Битката кај Граник

 Битката кај реката Граник (мај 334 година п.н.е.) е првиот директен судир меѓу Александар III Македонски и Персиската Империја. Овој бој во северозападна Мала Азија (денешна Турција) го означил вистинскиот почеток на историскиот азиски поход и ги поставил темелите за рушење на династијата Ахемениди.

​Контекст и стратешки подготовки

​Пролетта 334 п.н.е., Александар преминал во Азија со армија од околу 32.000 пешадијци и 5.100 коњаници.

​Персиските сатрапи (гувернери) од Мала Азија го игнорирале советувањето на Мемнон од Родос — грчки платеник кој предлагал стратегија на „изгорена земја“ (повлекување пред Александар, уништување на сите посеви и користење на персиската флота за пресекување на македонските лини за снабдување во Грција). Опиени од гордост, сатрапите решила да влезат во директна битка и го чекале Александар на високиот, стрмен брег на реката Граник.

Такатичкиот распоред и контроверзниот план

​Персијците направиле сериозна тактичка грешка: ја поставиле сопствената коњаница директно на стрмниот и каллив брег на реката, додека елитната пешадија од грчки платеници ја оставиле во резерва зад коњаницата.

​1

Пристигнување на реката

Мај, 334 п.н.е.

Македонската војска стигнала до Граник доцна попладне. Искусниот генерал Парменион му препорачал на Александар да не напаѓа веднаш, туку да преноќаат и да ја преминат реката наутро кога Персијците нема да бидат спремни.

2

Одлуката на Александар

Инстант фаталност

Александар го одбил советувањето велејќи дека „Хелеспонт ќе се срами ако една река како Граник го спречи да оди понатаму“. Тој одлучил веднаш да форсира премин за да го затекне непријателот во шок.

3

Ударот на коњаницата

Десното крило

Александар лично застанал на чело на елитната коњаница на придружниците (hetairoi) на десното крило. Наредил напад преку брзата вода со дијагонално движење за да го спречи страничниот опколувачки маневар на Персијците.

Борба за животот на Александар

​Борбата во водата и на калливиот брег била исклучително жестока. Александар, со својот препознатлив шлем со два големи бели пердуви, бил лесно препознатлив, а со тоа и мета за персиските благородници.

• ​Судирот со благородниците: Александар лично го убил Митридат (зетот на персискиот крал Дариј III) прободувајќи го со копје во лицето.
• ​Критичниот момент: Веднаш потоа, персискиот благородник Спитридат му се приближил од зад грб на Александар и со својот боен срп ја расекол неговата кацига, зашеметувајќи го кралот.
• ​Спасувањето од Клит: Додека Спитридат го кревал замавот за вториот, смртоносен удар врз зашеметениот Александар, Клит Црниот (командант на кралската гарда и брат на дадилката на Александар) му ја отсекол раката на Персиецот со мечот и го спасил животот на идниот освојувач.

​ Скршување на персискиот центар и судбината на платениците

​Откако Александар и неговата коњаница усплале да го заземат и зацврстат брегот, македонската фаланга со своите сариси (копја од 6 метри) ја преминала реката во центарот.

1. ​Бегство на персиската коњаница: Собивањето во блиска борба против долгите сариси предизвикало паника кај Персијците. Повеќето сатрапи загинале на бојното поле, а нивната коњаница се дала во бегство.
2. ​Опколување на грчките платеници: Грчките платеници кои војувале за Персија останале напуштени на ридот. Тие се обиделе да преговараат за предавање, но Александар бил неумолив — ги третирал како предавници на Коринтскиот сојуз.
3. ​Казната: Преку 2.000 преживеани грчки платеници биле заловени и испратени на принудна работа во рудниците во Македонија.

​5. Значење и последици од Битката кај Граник

​Победата кај Граник имала драматично психолошко и стратешко влијание врз целиот антички свет:

• ​Отворен пат низ Мала Азија: Персиската одбранбена линија во регионот била целосно уништена. Градовите како Сард, Ефес и Милет паднале под македонска власт еден по друг.
• ​Трофеите за Атина: Александар испратил 300 комплети персиски оклопи во Атина како завет за храмот на Атина Партенос, со натпис: ​„Александар, синот на Филип, и сите Грци, освен Спартанците, од варварите што живеат во Азија.“ (Свесен политички потег за изолација на Спарта која одбила да учествува во походот)."

Натпис на одлична историска иронија — тоа е еден од најголемите парадокси во целиот поход на Александар.

​Целата пропагандна замисла зад Коринтскиот сојуз била „сехеленска одмазда“ против Персија за Персиските војни од пред 150 години. Но, реалноста на теренот кај Граник била сосема поикаква и полна со дволичност:

​ Повеќе Грци се бореле ЗА Персија отколку против неа

​Во Битката кај Граник, елитната пешадија на персиска страна ја сочинувале околу 20.000 грчки платеници предводени од Мемнон од Родос. Од друга страна, во војската на Александар, главната ударна сила и командниот кадар биле Македонци, додека грчките сојузници од Коринтскиот сојуз биле застапени во значително помал број и главно служеле за обезбедување на позадината.

​Александар практично војувал против грчка пешадија платена со персиско злато.

​ Практично заложништво, а не искрено сојузништво

​Полисите од Коринтскиот сојуз (Атина, Теба пред да биде уништена, Коринт, Аргос) не влегоa во оваа војна од патриотизам или идеали, туку од чист страв.

• ​Само две години пред Граник, Александар мораше сурово да ја срамни Теба со земја за да ги принуди останатите полиси на послушност.
• ​Грчките трупи кои Александар ги зел со себе во Азија во суштина му служеле и како заложници — со нивното присуство ги спречувал нивните матични градови да кренат востание во Грција додека тој е далеку.

​Мајсторска политичка сатира со натписот

​Токму затоа натписот на Партенон („Александар, синот на Филип, и сите Грци, освен Спартанците...“) е преполн со политички сарказам:

• ​Шлаканица за Спарта: Спартанците гордо одбиле да се приклучат на сојузот велејќи дека „нивниот обичај е да предводат, а не да бидат предводени“. Со тоа што намерно ги истакнал како единствени исклучени, Александар ги прикажал како предавници на сопствената идеја за борба против Персијците.
• ​Понижување за Атина: Атињаните ги мразеле Македонците и го чекале секој негов чекор за да се побунат. Александар ги испратил трофеите директно во нивниот најсвет храм (Партенон), принудувајќи ги јавно да ја слават победата на човекот кого прикриено го нарекувале „варварин од север“.

​Александар го искористил грчкиот концепт за „војна против варварите“ за сопствени геополитички цели, додека самите грчки полиси истовремено ковале заговори со Персија и продавале платеници за нејзината армија.

• ​


• ​