Никита (во латинските извори запишан како Papa Nicetas или Niquinta) бил влијателен богомилски епископ (водач) од Константинопол, кој живеел во 12 век.
Тој е една од клучните историски фигури кои ја докажуваат директната врска и силното влијание на балканското богомилство врз средновековните дуалистички движења во Западна Европа, поточно врз Катарите (познати и како Албигојци) во Франција и Италија.
Мисијата во Италија и Франција (1160-тите години)
Во тој период, катарското движење во Ломбардија (Италија) и Лангдок (јужна Франција) веќе било во голем подем, но локалните заедници имале внатрешни сомнежи и поделби околу нивното духовно наследство и линија на ракополагање (ordo).
За да го реши ова, Никита отпатувал на Запад. Тој имал огромен авторитет бидејќи доаѓал директно од Истокот, кој за Катарите бил изворот на „чистата и вистинска христијанска вера“.
Носител на „радикалниот дуализам“
Пред доаѓањето на Никита, повеќето западни Катари практикувале умерен дуализам (верување дека постои еден врховен Бог, а ѓаволот е паднат ангел кој го создал материјалниот свет).
Никита припаѓал на црквата од Драговитија (регион во Македонија/Тракија, поврзан со македонските Драговити), која практикувала радикален дуализам. Тој ги убедил западните Катари дека доброто и злото (духот и материјата) се два вечни, рамноправни и спротивставени принципи. Со ова, тој целосно ја преобликувал катарската теологија во Франција.
Водач на Соборот во Сент Феликс (1167)
Ова е неговиот историски најважен момент. Никита претседавал со големиот Катарски собор во Сент Феликс (Saint-Félix-Lauragais) во близина на Тулуз, Франција. На овој собор:
- Го извршил обредот consolamentum (духовно крштевање со полагање раце) врз локалните катарски водачи за да им го прочисти и засили духовното наследство.
- Ракоположил неколку нови катарски епископи, вклучувајќи го и Роберт д'Еспернон за „Епископ на Французите“ (северна Франција).
- Ги советувал да ги организираат своите епархии независно една од друга, по моделот на седумте рани цркви во Азија и богомилските општини на Балканот, за да нема меѓусебни конфликти за превласт.
Зошто го нарекувале „Папа“?
Во католичките документи од тоа време, Никита често е запишан со титулата „Papa Nicetas“. Сепак, тоа не значи дека тој се сметал за некаков богомилски папа во западен смисла на зборот. Тоа бил термин кој католичките хроничари го користеле за да ја опишат неговата огромна моќ и авторитет меѓу еретиците, или пак доаѓа од словенскиот збор „поп“ (свештеник/отец), кој на Западот бил погрешно преведен и разбран како „папа“.
Никита бил врвен богомилски мисионер и теолог кој успеал да го обедини, реорганизира и теолошки да го дефинира катарското движење во Франција, оставајќи неизбришлива трага во европската средновековна историја.
Бидејќи за Никита дознаваме речиси исклучиво од неколку зачувани латински средновековни документи (пред сè од записите за Соборот во Сент Феликс), многу детали за неговиот личен живот се завиткани во мистерија.
Точното место и датум на неговото раѓање не се запишани во ниту еден зачуван извор. Сепак, познато е дека тој бил висок свештеник во Константинопол (Цариград). Со оглед на тоа што бил поврзан со заедницата на Драговитија (која го опфаќала регионот на Драговитите на Балканот, поточно во делови од Македонија и Тракија), историчарите претпоставуваат дека неговото потекло или долгогодишно дејствување било врзано за овој балкански простор пред да стане епископ во главниот град на Византија.
Никита го примил своето духовно крштевање (consolamentum) и ракополагање од епископот Симон од Драговитија (Simon од Drugunthia/Dragovitia).
Ова е исклучително важен податок за историчарите. Преку Симон, Никита ја носел линијата на радикалниот дуализам (верувањето дека Доброто и Злото се две вечни и еднакви сили). Кога Никита отишол во Италија и Франција, тој ги убедил тамошните катарски водачи (кои дотогаш имале поумерени сфаќања примени од „бугарскиот ред“) дека нивното претходно ракополагање не е целосно исправно. Тој повторно ги ракоположил локалните водачи, пренесувајќи им го токму овој ред на Драговитија.
Точното место и време на неговата смрт остануваат непознати. По завршувањето на Соборот во Сент Феликс во 1167 година и реорганизацијата на катарските цркви на југот на Франција, Никита едноставно исчезнува од историските документи.
Не постојат записи дека бил заробен или погубен од Католичката црква (Инквизицијата и Албигојската крстоносна војна започнале дури неколку децении подоцна, на почетокот на 13 век). Историчарите претпоставуваат две можности: или се вратил назад на Балканот (во Константинопол или кај Драговитите) каде го завршил животот, или починал во длабока старост некаде во заедниците на Катарите во Франција или Италија, без тоа да биде забележано во официјалните летописи.
За Никита навистина се знае исклучиво од запади извори — главно латински историски документи од Италија и Франција.
Во византиските, средновековните македонски или бугарски списи од тоа време, каде што инаку детално се опишуваат и проколнуваат богомилите (како што се записите на Евтимиј Зигавен или Синодикот на цар Борил), името на Никита никаде не се споменува. Тој за источниот свет останал во сенка, но затоа оставил огромна трага на Западот.
Сите информации што ги имаме за него доаѓаат од следниве клучни списи:
1. Повелбата од Сент Феликс („Charte de Niquinta“)
Ова е најважниот и воедно најконтроверзниот документ во кој Никита е главна личност.
- Што претставува: Тоа е латински запис кој тврди дека е препис (направен во 1223 или 1232 година од катарски набљудувачи) на оригиналниот документ од соборот во 1167 година. Во него детално се опишува неговата проповед, како и ракополагањето на епископите.
- Каде се наоѓа денес: Оригиналниот средновековен пергамент е изгубен. Текстот за првпат бил јавно објавен во 1660 година од страна на францускиот историчар Гијом Бес (Guillaume Besse) во неговата книга за историјата на благородништвото во Нарбона.
- Историска дебата: Со векови меѓу историчарите се води жестока дебата за автентичноста на овој спис. Некои критичари се сомневале дека историчарот Бес самиот го фалсификувал документот во 17 век. Сепак, современиот научен консензус (особено по големите конференции во Ница во 1999 година) смета дека документот е автентичен и дека Бес навистина препишал реален средновековен катарски ракопис, бидејќи содржи специфични теолошки детали кои никој во 17 век не можел да ги измисли.
2. Записите на Инквизицијата во Италија
Името на Никита и неговата мисија се споменуваат во неколку италијански текстови кои се занимаваат со потеклото на италијанските еретици (Катарите од Ломбардија):
- „De heresi catharorum“ (За катарската ерес): Анонимен латински ракопис кој ја опишува историјата на италијанските катарски заедници. Таму се споменува како Марко (водачот на италијанските Катари) го примил Никита и како поради него го сменил својот „ред“ (верска линија) од умерениот бугарски во радикалниот драговитиски.
- Трактатот на Анселм од Алесандрија („Tractatus de hereticis“): Напишан околу 1260-тите години од страна на инквизитор, овој спис ја потврдува хронологијата на доаѓањето на Никита (запишан таму како Nicetas) на Западот, неговото дејствување во Ломбардија и неговото заминување кон Франција.
- Записите на Рајнериус Сакони (1250 година): Сакони бил поранешен висок член на катарската заедница во Италија кој подоцна преминал во католицизам и станал инквизитор. Во својот детален извештај за структурата на еретиците, тој ги споменува прекуокеанските матични цркви во Константинопол, Бугарија и Драговитија (Duguuithie), референца која директно се врзува со потеклото на редот што го донел Никита.
Никита останува историски феномен: човек чие име е целосно избришано и заборавено во неговиот роден византиско-балкански регион, но чие име Инквизицијата на Западот со страв го запишувала како име на човекот кој ја „увезол“ радикалната ерес во срцето на Европа.
Comments
Post a Comment
коментар: