Брзата пруга мора да биде оградена, тоа не е само желба, туку строг безбедносен стандард на ЕУ.
За возови кои се движат со брзина од 160 km/h до 200 km/h, пругата мора да биде физички изолирана. Но, тоа создава огромен проблем за екосистемот.
Како ќе изгледа оградувањето?
Планот за брзата пруга на Коридор 10 предвидува оградување на целата должина на трасата, а не само на критичните делови.
Зошто? При брзина од 200 \text{ km/h}, возот има огромен пат на сопирање. Секој судар со крупен добиток или диво животно (срна, дива свиња, мечка) би бил катастрофален не само за животното, туку и за патниците во возот.
Ефектот „Кинески ѕид“: Како што правилно забележа, оваа ограда станува непремостлива бариера која буквално ја сече државата на два дела за животинскиот свет.
2. Решението: „Зелени мостови“ и премини
За да се спречи биолошката изолација, современите проекти (финансирани од ЕУ фондови) мора да вклучуваат еколошки коридори:
Зелени мостови (Eco-ducts): Тоа се широки надвозници покриени со земја и вегетација, наменети исклучиво за миграција на диви животни.
Подземни тунели: За помали животни се градат специјални пропусти под пругата.
.jpg "Решението: „Зелени мостови“ и премини")
Критични точки за екологијата: Најважниот дел е кај Таорската клисура и областа на Демир Капија, каде што биодиверзитетот е најголем и каде што животните традиционално поминуваат преку Вардар и пругата.
Дали нашите проекти го предвидуваат ова?
Тука е „финтата“. Во Македонија често се обидуваме да заштедиме на „невидливи“ трошоци. Сепак:
Европски правила: Бидејќи Коридор 10 се гради со помош на европски грантови и заеми од ЕИБ (Европска инвестициона банка), тие имаат екстремно строги правила за заштита на животната средина.
Студија за влијание: Државата е обврзана да направи студија која ќе покаже каде точно се миграциските патишта на животните и таму да постави премини.
Ако пругата се огради без доволно „зелени премини“, тоа ќе биде еколошка катастрофа за македонската фауна. Животните ќе останат заробени во мали изолирани зони, што води до генетска деградација и изумирање на локалните популации.
Главната битка во 2026 година ќе биде меѓу градежниците (кои сакаат побрзо и поевтино) и еколошките организации (кои ќе бараат повеќе премини за животни).
Најкритичната зона на целиот Коридор 10, каде што природата и инфраструктурата ќе се судрат најжестоко, е делот кај Демир Капија и Таорската Клисура.
Овие предели се дел од европската мрежа на заштитени подрачја и претставуваат природни био-коридори кои веќе се под притисок од новиот автопат, а сега ќе бидат дополнително „пресечени“ со оградената брза пруга.
Таорска Клисура (Зелениково – Велес)
Ова е една од најживописните, но и еколошки најчувствителните точки.
Зошто е важна: Тука живеат ретки видови грабливи птици и големи цицачи кои се движат кон планината Китка.
Инженерски предизвик: Бидејќи пругата мора да се исправи за брзина од 160 \text{ km/h}, ќе бидат потребни нови тунели. Секој нов тунел значи огромни количини ископан материјал кој не смее да се фрла во Вардар.
Еколошки притисок: Оградата тука би можела целосно да го прекине пристапот на животните до вода (реката Вардар).
Смарагдната зона „Демир Капија“
Демир Капија е прогласена за Смарагдна зона (Emerald site) според Бернската конвенција. Тоа е највисок степен на заштита за важни живеалишта.
Конфликт: Проектот за брза пруга предвидува траса која поминува низ срцето на овој резерват.
Барања на ЕУ: ЕИБ (Европската инвестициона банка) нема да го исплати грантот ако не се докаже дека животните ќе имаат каде да поминат. Тука ќе бидат задолжителни најскапите „Еко-дукти“ (Зелени мостови).
Гевгелиско-валандовскиот регион
Овој дел е важен поради медитеранските влијанија и присуството на специфични влекачи и инсекти, но и како главен миграциски пат на птиците (виа Понтика).
Проблемот со бучавата: Брзите возови создаваат специфична бучава и вибрации. Студијата мора да предвиди звучни бариери кои истовремено се провидни за птиците (со специјални налепници) за да не се забиваат во нив.
Што ќе се случи ако не се изградат премини?
Ако државата се обиде да „заштеди“ на еколошки премини:
- Загуба на биодиверзитетот: Животните ќе бидат затворени во мали „острови“ каде што ќе почнат да изумираат поради неможност за парење со други популации.
- Запирање на проектот: Еколошките здруженија веќе имаат моќ да го блокираат финансирањето од ЕУ преку жалби до Европскиот суд, што може да го одложи проектот за 10 години.
Кој е планот за 2026?
Во текот на оваа година, Македонија мора да ја заврши Стратешката оцена за животна средина (SEA). Ова е документот каде што точно ќе се вцртаат „зелените мостови“.
Пругата е 100% критична. Без паметно проектирање, ние ќе добиеме брз превоз за луѓе, но ќе создадеме „смртоносна стапица“ за природата.
0 Коментари:
Post a Comment