Битката кај Ис

 Битката кај Ис (ноември 333 година п.н.е.) е еден од најважните моменти во целата античка историја. За првпат по повеќе од еден век, еден персиски Голем Крал — Дариј III — лично излегол на бојното поле да се соочи со непријателот.

По победата кај Граник и разрешувањето на Гордиевиот јазол, Александар напредувал кон југ. Малоазиското крајбрежје било под негова контрола, но главната персиска армија допрва пристигнувала од срцето на империјата.

​Стратешкиот маневар на Дариј и стапицата

​Дариј III успеал да собере огромна војска (според современите проценки околу 60.000 до 100.000 луѓе, вклучувајќи 10.000 елитни „Бесмртници“ и околу 10.000-12.000 грчки платеници). Александар располагал со околу 40.000 војници.

​Дариј извел извонреден оперативен маневар: ја заобиколил планината Аман и ѝ влегол на македонската армија зад грб. Го зазел градот Ис, каде што ги затекнал ранетите македонски војници во болницата и наредил да бидат погубени, со што целосно ги пресекол македонските линии за снабдување.

1

Грешката на Дариј

Тесен простор

Иако извел одличен стратегиски маневар, Дариј ја направил истата фатална грешка како кај Граник: наместо да го чека Александар на отворените рамнини на Сирија каде што неговата бројчана надмоќ би била одлучувачка, тој се спуштил во тесната рамнина меѓу планините и Средоземното Море, кај реката Пинар.

2

Брилијантноста на Александар

Ограничен маневар

Кога Александар сфатил дека Дариј му е зад грб, веднаш ја свртил армијата за 180 степени. Тесниот терен кај Ис значително ја неутрализирал персиската бројчана предност — Дариј едноставно немал простор да ја распореди целата војска одеднаш.

 Подекот на битката и директниот судир

​Дариј ја поставил својата тешка коњаница на десното крило до морето, грчките платеници во центарот зад реката Пинар, а самиот застанал во средината во својата кралска борбена кочија, опкружен со гардата.

1. ​Криза на македонскиот центар: На левото крило, генералот Парменион одвај ја задржувал силовитата персиска коњаница. Во центарот, македонската фаланга имала тешкотии да ја премине реката Пинар — калливите брегови и жестокиот отпор на грчките платеници предизвикале сериозни дупки во македонските редови.
2. ​Тактичкиот продор на Александар: Александар, водејќи ја коњаницата на придружниците (hetairoi) на десното крило, ги разбил персиските редови покрај планината. Наместо да ги гони, тој направил наголо свртување кон центарот — директно кон кралската кочија на Дариј III.
3. ​Очи во очи со Дариј: Александар го пробил патот низ телохранителите на персискиот крал. Според преданието, Александар бил ранет во бутот со меч во оваа мешаница, но продолжил да се пробива кон Дариј.

​ Паниката и бегството на Дариј

​Сфаќајќи дека македонскиот крал е на само неколку метри од него и дека неговите лични чувари паѓаат еден по еден, Дариј го фатила паника:

• ​Го напуштил своето кралско возило, ги фрлил својот кралски плашт, лак и штит за да не биде препознаен, се качил на брз коњ и побегнал од бојното поле.
• ​Веста дека Големиот Крал побегнал се раширила како молња низ персиските редови. За неколку минути, персиската армија се распаднала во тотална паника и неконтролирано бегство.

​ Заплената на кралскиот шатор и семејството на Дариј

​Победата била целосна, но најважниот психолошки момент се случил по битката. Во персискиот камп, Александар го запленил личниот шатор на Дариј, неговото огромно богатство и — што било најважно — неговото најтесно семејство:

​Мајката на Дариј (Сисигамбис),

Неговата сопруга (Статеира I) и

Неговите ќерки.

​Кралскиот гест: Наместо да ги третира како робинки или трофеи (како што било вообичаено во антиката), Александар се однесувал со нив со највисока кралска чест и почит. Кога мајката на Дариј, Сисигамбис, погрешно се поклонила пред повисокиот и покрупен Хефестион мислејќи дека тој е кралот, Александар не се навредил, туку со насмевка рекол: 

„Не грижи се, мајко — и тој е Александар.“

​Последиците од Ис

• ​Скршен персиски престиж: За првпат во историјата, персиски крал побегнал пред непријателот и си го оставил семејството на милост и немилост.
• ​Отворен пат кон Блискиот Исток: По Ис, пред Александар биле отворени патиштата кон Феникија, Палестина и Египет.
• ​Одбивање на мировните понуди: Дариј му испратил писмо на Александар нудејќи му огромен откуп, половина империја и раката на својата ќерка во замена за семејството. Александар го одбил тоа, одговарајќи му дека отсега па натаму, ако сака нешто да бара, Дариј мора да му се обраќа како на „Крал на Азија“.