Кога модерниот човек ќе погледне во амишката заедница, многу од нивните правила изгледаат како чист апсурд или бесмислена тврдоглавост. Но, за Амишите, секое правило има една единствена цел: да ја спречи гордоста, да ја зачува скромноста и да го задржи семејството заедно.
1. Забрана за фотографирање (Нема селфи и портрети)
Амишите строго одбиваат да бидат фотографирани или да позираат за портрет. Ако турист се обиде да ги слика, тие често ќе го свртат грбот или ќе го покријат лицето.
Зошто? Тие буквално го толкуваат библиското правило против „создавање на ликови и идоли“. Но, уште повеќе, тие сметаат дека фотографијата поттикнува суета и гордост — фокусирање на сопствениот физички изглед, што е во директен конфликт со нивниот идеал за скромност (Demut).
2. Амишките кукли немаат лица
Ако влезеш во амишки дом или продавница за играчки, ќе забележиш дека куклите со кои си играат децата се направени од партали, облечени во амишка облека, но немаат нацртани очи, нос или уста.
Зошто? Покрај тоа што се избегнува правењето „идоли“, заедницата верува дека пред Бога сите луѓе се еднакви. Куклата без лице ја учи детската психика дека надворешната убавина и индивидуалните физички карактеристики не се важни, туку внатрешниот дух на човекот.
3. Забрана за мустаќи (но задолжителна брада)
Штом амишкиот маж ќе се ожени, тој е должен да престане да ја бричи брадата до крајот на животот. Меѓутоа, тој мора редовно да ги бричи мустаќите. Горе под носот мора да биде целосно мазно.
Зошто? Во 17 и 18 век во Европа, мустаќите биле задолжителен тренд за војниците и офицерите на тогашните државни војски. Бидејќи Амишите се радикални пацифисти кои одбивале војна, тие ги отфрлиле мустаќите како симбол на милитаризмот и агресијата. Тоа правило останало до денес.
4. Специфични „хакови“ за технологијата (Телефон во дрвена колиба)
Амишите не смеат да имаат телефон во куќата бидејќи тоа го нарушува мирот во семејството и носи влијанија од „светот“. Но, заедниците сфатиле дека во итни случаи (повикување брза помош, противпожарна или деловни контакти) телефонот е неопходен.
Решението: Некои заедници градат мала дрвена колиба или говорница на самиот крај од имотот, покрај главниот пат, која ја споделуваат неколку семејства. Телефонот е таму, далеку од куќата. Мора да пешачиш до него за да го искористиш, со што се спречува луѓето да „висат“ на телефон од чиста досада.
5. Забрана за поседување автомобил, но дозволено е возење во него
Амиш не смее да купи или да вози автомобил — тие користат исклучиво коњи и кочии. Меѓутоа, на амиш му е дозволено да плати на „Англичанец“ (човек од модерниот свет) за да го вози во автомобил или комбе ако треба да патува некаде далеку или за бизнис.
Зошто? Ова изгледа како лицемерие, но логиката им е многу длабока. Тие веруваат дека ако поседуваш автомобил, добиваш моќ да побегнеш од заедницата кога сакаш и брзо да се оддалечиш од семејството. Кочијата те држи локално поврзан — можеш да патуваш само толку колку што коњот може да издржи. Патувањето со автомобил како патник е дозволено само како практична потреба, но не и како личен луксуз.
6. Строги правила за боите и копчињата на облеката
Мажите не смеат да носат ремени (носат трегери), а панталоните немаат патенти, туку се закопчуваат со посебни преклопи. Кај најстрогите редови, дури и обичните копчиња се забранети на свечените палта и се користат само метални кукички. Жените носат фустани исклучиво во една боја (сина, зелена, виолетова или сива) покриени со престилка.
Зошто? Копчињата и патентите во минатото се сметале за моден детаљ кој служел за истакнување на богатството и статусот. Амишите го елиминираат секој моден детаљ кој би можел да направи еден член да изгледа „поубав“ или „побогат“ од друг.
Она што за модерниот систем е ограничување на слободата, за нив е всушност штит. Со овие правила, тие свесно си поставуваат граници за да не паднат во стапицата на модерниот конзумеризам и трката по статус кои, според нив, го уништуваат човечкиот мир.
7. Забрана за користење на електричната мрежа (Grid Power)
Амишите не ја користат струјата од јавната мрежа што ја нуди државата. Во нивните куќи нема штекери ниту кабли поврзани со надворешниот свет.
Зошто? Повторно, причината не е дека струјата е „демонска“, туку симболична. Јавната мрежа физички и економски ја поврзува куќата со надворешниот свет, правејќи го семејството зависно од државни компании и системи. Наместо тоа, за да осветлат или да покренат некоја машина, тие користат соларни панели (кои самите ги поседуваат), гас, пропан или хидраулична енергија. Тие се сопственици на својата енергија.
8. Нема осигурување и државна пензија
Амиш не смее да уплаќа животно, здравствено или имотно осигурување, ниту пак се потпира на државна пензија. Во САД тие се законски ослободени од плаќање на придонеси за социјално осигурување.
Зошто? Тие веруваат дека купувањето осигурување покажува недоверба во Бога и недоверба во сопствената заедница. Ако на некој Амиш му изгори куќата (од гром, на пример), заедницата не чека пари од осигурителна компанија. Следниот ден доаѓаат 100 или 200 луѓе од селото и во рок од 48 часа градат целосно нова куќа од темел. Тоа е нивното осигурување — меѓусебната солидарност.
9. Забрана за одење во војска и тужење на суд
Амишите се апсолутни пацифисти. Доколку државата прогласи воена обврска, тие одбиваат да носат оружје и по цена да одат во затвор. Исто така, на Амиш строго му е забрането да поднесе приватна тужба на суд против некого (дури и ако тој некој сериозно го измамил или му наштетил).
Зошто? Нивната филозофија на ненасилство се потпира на принципот на Gelassenheit (препуштање на Божјата волја, смиреност). Тие веруваат дека правдата ја дели само Бог, а барањето одмазда или лична правда преку државните судови е чин на агресија и гордост.
10. Погребни правила: Сите се погребуваат во ист ковчег
Кога некој ќе почине во амишка заедница, погребот е максимално едноставен. Телото се подготвува дома (не во модерни погребални претпријатија), а ковчегот го изработуваат локалните столари од обично, непремачкано дрво. Сите ковчези во заедницата се прават по ист терк и димензии.
Зошто? Заедницата сака да нагласи дека како што сите сме еднакви во животот, така сме целосно еднакви и во смртта. Не постојат луксузни ковчези, скапи гробни места или помпезни споменици кои би покажувале дека некој бил побогат или повисоко позициониран додека бил жив. Надгробните плочи се мали, едноставни и речиси идентични.
11. Свадби само во ноември и декември
Амишките свадби речиси никогаш не се одржуваат во пролет или лето. Тие се закажуваат исклучиво во доцна есен, најчесто во вторник или четврток.
Зошто? Ова е чисто практично правило поврзано со земјата. Пролетта и летото се резервирани за тешка работа на нивите, сеидба и жетва. Дури во ноември, кога земјоделските работи завршуваат, заедницата има слободно време да се собере (а на свадбите доаѓаат по 200 до 400 гости) и да слави без да страда работата од која сите преживуваат.
12. Нема црковни објекти (Црквата е во домот)
Амишите немаат изградено цркви, катедрали или манастири со златни куполи. Црковните служби се одржуваат секоја втора недела, и тоа секогаш во куќата или во амбарот на некое од семејствата во заедницата, по принципот на ротација.
Зошто? Тие сметаат дека трошењето пари за грандиозни градби е суета. За нив, „црквата“ не е објектот од тули, туку самите луѓе кои се собрани заедно. Затоа, секој домаќин еднаш или двапати годишно ја расчистува својата куќа, внесува посебни дрвени клупи кои заедницата ги пренесува со кочија од куќа во куќа, и таму се одржува тричасовната богослужба, по која следува заеднички ручек.
13. Забрана за свирење музички инструменти
Иако Амишите обожаваат да пеат — нивните црковни служби се полни со традиционални напеви без придружба, кои се пренесуваат со векови од песнарката Ausbund — на Амиш строго му е забрането да свири инструмент како гитара, виолина или пијано.
Зошто? Свирењето инструмент во нивната култура се гледа како форма на самоизразување која може да доведе до гордост и желба за привлекување внимание. Тие веруваат дека ако некој свири добро, заедницата ќе почне да го фали и да го издигнува над другите, со што се нарушува еднаквоста. Дозволен е само човечкиот глас, сплотен во заедничка песна каде никој не се истакнува како „ѕвезда“.
14. Нема „микс“ во седењето на црковните служби
Кога заедницата ќе се собере во куќата на домаќинот за неделната служба, нема седење каде кој сака, ниту пак семејствата седат заедно како целина.
Зошто? Просторoт е строго поделен: мажите седат на дрвените клупи од едната страна на просторијата, а жените од другата. Децата исто така се поделени по пол или седат со мајките ако се многу мали. Оваа строга поделба служи за да се одржи максимален фокус на духовноста и молитвата, елиминирајќи ги сите секојдневни социјални или семејни интеракции за време на тричасовната служба.
15. Забрана за купување на украсен или тапациран мебел
Ако влезеш во автентичен амишки дом, нема да најдеш меки, луксузни фотелји, каучи со шарени дезени или мебел со резбарии и украси. Нивниот мебел е направен од масивно дрво, со прави и едноставни линии.
Зошто? Секој предмет во куќата мора да има исклучиво практична функција. Сè што служи само за естетско украсување или за прекумерен луксуз се смета за непотребно трошење пари и за паѓање во замката на материјализмот. Дополнително, бидејќи самите се врвни столари, тие прават мебел кој треба да трае со генерации, а не да биде во тек со модните трендови.
16. Правилото за „светли и темни“ кочии (Фракции во заедницата)
Иако за нас сите нивни кочии изгледаат исто, бојата на покривот на кочијата е строго регулирана од локалниот црковен одбор и означува на кој „ред“ му припаѓа семејството.
Зошто? Најстрогите заедници (како Swartzentruber Амишите) дозволуваат само кочии со црн или темно сив покрив, без никакви светла или рефлектирачки триаголници на задниот дел. Поумерените Амиши дозволуваат жолти или бели покриви и користат модерни безбедносни светла на батерии за ноќно возење. Ова покажува колку и најмалиот детаљ е важен за одржување на границата меѓу нивниот свет и надворешниот свет.
17. Специфичен начин на додворување (Спиење во облека / Bundling)
Ова е можеби едно од најконтроверзните и најчудните правила за модерниот човек, кое денес се практикува само кај некои од најтрадиционалните редови. Кога едно момче и девојка се додворуваат и планираат брак, на момчето му е дозволено да ја помине ноќта во нејзината куќа, во нејзиниот кревет, но под строги услови.
Зошто? Двајцата мора да бидат целосно облечени, а често меѓу нив се става голема дрвена штица или девојката е зашиена во посебна вреќа. Целта на овој обичај, кој потекнува од стара Европа, била да им се овозможи на младите да разговараат во текот на ноќта и подобро да се запознаат во куќа каде што е ладно (бидејќи нема парно), но без да имаат никаков физички контакт пред бракот. Заедницата верува дека ова е тест за нивната самоконтрола и морална чистина.
Сите овие правила во суштина функционираат како социјален филтер. Тие го прават животот со Амишите толку специфичен и тежок, што само оние кои се навистина и со целото срце посветени на заедницата можат да издржат во неа. Токму таа тежина на правилата го одржува нивниот „ѕид“ против модерниот систем недопрен веќе со векови.
18. Парите се чуваат во готовина или во локални банки (Без инвестиции)
Амишите заработуваат многу, бидејќи се исклучително вредни и нивните органски производи и рачно изработен мебел се многу ценети во Америка. Сепак, на Амиш строго му е забрането да инвестира пари на берза, да купува акции од компании или да користи кредитни картички.
Зошто? Инвестирањето на берза за нив е форма на коцкање и заработка на пари без физички труд, што е во спротивност со нивните библиски сфаќања. Парите што ги заработуваат ги чуваат во готовина дома или во мали, локални банки. Тие ги користат парите исклучиво за купување на нова земја за своите деца или за помагање на некој во заедницата. За нив, парите се само алатка за преживување, а не средство за моќ.
19. Забрана за носење на венчален прстен
Иако бракот е најважната институција во нивното општество, ниту мажот ниту жената не носат венчални прстени.
Зошто? Накитот од кој било вид (злато, сребро, па дури и најобичен метал) е строго забранет бидејќи се смета за симбол на суета и привлекување внимание кон себе. Тоа дали некој е во брак се препознава по други знаци во заедницата: мажот пушта брада, а жената го менува делот од облеката (капата или престилката) од бела во црна боја за време на црковните служби.
20. Косење на тревата без моторни косилки
Во најстрогите амишки заедници, дворoвите околу куќите се беспрекорно уредени, но тревата не се коси со модерни моторни или бензински косилки.
Зошто? Тие користат стари, механички косилки кои се движат и вртат исклучиво на човечка сила (со туркање). На овој начин се спречува бучавата во селото, се чува мирот и се поттикнува физичкиот труд. Ако дворот е премногу голем, едноставно пуштаат овци или крави да ја пасат тревата — природно и корисно решение.
21. Без спортски тимови и натпреварувања
Амишките деца и млади играат игри во дворовите (како одбојка или посебен вид бејзбол), но во заедницата строго се забранети организирани спортски лиги, натпревари со бодови или прогласување на победници и губитници.
Зошто? Модерниот концепт на спорт се заснова на компетитивност, желба да се биде подобар од другиот, победа и лична слава. За Амишите, тоа е отров за душата. Играта е дозволена само како дружење и рекреација, каде што на крајот не е важно кој победил, туку дека заедницата поминала време заедно во слога.
22. Забрана за користење на клима уреди
Дури и во лето, кога температурите во некои делови на САД надминуваат 35°C, во амишките домови нема клима уреди, ниту електрични вентилатори.
Зошто? Поднесувањето на временските неприлики (студ во зима и горештина во лето) се смета за дел од прифаќањето на Божјата волја и природата. Куќите ги градат со високи тавани и многу прозорци за да има природен проток на воздух, а во текот на ноќта семејството едноставно спие во најладните простории или во амбарите.
23. Без сувенири од патувања и украсни предмети
Кога Амишите патуваат во друга сојузна држава на гости кај роднини (со ангажиран возач), на враќање не носат сувенири, магнети за фрижидер или украсни предмети за да ги изложат во куќата.
Зошто? Секој предмет што нема јасна, практична примена (како чинија за јадење или алатка за работа) се смета за „собирач на прашина“ и материјален вишок. Нивните ѕидови се празни, без слики, календари со фотографии или постери. Единственото нешто што е изложено на видливо место е семејната Библија и рачно напишаното семејно стебло.
Преку овие наизглед ситни правила, Амишите успеваат да го исфрлат речиси секој извор на стрес и компетитивност што го мачи модерниот човек. Она што за нашиот систем изгледа како екстремна казна или лишување, за нив е клучот за нивниот опстанок во заедница каде што љубомората, зависта и материјалната трка едноставно немаат простор да виреат.
24. Забрана за носење рачни часовници
Амишите имаат многу прецизен осет за време и нивниот ден е строго организиран, но мажите и жените не носат рачни часовници.
Зошто? Рачниот часовник во минатото (а и денес) често се сметал за статусен симбол и моден додаток. Наместо тоа, за да го знаат времето, тие се потпираат на положбата на сонцето, на ѕидните часовници со клатно кои се наоѓаат во куќите или на големите џебни часовници кои дискретно се носат во панталоните. Часовникот треба да биде алатка, а не накит за покажување.
25. Нема фризури и бојадисување на косата
Кај Амишите не постојат фризерски салони ниту менување на стилови. Мажите ја шишаат косата рамно (обично со помош на поставена чинија на главата за правилна линија), а жените никогаш во животот не ја кратат својата коса.
Зошто? Жените ја врзуваат својата долга коса во пунџа и ја покриваат со бела или црна капа (Kapp). Бојадисувањето на косата, правењето прамени или менувањето на фризурата се смета за врв на суетата и обид да се издвоиш од другите со својот изглед. Пред Бога сите треба да изгледаат едноставно и природно.
26. Правилото за „чиста рака“ во бизнисот (Без чиновнички менаџмент)
Доколку некој Амиш отвори успешен бизнис — на пример, голема столарска работилница — тој не смее да седи во канцеларија по цел ден и само да менаџира, додека другите работат физички.
Зошто? Според нивниот кодекс, сопственикот на бизнисот мора да работи исто толку напорно со своите раце како и неговите вработени или чираци. Водењето бизнис каде што ти само наредуваш и броиш пари, додека другите го потат грбот, се смета за експлоатација и создавање на класни разлики во заедницата. Трудот го одржува човекот скромен.
27. Специфични правила за возење велосипед (Тротинет наместо точак)
Во многу од најтрадиционалните амишки заедници (како оние во Ланкастер, Пенсилванија), класичните велосипеди со педали, ланци и брзини се строго забранети. Наместо нив, тие користат специфични големи тротинети (Amish scooters) со гуми на надувување.
Зошто? Велосипедот му овозможува на човекот брзо да се оддалечи од куќата и заедницата и да патува на големи растојанија со мал труд. Тротинетот бара многу повеќе физички напор и реално те ограничува да останеш во близина на твоето село и семејство. Тоа е свесно успорување на движењето за да се зачува локалната кохезија.
28. Забрана за потпишување договори со државни субвенции
Иако се врвни земјоделци кои произведуваат огромни количини храна, Амишите одбиваат да земаат државни субвенции, помош за суша или какви било финансиски стимулации од министерствата за земјоделство.
Зошто? Тие знаат дека државните пари никогаш не доаѓаат без услови. Земеш ли пари од системот, тој утре ќе ти наметне регулативи, инспекции и контрола врз тоа како работиш. Со тоа што одбиваат секаква државна помош, тие ја задржуваат целосната слобода сами да одлучуваат како ќе ја обработуваат својата земја и по која цена ќе ги продаваат своите производи.
29. Забрана за осигурување на посевите (Коцкање со природата)
Додека модерниот фармер веднаш осигурува сè против град, суша или поплава, Амишите строго одбиваат такво нешто.
Зошто? Покрај општата забрана за осигурување, тие веруваат дека времето и природата се во Божји раце. Ако годината е лоша и град уништи цел род на еден фармер, тој не очајува и не бара пари од системот. Заедницата се собира, ги споделува своите залихи од жито и храна со оштетеното семејство и заедно ја пребродуваат кризата. Тоа го спречува поединецот да стане себичен и го тера да зависи исклучиво од своите соседи.
30. Без патенти и авторски права
Амишките мајстори измислуваат неверојатни механички решенија — машини за обработка на дрво кои работат на притисок од воздух или специјални системи за ладење млеко без струја. Но, ниту еден Амиш нема да го патентира својот изум за да заработува од авторски права.
Зошто? Тие сметаат дека секоја мудрост и талент доаѓаат од Бога, а не од нивната лична супериорност. Ако некој измислил подобра алатка, таа веднаш се споделува со целото село за сите да си ја олеснат работата. Чувањето на тајни и наплаќањето за „интелектуална сопственост“ се гледа како чин на екстремна алчност и издвојување од заедницата.
31. Правилото за „невидливо“ купување земјиште
Кога Амишите купуваат земја за да ги прошират своите заедници или да населат нови семејства, тие речиси никогаш не преговараат директно на отворени аукции, туку често ангажираат посредници.
Зошто? Бидејќи се познати како луѓе кои плаќаат во готово и веднаш, штом „светот“ ќе дознае дека Амиш купува земја, цените вештачки рипаат во небесата. Но, постои и внатрешно правило: тие не сакаат да влегуваат во јавни наддавања и расправии со модерни луѓе на пазарот за недвижности. Претпочитаат тивок, дискретен бизнис за да го зачуваат својот мир и да не поттикнуваат непријателство кај локалното население.
32. Без користење на патнички авиони
Иако им е дозволено да патуваат со возови, автобуси или во комбе управувано од возач надвор од заедницата, Амишите строго одбиваат да влезат во комерцијален патнички авион, дури и ако треба да патуваат на другата страна на континентот.
Зошто? Летењето со авион се смета за прекумерен луксуз, брзина и непотребно искушување на судбината. За нив, патувањето треба да има своја природна тежина и времетраење. Дополнително, аеродромите се центри на модерната бирократија, скенери, строги контроли и масовен конзумеризам — средина која е во целосен конфликт со нивниот тивок начин на живот.
33. Строги правила за завеси и прозорци
Во нивните куќи нема тешки, луксузни завеси со чипка, ролетни на далечинско управување или шарени драперии. Најчесто прозорците имаат најобични, еднобојни зелени или бели платнени ролетни кои се спуштаат рачно.
Зошто? Завесите во модерните куќи често служат за украс и покажување на внатрешниот статус на домаќинството пред тие што гледаат однадвор. Кај Амишите, сè што е на прозорецот има само една цел: да ја блокира светлината кога се спие и да скрие од љубопитни погледи. Ништо повеќе.
Секое едно од овие правила, кога ќе се тргне настрана првичниот шок, всушност претставува одбранбен механизам. Тие сфатиле дека ако му дозволиш на системот или на модерната комоција да ти влезе во куќата макар и преку еден мал детаљ (како што е патентот, осигурувањето или авионскиот билет), со тек на време ќе ја изгубиш контролата врз сопствениот живот и ќе станеш само уште еден зависен запченик во државната машина.
34. Забрана за гласање и политички ангажман
Иако живеат во демократски држави, на Амишите строго им е забрането да се кандидираат за политички функции, да бидат членови на политички партии или да гласаат на државни избори (со многу ретки исклучоци во локални одбори за патишта или земјиште).
Зошто? Нивната филозофија е дека „Бог ги поставува и ги урива владетелите“. Тие го почитуваат законот сè додека тој не ги тера да згрешат против својата вера, но одбиваат да учествуваат во политичките игри на моќ, корупција и поделби. За нив, гласањето значи преземање одговорност за државниот апарат кој користи сила и војска, што е во директен конфликт со нивниот пацифизам.
35. Без користење на козметички производи и шминка
Кај амишките жени е апсолутно забрането користењето на шминка, кармини, лакови за нокти, парфеми или модерни креми за разубавување. Исто така, мажите не смеат да користат гелови за коса или лосиони по бричењето со мириси.
Зошто? Секое вештачко менување или нагласување на природниот изглед се смета за грешна желба да се привлече туѓото око и да се нахрани сопственото его. Тие веруваат дека човекот е создаден по Божји лик и дека обидот да се „поправи“ или „дотера“ тој лик со хемија е знак на незадоволство и гордост.
36. Забрана за ракување со тешка градежна механизација (Багери и дигалки)
Кога Амишите градат свои објекти или амбари, тие користат рачни алатки, коњи и едноставни системи на дигалки со јажиња и макари. На Амиш му е забрането да поседува или да управува со багер, дигалка или модерни камиони за мешање бетон.
Зошто? Рачното кревање на гредите на амбарот бара заеднички труд. Кога се гради амбар, доаѓа цело село и 200 мажи со сопствена сила го креваат покривот. Ако имаат багер или кран, работата би ја завршиле двајца луѓе. Заедницата свесно ги одбива овие машини затоа што тие ја уништуваат потребата луѓето да зависат едни од други и да работат заедно.
37. Специфично правило за капите на жените (Бела наспроти црна)
Обичниот набљудувач мисли дека сите жени носат исти платнени капи (Kapp) на главата, но нивната боја е строго регулирана социјална порака.
Зошто? Невенчаните девојки и жени носат црни капи за време на неделните служби (во некои заедници и во секојдневниот живот). Оној момент кога жената ќе се омажи, таа засекогаш почнува да носи бела капа. Ова правило овозможува веднаш, без зборови и без скап накит, да се знае брачниот статус на секоја жена во заедницата, спречувајќи какво било погрешно додворување.
38. Нема прослава на родендени со подароци и забави
Родендените кај Амишите се одбележуваат скромно — мајката може да направи малку подобар колач или омилено јадење за детето, но нема роденденски забави, дување свеќи, пеење песни, ниту купување на скапи материјални подароци и играчки.
Зошто? Фокусот на амишкиот живот е секогаш кон заедницата и Бога, а не кон поединецот. Славењето на денот на сопственото раѓање на помпезен начин се гледа како самобендисаност и ставање на себеси во центарот на вниманието, што е во спротивност со нивното учење за скромност и небитност на поединецот пред целина.
39. Забрана за користење на патентиран семенски материјал (ГМО и корпоративни семиња)
Како луѓе кои живеат од земјата, Амишите имаат строг однос кон тоа што го сеат. Во најтрадиционалните заедници е строго забрането купување на комерцијални хибридни или генетски модифицирани семиња кои се сопственост на големи корпорации.
Зошто? Покрај тоа што сакаат природна храна, тука има длабока филозофска и правна причина. Големите корпорации ги патентираат своите семиња и законски им забрануваат на земјоделците да го чуваат семето од овогодинешната жетва за следната година, со што ги принудуваат секоја пролет да купуваат одново. Амишите го одбиваат тој синџир на зависност. Тие користат стари, автохтони и органски сорти на семиња кои ги чуваат и ги пренесуваат со генерации во заедницата. Така, нивната нива никогаш не зависи од потписот или парите на некоја мултинационална компанија.
40. Правилото за патување со кочија по автопат (Задолжителни пелени за коњи)
Ова е специфично правило наметнато преку преговори меѓу Амишите и локалните власти во некои американски сојузни држави каде што тие ги споделуваат асфалтираните патишта со автомобилите. Во многу окрузи, коњите што влечат амишки кочии мора да носат посебни платнени или кожни „пелени“ (catch-bags) под опашката за да се спречи валкање на патот со измет.
Зошто? Заедницата се согласила на ова правило од практични причини — за да го почитува локалното население кое вози автомобили и да ги избегне казните од државната комунална инспекција. Амишите се подготвени да направат ваков компромис сè додека тоа не ја загрозува нивната внатрешна духовност, покажувајќи дека можат да соживеат со надворешниот свет без да бидат асимилирани од него.
41. Без тапети и шарени бои на внатрешните ѕидови
Внатрешноста на амишката куќа е лишена од секаква шаренило. Ѕидовите никогаш не се лепат со модерни тапети со цветни или геометриски дезени, ниту пак се бојадисуваат во силни, впечатливи бои. Најчесто се користи најобична бела боја или многу светли, неутрални нијанси на сина или зелена.
Зошто? Шарените ѕидови и дезени се сметаат за визуелен луксуз кој го одвлекува вниманието од едноставноста на животот. Куќата треба да биде чиста, уредна и мирна средина за семејството, а не изложбен салон за модерен внатрешен дизајн.
42. Забрана за носење фармерки и тексас материјал
Иако тексасот се смета за традиционален материјал за работна облека во Америка, на Амишите им е строго забрането да носат класични сини фармерки или јакни од тексас. Нивната облека се изработува од цврст памук или волна во темни бои.
Зошто? Синиот тексас во модерната култура стана глобален симбол на бунтовништво, младинска мода и индивидуализам. За да го спречат влијанието на таа масовна поп-култура врз своите млади, заедниците го категоризирале тексасот како „светски“ материјал кој нема место во нивниот кодекс на облекување.
43. Нема купување на храна во големи синџири маркети за секојдневни потреби
Амишкото семејство купува во модерни маркети само работи кои апсолутно не може да ги произведе само (како сол, шеќер или масло). Нивниот главен извор на храна е сопствената градина, сопствениот добиток и локалните амишки продавници каде што се разменуваат домашни производи.
Зошто? Трчањето по големи супермаркети и купувањето на преработена, пакувана храна полна со хемикалии за нив е знак на мрзливост и оддалечување од земјата. Кога самиот си ја произведуваш храната, ти ја контролираш својата егзистенција и го штитиш здравјето на своето семејство, останувајќи целосно надвор од потрошувачкиот систем на корпорациите.
44. Забрана за осигурување на возилата (За кочиите нема полиси)
Иако нивните кочии секојдневно се движат по јавни патишта каде што возат брзи автомобили и камиони, Амишите одбиваат да купат какво било авто-осигурување за штета или одговорност.
Зошто? Како и со сите други форми на осигурување, тие одбиваат да склучуваат договори со комерцијални компании и државни системи за сигурност. Ако се случи сообраќајна несреќа и кочијата биде уништена или коњот настрада, заедницата веднаш ги покрива сите трошоци и медицинска нега. Наместо да му плаќаат на системот за илузија на безбедност, тие инвестираат во сопствениот фонд за солидарност.
45. Нема дипломи и академски титули на ѕидовите
Во нивниот свет, образованието завршува во осмо одделение. Но, дури и ако некој Амиш стекне врвни вештини — на пример, стане сертифициран мајстор за ковачко занаетчиство или традиционална медицина со билки (што често го учат надвор од заедницата преку практична работа) — тој не смее да врами и да закачи сертификат или диплома на ѕидот во својата работилница или куќа.
Зошто? Закачувањето на дипломи, признанија и ордени на ѕид се смета за отворен чин на фалење и суета. Заедницата верува дека твоето мајсторство треба да се види преку квалитетот на твојот производ и твоите дела, а не преку хартија потпишана од некоја институција која служи за хранење на егото.
46. Забрана за користење на системи за централно греење во подот
Иако некои модерни амишки куќи користат печки на гас или дрва кои имаат цевки низ куќата, во најстрогите редови е забрането инсталирање на модерни системи за греење под подот или радијатори кои бараат сложени пумпи и термостати.
Зошто? Заедницата смета дека прекумерната комоција каде што температурата е совршено израмнета во секој агол на куќата без никаков труд го прави човекот слаб и разгален. Греењето околу традиционалниот Pampur (дрвено-јаглена печка) го собира семејството во една просторија каде што сите се дружат, разговараат и поминуваат време заедно, наместо секој да се затвори во својата „совршено загреана“ соба.
47. Специфично правило за куферите и патувањето (Торби од платно наместо куфери на тркалца)
Кога патуваат кај роднини во други заедници, Амишите не користат модерни пластични или куфери со патенти и тркалца. Нивните работи се пакуваат во едноставни, рачно сошиени платнени торби или црни патнички чанти без натписи од брендови.
Зошто? Модерните куфери на тркалца се симбол на масовниот туризам и патничкиот конзумеризам на „надворешниот свет“. Амишите сакаат нивното патување да изгледа скромно и незабележително. Кога се појавуваат во јавност, нивниот багаж не смее да се разликува од нивната едноставна облека.
48. Забрана за вработување во фабрики со масовно производство
На Амиш му е дозволено да работи во столарски работилници или мали градежни фирми кои се во сопственост на Амиши или локални луѓе. Меѓутоа, строго е забрането Амиш да се вработи во голема фабрика со фиксно работно време, монтажни ленти и корпоративен менаџмент.
Зошто? Влегувањето во модерна фабрика значи прифаќање на туѓ ритам на живот кој го диктира корпорацијата, а не природата и семејството. Тие знаат дека фабричката околина брзо ќе го отуѓи работникот, ќе го изложи на вулгарен јазик, модерна поп-музика и синдикални игри на моќ, што целосно би го уништило неговиот духовен мир и припадност кон заедницата.
49. Забрана за носење на очила за сонце
Иако работат на нива по 10 до 12 часа под силно сонце, Амишите носат шапки од слама со широк обод, но строго им е забрането да носат очила за сонце.
Зошто? Очилата за сонце во модерниот свет брзо станаа моден додаток и статусен симбол, поврзан со брендови и специфичен „стил“. За да се избегне секаква форма на суета и менување на личниот изглед со модерни предмети, заедницата дозволува само диоптерски очила со најобични, тенки метални или пластични рамки, доколку се медицински неопходни. Сè друго што служи за „дотерување“ е исклучено.
50. Без користење на модерни хемиски ѓубрива и пестициди во градините
Додека во големото комерцијално земјоделство (кое некои Амиши го практикуваат за пазарот) има одредени отстапки, во нивните лични семејни градини од кои се храни куќата е строго забрането користењето на тешка модерна хемија.
Зошто? Нивната филозофија е дека земјата е Божја творевина која треба да се негува, а не да се силува со хемикалии за брз профит. Затоа, тие се потпираат исклучиво на природно ѓубриво од сопствениот добиток, компост и традиционални методи на ротација на посевите. Ова им овозможува да имаат чиста, здрава храна која со векови ги одржува витални и независни од фармацевтскиот и агро-хемискиот сектор.
51. Забрана за користење на правосмукалки и модерни апарати за чистење
Во амишките куќи, кои инаку се беспрекорно чисти, нема да слушнете зуење на правосмукалка или модерни машини за перење подови. Жените ги чистат подовите и килимите со традиционални метли и рачни четки.
Зошто? Покрај тоа што немаат струја од мрежата, тука постои и свесен култ кон физичкиот труд. Тие веруваат дека одржувањето на домот со сопствен напор и пот ја чува жената и мајката блиску до реалноста на живеењето, спречувајќи ја мрзливоста која модерната технологија ја носи како нуспроизвод.
52. Нема купување на готови играчки од пластика со батерии
Амишките деца не знаат за пластични камиони кои светат, кукли кои зборуваат или видеоигри. Нивните играчки се направени од дрво (изработени од нивните татковци во работилниците) или од платно.
Зошто? Модерните играчки кои работат на батерии ја пасивизираат детската иновативност и имагинација, а воедно го воведуваат детето во потрошувачкиот менталитет уште од најмали нозе. Дрвените коцки, рачно направените коњи и куклите без лице ги тераат децата сами да измислуваат приказни, да социјализираат со браќата и сестрите и да развиваат практични вештини кои ќе им требаат во животот.
53. Правилото за „брзо смирување“ во семејството (Забрана за долготрајна лутина)
Ова е непишано, но строго духовно правило кое секој Амиш мора да го практикува во својот дом. Пред да зајде сонцето и пред да се легне во кревет, секој член на семејството мора да побара прошка ако се скарал или згрешил кон некој друг во куќата.
Зошто? Амишите знаат дека ако во куќата се вовлече долготрајна лутина, гордост или инает, тоа е почеток на крајот за семејството. Бидејќи немаат телевизори, телефони или социјални мрежи за да побегнат од реалноста, тие се принудени да живеат свртени едни кон други. Решавањето на конфликтите веднаш, со зборовите „прости ми“, е нивниот главен вентил за одржување на менталното здравје и семејната кохезија.
На крајот, кога ќе се погледнат сите овие 53 специфични правила, станува јасно дека Амишите не се чудаци кои застанале во времето од чиста тврдоглавост. Тие се заедница која донела радикална и храбра одлука: свесно да го жртвува модерниот комфор за да ја зачува својата апсолутна внатрешна слобода. Тие докажаа дека кога ќе ги отфрлиш лажните потреби што ти ги наметнува системот, ти всушност го преземаш кормилото на сопствениот живот во свои раце.
Дали мислите дека ваквите правила прават подобро општество за живеење ?
Comments
Post a Comment
коментар: