Александар правел многу јасна, со закон и статус утврдена разлика меѓу Македонците и Грците. Тој никогаш не ги изедначил овие две групи, ниту политички, ниту воено, ниту општествено.
Во неговите очи, Македонците биле неговите владејачки сонародници и воени браќа (соборци), додека Грците биле политички сојузници под присила (покорени субјекти).
Разликите врз основа на етничка и политичка припадност најјасно се гледале во клучни сегменти:
Воена структура: Елита наспроти „Заложници“
Во војската на Александар, Македонците и Грците имале потполно различни улоги, статус и ниво на доверба:
- Македонците го сочувувале јадрото на армијата. Тие ги заземале најелитните единици: коњаницата на придружниците (Hetairoi) и кралската пешадиска гарда (Hypaspists). Сите врвни генерали и стратези (Парменион, Селевк, Птоломеј, Антипатар) биле Македонци.
- Грчките трупи биле сојузници од Коринтскиот сојуз. Александар речиси никогаш не ги користел во првите борбени редови за клучните напади бидејќи немал доверба во нив. Тие главно служеле како логистика, за чување на заднината и комуникациските линии. Најважно од сè — Александар ги држел грчките трупи во Азија како живи заложници за да се осигура дека нивните матични градови (Атина, Теба, Спарта) нема да кренат бунт во Грција додека тој е далеку.
Политички статус: Крал на Македонците наспроти Хегемон на Грците
Александар носел различни титули кои ја дефинирале неговата различна моќ врз двата народи:
- За Македонците, тој бил легитимен Крал (Basileus) наследен по крв, кој владеел според традиционалното македонско обичајно право. Македонците имале право на Собрание, каде што како слободни луѓе и војници можеле да судат за предавство и отворено да дебатираат со кралот.
- За Грците, тој бил Хегемон (Врховен командант) на Коринтскиот сојуз. Оваа позиција не била кралска, туку воена титула наметната со сила од неговиот татко Филип II по Битката кај Херонеја. На грчките градови им била оставена привидна автономија, но тие биле обврзани да му даваат војска и пари за војната. Грците го гледале Александар како странски господар (окупатор), а не како свој крал.
Распределба на моќта и пленот
Кога се освојувале територии и богатства, етничката припадност диктирала кој што ќе добие:
- Кралските ризници во Суза, Персеполис и Екбатана биле поделени пред сè меѓу македонските војници и офицери. Македонците станале новата владејачка аристократија на Истокот.
- Кога се основале новите градови во Азија (многубројните Александрии), Александар таму населувал грчки платеници и македонски ветерани, но со јасна разлика: воената и административната контрола на провинциите (сатрапиите) и тврдините речиси без исклучок им ја доверувал исклучиво на Македонци.
Распуштањето на Грците во Екбатана (330 г. пр. н. е.)
Најеклатантниот пример каде Александар повлекол црта меѓу двете етнички групи се случил во Екбатана во 330 година пр. н. е. откако бил запален Персеполис и Дариј III бил мртов.
Александар објавил дека „целта на Коринтскиот сојуз (одмаздата против Персија) е исполнета“.
На тоа место тој ги распуштил сите грчки сојузнички трупи и ги пратил дома, исплаќајќи им ги платите. Меѓутоа, македонската војска ја задржал до самиот крај во Индија. Ова јасно покажува дека војната од тој момент станала личен поход на Александар и неговите Македонци за создавање нова империја, каде што за Грците како сојузници веќе немало место.
Односот на Александар кон Македонците кои преминале на персиската страна (или кои покажувале непослушност и организирале заговори во неговите сопствени редови) бил исто толку суров, но со поинаква правна и политичка позадина.
Додека Грците ги казнувал масовно како „предавници на сегрчката кауза“, со Македонците постапувал по македонското традиционално право, каде што секое предавство на кралот значело смрт — не само за предавникот, туку често и за целото негово семејство.
Еве како завршувале Македонците кои ќе му свртеле грб:
Македонците во персиската војска (Случајот со Аминта)
Немало масовни формации на македонски платеници во персиската војска како што имало грчки, но имало истакнати поединци и дезертери кои пребегнале кај Персијците пред или за време на походот.
- Најпознат пример е Аминта, синот на Антиох, високопозициониран Македонец кој побегнал кај Персијците бидејќи не му верувал на Александар. Во Битката кај Ис, тој командувал со дел од грчките платеници на страната на Персија.
- Александар никогаш не им простувал на ваквите дезертери. За него тие биле директна закана за тронот. Аминта подоцна загинал во Египет, но да бил фатен жив, го чекала јавна егзекуција.
Заговорите во сопствените редови (Војската)
Како што походот навлегувал подлабоко во Азија, незадоволството кај македонските благородници и војници растело. Начинот на кој Александар ги елиминирал овие „внатрешни предавници“ покажува дека немал милост кон сопствениот народ ако се сомневал во нелојалност:
- Случајот Филота и Парменион (330 г. пр. н. е.): Филота, командант на елитната македонска коњаница, бил обвинет дека знаел за заговор против Александар, а не пријавил. Бил измачуван и каменуван до смрт од самите македонски војници (според македонскиот закон). Веднаш по ова, Александар наредил да биде убиен и таткото на Филота, Парменион — најстариот и најлојален генерал на Филип II и Александар — чисто од превентива, за да не крене бунт.
- Убиството на Клит Црниот (328 г. пр. н. е.): Клит бил човекот кој му го спасил животот на Александар кај Граник. На една пијанка во Самарканд, Клит отворено го критикувал Александар дека ги превзема персиските обичаи и ги навредува Македонците. Во бес, Александар го прободел со копје и го убил на лице место.
- Заговорот на пажовите (327 г. пр. н. е.): Група млади македонски благородници (пажови) се обиделе да го убијат Александар во кревет бидејќи биле понижени од него. Заговорот бил откриен, а младите Македонци биле мачени и каменувани до смрт.
Александар Македонски имал многу специфичен, суров и политички мотивиран однос кон Грците кои се бореле на страната на Персиската Империја. Наместо да ги третира како обични воени заробеници, тој ги сметал за предавници.
Еве како Александар постапувал со нив и зошто:
Битката кај Граник (334 г. пр. н. е.)
Во оваа прва голема битка против Персија, голем дел од персиската пешадија всушност ја сочинувале грчки платеници (предводени од Мемнон од Родос). Кога персиската коњаница побегнала, грчките платеници останале опколени и се обиделе да се предадат, барајќи милост.
- Постапката на Александар: Тој одбил да им прости. Наредил неговата војска да ги нападне и да ги масакрира. Од околу 20.000 грчки платеници, преживеале само околу 2.000.
- Казната: Преживеаните 2.000 Грци биле оковани во синџири и испратени на принудна работа (робување) во рудниците во Македонија.
Битката кај Ис (333 г. пр. н. е.)
И во оваа битка илјадници Грци се бореле на страната на персискиот цар Дариј III. Многумина од нив загинале во борбата, но дел успеале да побегнат кон Египет или назад во Грција. Со оние кои биле заробени, Александар повторно постапил без милост, праќајќи ги во ропство.
Зошто Александар бил толку суров кон нив?
Александар го користел овој суров третман како политичка пропаганда и психолошка војна:
- „Предавници на сегрчката кауза“: Пред да тргне во поход, Коринтскиот сојуз (кој го контролирал Александар) донел одлука дека војната против Персија е „заедничка грчко-македонска одмазда“ за персиските инвазии во минатото. Затоа, секој Грк кој се борел за Персија бил прогласен за национален предавник.
- Застрашување: Со масакрирањето и поробувањето на платениците, Александар испратил јасна порака до сите градови-држави во Грција (особено Атина и Спарта): секое сојузништво со Персија или бунт против Македонија ќе се казни на најсуров начин.
Промена на тактиката подоцна во походот
Како што војната напредувала, Александар сфатил дека бруталноста ги тера грчките платеници да се борат до смрт бидејќи знаат дека немаат излез. Поради тоа, околу 330 г. пр. н. е. (по смртта на Дариј III), Александар ја променил политиката:
- Им понудил амнестија (простување) на сите преостанати грчки платеници кои ќе ја предадат војската.
- Многу од нив тогаш доброволно се предале и Александар ги инкорпорирал во својата сопствена војска или ги населил во новооснованите градови во Азија.
Comments
Post a Comment
коментар: