Балканот некогаш се нарекувал Македонски полуостров

 

Дали знаевте дека Балканот некогаш се нарекувал Македонски полуостров?

Историјата не се менува секогаш со војни. Понекогаш, таа се менува тивко – со збор, со карта, со потпис под една географска теорија. Таква е и приказната за името на Балканскиот Полуостров, простор што со векови бил крстосница на цивилизации, но и на имиња.

До почетокот на XIX век, во европската научна и картографска традиција, овој простор често бил означуван како Македонски Полуостров. Името не било случајно. Македонија, како поим, не била само регион, туку географски и историски столб преку кој Европа го разбирала југоистокот на континентот. Античките автори, византиските хроничари, како и бројни ренесансни и рано-модерни картографи, ја користеле Македонија како главна референтна точка за целиот полуостров.

Но во 1808 година, се случува пресврт.

Германскиот географ Август Зеуне (August Zeune), инспириран од античкото име Haemus (Хемус – старото име за Стара Планина), предлага нов термин: Балкански Полуостров. Во неговата замисла, полуостровот добива име според еден планински венец, а не според историско-културна област. На прв поглед – научна корекција. Во суштина – длабока промена на наративот.

Од тој момент, новото име почнува постепено да се наметнува во германската, а подоцна и во европската географија. Не преку народна употреба, туку преку учебници, карти, академски трудови. Со текот на времето, „Балкан“ станува не само географски поим, туку и политички, па дури и психолошки термин – често натоварен со негативни конотации.

Она што ретко се спомнува е дека ова преименување не било резултат на локална традиција. Народите што живееле на полуостровот со векови немале заедничко име за целата територија. Тие се идентификувале преку свои земји, области, реки и планини. „Балкан“ доаѓа однадвор – како концепт, како рамка на гледање.

Со тоа, името Македонија постепено се стеснува – од просторен и цивилизациски поим, во регионален. Не затоа што исчезнала од реалноста, туку затоа што била оттурната од картата на значењата.

Ова не значи дека историјата може едноставно да се „врати наназад“ со еден текст или карта. Но значи дека имињата имаат моќ. Тие не се само ознаки, туку носители на перспектива. Кој именува – тој објаснува. А кој објаснува – често и обликува.

Денес, кога го користиме зборот „Балкан“, ретко размислуваме за неговото потекло. Уште поретко се прашуваме што било пред него. Но токму тие прашања се важни. Не за да се создаде нова поделба, туку за да се разбере како историјата, географијата и политиката се испреплетуваат во нешто толку едноставно – како име.

Зашто понекогаш, зад едно име, стои цела изгубена приказна.