Вовчето „Ќиро“ (кое со љубов и носталгија се уште се памети како партизанското вовче или пампур) е една од најубавите и најромантичните приказни од историјата на македонскиот железнички сообраќај.
Иако во 1950-тите години тоа сè уште вредно „штекало“ низ Македонија, неговата приказна започнува многу порано. Еве ги најинтересните детали за легендарниот Ќиро:
Ова вовче сообраќало на т.н. теснолинејка (пруга со тесен колосек од само 600 милиметри). Првата ваква пруга во Македонија била изградена за време на Првата светска војна од страна на германската војска за воени и логистички потреби.
Подоцна, пругата била продолжена и ја поврзувала Генерал Ханрис (денешно Ѓорче Петров во Скопје) преку Тетово и Гостивар, па сè до Охрид и Струга.
Името „Ќиро“ најверојатно доаѓа како галено име за локомотивите. Патувањето со ова вовче било вистинска авантура, но барало и огромно трпение:
- Брзина: Се движело со „вртоглава“ брзина од околу 10 до 15 километри на час.
- Патување до Охрид: За да стигнете од Скопје до Охрид со Ќиро, патувањето траело помеѓу 17 и 22 часа!
- Попатни анегдоти: Луѓето често се шегувале дека патниците можеле да излезат од возот во движење, да наберат круши или грозје покрај пругата, и без проблем пак да се качат во него. На угорниците, мажите често излегувале за да му „помогнат“ на возот со туркање.
Во периодот околу 1950 година, вовчето Ќиро имало огромно значење за економијата и за народот во Западна Македонија. Тоа било главната врска за:
- Превоз на патници (особено трговци и печалбари).
- Транспорт на стока: дрва од Кичево, земјоделски производи и фамозната охридска риба.
- За многу луѓе од тој регион, Ќиро бил првиот допир со модерната цивилизација и технологија.
Со развојот на автомобилскиот сообраќај, изградбата на асфалтни патишта и воведувањето на побрзи возови со нормален колосек, деновите на романтичното вовче му биле одбројани.
Пругата Скопје - Кичево - Охрид била целосно укината во мај 1966 година.
Последното патување на Ќиро било проследено со солзи и голема тага од страна на локалното население, кое излегло масовно да го испрати како свој стар пријател.
Каде е Ќиро денес?
Денес, една од зачуваните локомотиви на ова легендарно вовче е поставена како музејски експонат на отворено во Кичево (веднаш пред железничката станица), каде што стои како нем сведок на едно минато, побавно и поромантично време.
Името „Ќиро“ не било име на еден конкретен воз како посебна машина, туку тоа бил општ назив (прекар) што народот го дал на целиот тој систем – и на возот, и на пругата, а најмногу на самите локомотиви што испуштале густ чад и карактеристичен звук.
Кога некој во тоа време велел: „Ене го, иде Ќиро!“, тој всушност ја гледал малата парна локомотива (најчесто од споменатата германска серија 99.4) како излегува зад свиокот, влечејќи ги дрвените вагончиња.
За тоа како настанало ова име и како се користело, постојат неколку интересни факти:
Прекар за секоја мала локомотива од тој тип
Без разлика дали на чело на композицијата била локомотивата со број 99.405, 99.408 или некоја трета, за народот и за железничарите секоја од нив била „Ќиро“. Името станало синоним за мала, жилава парна локомотива на тесен колосек. Бидејќи сите изгледале речиси идентично, имале ист препознатлив „глас“ (писокот на сирената) и исто темпо на движење, луѓето ги доживувале како едно исто битие.
Зошто баш „Ќиро“? (Коренот на името)
Потеклото на прекарот има интересна јазична и географска приказна на просторите на поранешна Југославија:
- Во почетокот, кога се граделе првите вакви пруги (особено во Босна и Херцеговина, каде што Австро-Унгарија изградила огромна мрежа на теснолинејки), машиновозачите и балистите често биле од други краишта. Називот доаѓа како галено, пријателско име.
- Според некои сведоштва, зборот „Ќиро“ (или „Ћиро“) настанало како звучна асоцијација на ситното, брзо и гласно „штекање“ на малите клипови на локомотивата додека се мачи на угорниците, што на народот му звучело како „ќиро-ќиро-ќиро“.
- Со текот на времето, како што локомотивите од истата серија се префрлале да работат во Македонија (на линијата Скопје-Охрид или Градско-Прилеп), народот тука веднаш го прифатил прекарот бидејќи совршено одговарал на карактерот на малото вовче.
„Пампур“ – Второто име во Македонија
Интересно е што во нашите краишта, покрај името Ќиро, народот за овие локомотиви користел уште еден многу специфичен збор – Пампур.
Значи, кога денес ќе ја видите зачуваната локомотива во Кичево, вие всушност го гледате оригиналниот „Ќиро“ во неговата вистинска, физичка форма. Секоја гребнатинка и секој дел од таа машина го носат тоа име со гордост.
Comments
Post a Comment
коментар: