Брзата пруга мора да биде оградена, тоа не е само желба, туку строг безбедносен стандард на ЕУ

 

Брзата пруга мора да биде оградена, тоа не е само желба, туку строг безбедносен стандард на ЕУ.

​За возови кои се движат со брзина од 160  km/h до 200 km/h, пругата мора да биде физички изолирана. Но, тоа создава огромен проблем за екосистемот.

​ Како ќе изгледа оградувањето?

​Планот за брзата пруга на Коридор 10 предвидува оградување на целата должина на трасата, а не само на критичните делови.

​Зошто? При брзина од 200 \text{ km/h}, возот има огромен пат на сопирање. Секој судар со крупен добиток или диво животно (срна, дива свиња, мечка) би бил катастрофален не само за животното, туку и за патниците во возот.

​Ефектот „Кинески ѕид“: Како што правилно забележа, оваа ограда станува непремостлива бариера која буквално ја сече државата на два дела за животинскиот свет.

​2. Решението: „Зелени мостови“ и премини

​За да се спречи биолошката изолација, современите проекти (финансирани од ЕУ фондови) мора да вклучуваат еколошки коридори:

​Зелени мостови (Eco-ducts): Тоа се широки надвозници покриени со земја и вегетација, наменети исклучиво за миграција на диви животни.

​Подземни тунели: За помали животни се градат специјални пропусти под пругата.

​Критични точки за екологијата: Најважниот дел е кај Таорската клисура и областа на Демир Капија, каде што биодиверзитетот е најголем и каде што животните традиционално поминуваат преку Вардар и пругата.

​Дали нашите проекти го предвидуваат ова?

​Тука е „финтата“. Во Македонија често се обидуваме да заштедиме на „невидливи“ трошоци. Сепак:

​Европски правила: Бидејќи Коридор 10 се гради со помош на европски грантови и заеми од ЕИБ (Европска инвестициона банка), тие имаат екстремно строги правила за заштита на животната средина.

​Студија за влијание: Државата е обврзана да направи студија која ќе покаже каде точно се миграциските патишта на животните и таму да постави премини.

​Ако пругата се огради без доволно „зелени премини“, тоа ќе биде еколошка катастрофа за македонската фауна. Животните ќе останат заробени во мали изолирани зони, што води до генетска деградација и изумирање на локалните популации.

​ Главната битка во 2026 година ќе биде меѓу градежниците (кои сакаат побрзо и поевтино) и еколошките организации (кои ќе бараат повеќе премини за животни).

Најкритичната зона на целиот Коридор 10, каде што природата и инфраструктурата ќе се судрат најжестоко, е делот кај Демир Капија и Таорската Клисура.

​Овие предели се дел од европската мрежа на заштитени подрачја и претставуваат природни био-коридори кои веќе се под притисок од новиот автопат, а сега ќе бидат дополнително „пресечени“ со оградената брза пруга.

​ Таорска Клисура (Зелениково – Велес)

​Ова е една од најживописните, но и еколошки најчувствителните точки.

​Зошто е важна: Тука живеат ретки видови грабливи птици и големи цицачи кои се движат кон планината Китка.

​Инженерски предизвик: Бидејќи пругата мора да се исправи за брзина од 160 \text{ km/h}, ќе бидат потребни нови тунели. Секој нов тунел значи огромни количини ископан материјал кој не смее да се фрла во Вардар.

​Еколошки притисок: Оградата тука би можела целосно да го прекине пристапот на животните до вода (реката Вардар).

​ Смарагдната зона „Демир Капија“

​Демир Капија е прогласена за Смарагдна зона (Emerald site) според Бернската конвенција. Тоа е највисок степен на заштита за важни живеалишта.

​Конфликт: Проектот за брза пруга предвидува траса која поминува низ срцето на овој резерват.

​Барања на ЕУ: ЕИБ (Европската инвестициона банка) нема да го исплати грантот ако не се докаже дека животните ќе имаат каде да поминат. Тука ќе бидат задолжителни најскапите „Еко-дукти“ (Зелени мостови).

​ Гевгелиско-валандовскиот регион

​Овој дел е важен поради медитеранските влијанија и присуството на специфични влекачи и инсекти, но и како главен миграциски пат на птиците (виа Понтика).

​Проблемот со бучавата: Брзите возови создаваат специфична бучава и вибрации. Студијата мора да предвиди звучни бариери кои истовремено се провидни за птиците (со специјални налепници) за да не се забиваат во нив.

​Што ќе се случи ако не се изградат премини?

​Ако државата се обиде да „заштеди“ на еколошки премини:

1. ​Загуба на биодиверзитетот: Животните ќе бидат затворени во мали „острови“ каде што ќе почнат да изумираат поради неможност за парење со други популации.
2. ​Запирање на проектот: Еколошките здруженија веќе имаат моќ да го блокираат финансирањето од ЕУ преку жалби до Европскиот суд, што може да го одложи проектот за 10 години.

​Кој е планот за 2026?

​Во текот на оваа година, Македонија мора да ја заврши Стратешката оцена за животна средина (SEA). Ова е документот каде што точно ќе се вцртаат „зелените мостови“.

​ Пругата е 100% критична. Без паметно проектирање, ние ќе добиеме брз превоз за луѓе, но ќе создадеме „смртоносна стапица“ за природата.