да се победи измамникот е со апсурдот.

Read More

Келешот и роговите на козата

Келешот и роговите на козата

​Еднаш, Келешот решил да оди на пазар во Прилеп за да ја продаде својата единствена коза, за да може да купи брашно за семејството.

​Козата, како и секоја мариовска коза, имала огромни, импозантни рогови.

​Додека Келешот ја водел козата, го сретнал локалниот чорбаџија, кој бил познат по својата алчност и склоност да се подбива со селските луѓе.

​„Еј, Келеш!“, викнал чорбаџијата. „Каде си тргнал со тој ѓавол? Што ќе правиш со таа коза? Што ќе ѝ ги правиш тие огромни рогови?“

​Келешот одговорил мирно: „Ќе ја продадам, чорбаџијо. За роговите ќе ми дадат најмногу пари. Ќе си купам брашно.“

​Чорбаџијата се насмеал потсмевливо: „Ах, Келеш, Келеш. Ти си голем наивец! Роговите на козата не вредат ништо! Тие се само коски! Месото вреди. Ако си паметен, исечи ѝ ги роговите! Така козата ќе биде полесна, ќе има повеќе месо, а ти ќе добиеш подобра цена!“

​Келешот се замислил. Чорбаџијата беше богат, сигурно знае.

​„Можеби си во право“, рекол Келешот. „Можеби јас не знам ништо за трговијата.“

​Отишол Келешот во шумата. Со голема мака, ѝ ги отсекол огромните рогови на козата. Кога се вратил на пазарот, ја продал козата, но не добил ни приближно толку пари колку што очекувал.

​Разочаран, се вратил дома, но патем повторно го сретнал чорбаџијата.

​„Е, Келеш! Како помина на пазарот? Ги исече ли роговите?“, прашал чорбаџијата.

​Келешот одговорил тажно: „Ги исеков, чорбаџијо. Но, козата ја продадов за ситни пари. Наместо да купам еден вреќа брашно, купив само половина.“

​Чорбаџијата почнал да се смее: „Ха-ха! Ти реков јас, Келеш, дека си наивен! Кој купува коза без рогови? Роговите се знак за здравје и сила! Ако ги нема роговите, секој ќе мисли дека козата е болна или стара!“

​Келешот застанал како вкочанет. Чорбаџијата уживал во својата „победа“ и продолжил по патот.

​Тогаш, Келешот се сетил на нешто. Тој се вратил во шумата, каде што ги оставил роговите. Ги земал роговите, ги исчистил и ги однел дома.

​Следното утро, Келешот повторно го чекал чорбаџијата на истото место, но овој пат бил весел.

​Чорбаџијата, кога го видел, веднаш почнал да се потсмева: „Е, Келеш! Што продаваш сега? Можеби твоите глупави рогови?“

​Келешот се насмеал, држејќи ги роговите.

​„Ах, чорбаџијо! Јас сум најголемиот трговец во Македонија! Козата ја продадов, но тие се грижеа само за месото. А знаеш ли што? Роговите ги продадов за двојно повеќе пари! Ги продадов на еден занаетчија за да прави рачки за ножеви и муниција. Тој ми плати повеќе од што добив за целата коза! А сега, со парите од роговите, можам да купам уште две вреќи брашно!

​На крајот, Келешот завршил со повеќе пари отколку што би добил да ја продаде цела коза со рогови!

​

​Приказната за Келешот и роговите е поучна во тоа што покажува дека вистинската мудрост не е секогаш во слепото следење на советите на богатите или „учените“ луѓе, туку во снаодливоста и способноста да се извлече корист од секоја ситуација. Понекогаш, она што изгледа како загуба или грешка, може да се претвори во најголема добивка ако се погледне од поинаков агол.

Read More

Картичката што не помина

 Картичката која не помина

Александар секое утро купуваше кафе од малата локална пекара на аголот. Ништо посебно, само обичен ритуал со кој го започнуваше денот. Тој ден дојде прв, пред редот, но кога го доближи телефонот до терминалот — апаратот даде звучен сигнал.

„Трансакцијата е одбиена.“

Сопственичката се насмевна: „Сигурно е некоја мрежна грешка, пробај повторно.“

Проба, повторно — исто.

Александар отвори апликација за платежната сметка: Порака од банката — привремено ограничен пристап поради „системска проверка“.

Се збуни. Немаше долгови, немаше прекршоци, ништо необично. Само вчера коментираше под некој пост за тоа дека кешот исчезнува премногу брзо и дека тоа не му се допаѓа.

Не го ни сфати моментот додека не виде дека терминалот на пекарата прикажа нешто што го стегна во стомакот:

„Плаќањето е блокирано поради системска регулатива.“

Каква регулатива? Никој ништо не објаснува. Се чувствуваше како некој да му ја стиснал раката додека пробува да го земе своето кафе, како да некој невидлив надзор кажал: „Не денес.“

Сопственичката, која секогаш беше насмеана, го погледна сочувствително: „Еј, не грижи се… ако сакаш, ќе ти го запишам. Се случува.“

Но тој не сакаше да биде запишан. Не сакаше ниту да изгледа како да бара милостина. Само сакаше да купи едно кафе со сопствените пари — едноставно, право кое отсекогаш го имал.

Излезе од пекарата, замислено стискајќи ја металната клучарка во џеб.

Уште ја носеше затоа што беше подарок од татко му — старински мал сребрен жетон. Ненаметлив, но реален. Тежеше. Постоеше.

Си помисли колку е чудно: кешот бил нешто нормално, а сега изгледаше како единствената работа што никој не може да ја исклучи со клик.

Тој ден Александар донесе едноставна одлука: ќе задржи дел од своите средства физички. Ќе користи технологија, да — но нема да дозволи таа да биде единствениот мост меѓу него и основните работи во животот.

Не беше бунт. Не беше идеологија.

Беше самоодржување.

Беше чувство дека слободата постои само додека изборот постои.

---

Избор што тивко те менува

Вечерта, откако се врати дома, Александар седна на масата во кујната. Телефонот конечно доби порака:
„Вашиот профил повторно е активен.“

Една реченица.
Еден дигитален здив на електронска дозвола.
Системот те исклучува, системот те вклучува — како светло во соба што не ти припаѓа.

Сè функционираше повторно.
Можеше да купи кафе утредента.
Можеше да плаќа сметки.

Но нешто во него веќе не функционираше исто.

Тоа мало утринско понижување, тој момент кога сфати дека не е сопственик на својот живот во секој момент, нешто му отклучи во умот — не бунт, не револуција, туку едно просто човечко чувство:

„Не сакам мојот живот да зависи од туѓо копче“!

Ја отвори фиоката и ја извади малата кутија во која чувал ситници од патувањата — монети, стари банкноти, неколку мали сребрени парчиња накит. Си рече:

„Ова барем е вистинско. Ова не може никој да го избрише.“

Го стави жетонот што го носеше од татко му во кутијата.
Потоа извади неколку банкноти и ги распредели во паричникот.

Не затоа што имаше нешто драматично да се случи.
Туку затоа што сфати дека автономијата не почнува кога светот ќе се промени — туку кога ти ќе си дозволиш да не зависиш само од еден начин на постоење.

Утредента пак отиде во пекарата.
Овој пат го отвори паричникот, извади кеш и го плати кафето без ниеден звук, без никаков системски филтер, без порака „прифатено“ или „одбиено“.

Сопственичката се насмевна: „Смени метод?“
Александар возврати: „Сменив навика.“

Излезе од пекарата со кафе во рака и едно тивко сознание:
Слобода не мора да биде голем гест.
Понекогаш е малиот избор што никој не може да ти го исклучи.

---

Read More

Шепот во темнината: Преку Атлантикот

 

Шепот во темнината: Преку Атлантикот

​Време: Средината на 18 век.

Место: Под палубата на европски брод кој превезува робови, среде Атлантскиот Океан.

Ликови:

• ​Касим: Постар човек, поранешен занаетчија, кој се сеќава на својот живот во Африка.
• ​Амара: Млада жена, полна со тивок гнев и прашања.

​Дејството се одвива во тесната, смрдлива и мрачна утроба на бродот, каде што робовите се оковани еден до друг.

​Темнината беше толку густа што можеше да се вкуси – топол, влажен воздух измешан со мирис на пот, сол и очај. Бродот „Непокорниот“ се нишаше во постојан, монотон ритам, како лулката на смртта.

​Амара, чие тело беше измачено од патувањето, тивко прошепоти.

​„Касим... спиеш ли?“

​Постариот Касим, врзан за неа со синџир на глуждот, одговори со сув шепот: „Само ако смртта спие, Амара. Инаку, не.“

​Амара: „Колку дена, Касим? Колку дена сме под ова дрво?“

​Касим: „Не ги бројам веќе деновите. Ги бројам ноќите. Ноќите се единствените моменти кога човекот може да биде сам со својот дух. Веројатно поминаа триесет ноќи. Можеби повеќе.“

​Амара: „Кажи ми повторно за татко ти. Како ја знаеше патеката низ пустината? Јас веќе заборавам како изгледа дрво, како звучи смеа.“

​Касим дишеше длабоко. За него, спомените беа единствената вода во оваа пустина.

​Касим: „Татко ми не гледаше во песокот, Амара. Тој го гледаше небото. Тој велеше: Пустината е како море. Најголемата опасност не е гладот, туку губењето на правецот. Ако знаеш каде е Северницата, никогаш не си изгубен.“

​Амара: „А овие белци? Што гледаат тие? Тие ја имаат Северницата, ја имаат картата. И сепак, нѐ водат кон нешто лошо. Зошто? Како е можно да немаат душа?“

​На ова прашање, Касим молчеше долго.

​Касим: „Тие имаат душа, Амара. Но, нивната душа ја врзале за синџирот на алчноста. Тие не нѐ гледаат како луѓе, туку како товар. Нивната цел не е спасение, туку златото на новата земја. Ние сме само тежина која им носи цена.“

​Амара: „Тежина... Ние сме луѓе, Касим! Јас бев невеста, ти беше мајстор, учител! Како можеме да бидеме само товар?“

​Касим: „Точно. За нив, ние сме товар. Но, нашата вистинска тежина не е на овој брод. Нашата вистинска тежина е во приказните што ги носиме. Ако ти ја заборавиш смеата, тие победиле. Ако јас заборавам како изгледа јаворовото дрво пред мојата куќа, тие добиле нов роб.“

​Касим со тешкотија го помести окованиот зглоб и ја допре нејзината рака.

​Касим: „Слушај ме, Амара. Овој брод е најголемата авантура во нашите животи. Не авантура на радост, туку авантура на издржливост. Ние не сме морнари, но ние сме патници. Ние мора да стигнеме до новиот брег со нашите души недопрени.“

​Амара: „Но, што ако таму нема надеж? Што ако има само повеќе синџири?“

​Касим повлече длабок здив.

​Касим: „Ќе има синџири. Секогаш има. Но, нашата слобода не е во тоа да немаме синџири. Нашата слобода е во тоа да знаеме дека тие не можат да ги оковаат нашите спомени. И ние мора да ги учиме нашите деца. Јас ќе те научам за Северницата, ти ќе ме научиш нова песна. Кога ќе го отворат товарот, тие ќе најдат силни раце за работа. Но, кога ќе ни ги отворат главите, ќе најдат цел еден свет што не можат да го купат.“

​Одеднаш, бродот силно се затресе, проследено со гласни извици од палубата. Звучеше како некој да паднал.

​Амара: „Што беше тоа?“

​Касим: „Не знам. Можеби нова бура. Можеби нешто друго. Но, не е важно. Ние сме тука, заедно. Затвори ги очите, Амара. Диши. И сети се на твојата мајка. Како те викаше таа?“

​Амара: „Таа ме викаше... „Ѕвездо на мојата ноќ“...“

​Касим: „Тоа е твојата Северница. Држи се за неа. Ние ќе го преживееме ова патување. Не како товар, туку како семе што е однесено во нова земја. Семето е силно. Семето се сеќава на својата земја.“

​Амара почувствува како синџирот на нејзиниот глужд малку се опушта. Тоа не беше физичко олабавување, туку ментално. Во таа страшна темнина, таа најде мала, но цврста точка на светлина – силата на споменот и пренесувањето на идентитетот.

Во најголемите животни неволји, каде што физичката слобода е одземена, вистинската авантура и отпорот лежат во зачувувањето на внатрешната слобода. Вредноста на човекот не е во неговиот товар или имот, туку во неговите спомени, неговиот дух и способноста да ја пренесе културата и надежта на идните генерации. Сѐ додека се сеќаваш кој си, никој не може вистински да те зароби.

КАКО СЕ ПРАВАТ ПАРИТЕ

Read More

Анализа на Мудрост Сирахова 26:24-26

 

        Анализа на Мудрост Сирахова 26:24-26

[24] Две работи срцето мое го жалостат, а од третата гнев ме обзема: 

[25] кога војник страда од немаштија и кога разумните пренебрегнати биваат,

 [26] кога некој од праведност пак на грев се враќа; за таквиот Господ мечот го приготвил.

​

Овој краток дел од три стиха ги открива трите најдлабоки извори на тага и праведен гнев за мудрецот (Сирах), а со тоа дава и јасни етички насоки за тоа што е правилно и погрешно во животот.

​Стих 26:24: „Две работи срцето мое го жалостат, а од третата гнев ме обзема:“

• ​Контекст и Функција: Овој стих служи како вовед и градација (засилување). Сирах јасно ги дели своите емоции: првите две состојби предизвикуваат тага (жалост), додека третата предизвикува гнев. Оваа градација е клучна: тагата е реакција на неправда или страдање што може да се поправи, додека гневот е резервиран за најопасниот облик на морален пад – свесно предавство на доброто.

​Прва Тага (Стих 26:25а): „кога војник страда од немаштија“

• ​Анализа: Во овој контекст, „војник“ (или „храбар човек“ во некои преводи) го симболизира оној кој служи на заедницата, ја ризикува својата сигурност или е посветен на тешка должност (без разлика дали е војник, работник или бранител).
• ​Поука: Најголемата неправда е кога оние што се жртвуваат за општото добро и кои се столбови на општеството, се оставени на цедило и страдаат од немаштија (сиромаштија, лишување). Ова е критика на општество кое не знае да се грижи и да го награди оној кој служи. Оваа ситуација предизвикува длабока тага кај мудрецот, бидејќи ја покажува неблагодарноста и дефектот на системот.
• ​Етичка Вредност: Благодарност и социјална правда.

​Втора Тага (Стих 26:25б): „и кога разумните пренебрегнати биваат“

• ​Анализа: „Разумни“ (мудрите, учените, оние со добро расудување) се оние кои би требало да го водат општеството. „Пренебрегнати биваат“ значи дека се игнорирани, занемарени, или дека нивниот совет не се бара и не се слуша.
• ​Поука: Ова е тага поради потрошениот потенцијал и недостигот на мудрост во управувањето. Кога мудрите и способните се маргинализирани, општеството страда, бидејќи е водено од неспособни или глупави. Мудрецот не тагува поради личната навреда, туку поради штетата што тоа ја нанесува на целата заедница.
• ​Етичка Вредност: Ценење на мудроста и правилна хиерархија на вредности.

​Трет Гнев (Стих 26:26): „кога некој од праведност пак на грев се враќа; за таквиот Господ мечот го приготвил.“

• ​Анализа: Ова е најострата осуда, која предизвикува праведен гнев кај Сирах и кај Бога. Не се работи за некој што никогаш не бил праведен, туку за оној што свесно се враќа на злото, иако го вкусил доброто и праведноста. Ова е намерно предавство на моралниот поредок.
• ​Поука:
  1. ​Намерно Предавство: Оваа постапка се смета за полоша од неинформиран грев, бидејќи доаѓа по просветлување и прифаќање на праведноста. Тоа е чин на духовно отпадништво.
  2. ​Божја Казна: За таквиот, Сирах користи драматичен јазик: „Господ мечот го приготвил.“ Мечот во библискиот контекст е симбол на Божјата правда и конечната, неизбежна казна. За разлика од првите две неправди кои се социјални проблеми кои предизвикуваат човечка тага, оваа трета неправда е директен духовен престап кој бара божествена интервенција.
• ​Етичка Вредност: Постојаност во доблеста (истрајност) и стравот од Бога.

​Заклучок и Поука

​Текстот јасно ги дефинира трите основни морални и социјални престапи кои го нарушуваат хармоничниот поредок:

1. ​Неблагодарност кон бранителите (социјална неправда).
2. ​Игнорирање на мудрите (социјална глупост).
3. ​Свесно враќање на злото (духовно отпадништво).

​Со оваа градација, Сирах нѐ учи дека иако социјалните неправди се тажни, најдлабокиот морален прекршок е предавството на сопствената морална свест и намерното одвраќање од патот на праведноста.

Read More

Чизмите на продавачот на весници

 

Чизмите на продавачот на весници

​Едно студено, зимско утро, еден успешен бизнисмен, облечен во скап капут, застанал пред киоскот за да купи весник. Било многу ладно, а тој брзал за да влезе во своето топло возило.

​Пред киоскот, во близина, стоел младиот продавач на весници, кој и покрај мразот, вредно ја извршувал својата работа. Бизнисменот забележал дека момчето е многу слабо облечено, а на нозете носело искинати, стари патики.

​Бизнисменот, сочувствувајќи, се намуртил и рекол:

– Момче, не ти е ли ладно? Зошто не носиш зимски чизми?

– Немам пари за чизми, господине – одговорило тивко момчето, дувајќи во своите црвени раце за да ги стопли.

– Што ти е тебе, па не се грижиш за себе?! – се налутил бизнисменот, повеќе на светот отколку на момчето. – Парите треба да ги штедиш за да си купиш најпрво топла облека и обувки! Не можеш да стоиш на мраз со тие партали!

​Младиот продавач го погледнал бизнисменот со чудна, но мирна насмевка.

​– Господине, не грижете се. Мајка ми секогаш велеше: „Не може секој да има топли чизми, но секој може да носи добро срце.“

​Бизнисменот наеднаш се почувствувал како да го удрил студен бран. Сфатил дека во неговата лутина и осуда, целосно ја пропуштил суштината. Неговите скапи чизми не го правеле ни малку потопол од момчето, чиј дух бил непоколеблив.

​Без збор, бизнисменот зел неколку банкноти, повеќе од доволно за еден пар квалитетни чизми, и му ги дал на момчето, а потоа се свртел и си заминал.

​Следниот ден, тој се вратил. Момчето го препознало и се насмевнало. На нозете носело нови, топли чизми.

​– Ти купив чизми, момче – рекол бизнисменот.

– Да, купив. Топли се, многу ви благодарам.

– А што направи со остатокот од парите? – прашал бизнисменот.

– Ги поделив со уличните продавачи кои се постари од мене и кои немаат ни за весници, ни за патики, господине. Бидејќи, како што реков, иако сега имам топли чизми, не сакам да го изгубам топлото срце.

​Од тој ден, бизнисменот повеќе не се фокусирал само на материјалниот недостаток на другите, туку на богатството на нивниот дух. И секогаш кога му било ладно, се сеќавал на момчето и се прашувал: Дали моите чизми се топли како моето срце?

​Поука: Вистинското богатство не лежи во она што го поседуваме, туку во нашата способност да покажеме сочувство и да ја зачуваме хуманоста, дури и кога ние самите сме во тешка состојба. Не судете го сиромашниот по неговите партали, туку по великодушноста на неговата душа.

Read More