Гулабите и нивната вродена навигација
Гулабите се вистински природни феномени кога станува збор за ориентација. Нивната способност да се вратат во сопственото гнездо дури и кога се пуштени од стотици километри непозната територија со векови ги фасцинира научниците и одгледувачите.
Оваа вродена навигација не се потпира само на еден механизам, туку на совршен комплексен систем од повеќе „сетила“ и компаси:
1. Магнетен компас (Магнеторецепција)
Гулабите имаат вграден детектор за магнетното поле на Земјата. Внатре во нивниот клун и микроскопски структури во нивните очи постојат минерали од железо (како магнетит) кои им овозможуваат буквално да го „чувствуваат“ или дури и гледаат магнетното поле. Ова им овозможува да го одредат северот и југот, дури и кога небото е целосно облачно.
2. Соларен компас (Ориентација според сонцето)
Кога времето е сончево, гулабите го користат сонцето како примарен ориентир. Бидејќи сонцето се движи во текот на денот, тие го комбинираат аголот на сончевите зраци со нивниот внатрешен биолошки часовник за точно да пресметаат во кој правец треба да летаат.Кога времето е сончево, гулабите го користат сонцето како примарен ориентир. Бидејќи сонцето се движи во текот на денот, тие го комбинираат аголот на сончевите зраци со нивниот внатрешен биолошки часовник за точно да пресметаат во кој правец треба да летаат.
3. Олфакторен компас (Сетило за мирис)
Едно од најинтересните откритија од последните децении е дека гулабите креираат „мирисна мапа“ на просторот. Тие ги помнат специфичните мириси што ги носи ветрот од различни правци. Кога ќе се најдат на непознато место, го чувствуваат мирисот на воздухот и споредувајќи го со нивната мирисна меморија, знаат во која насока се наоѓа нивниот дом.
4. Инфразвук (Звуци со многу ниска фреквенција)
Гулабите слушаат звуци со исклучително ниски фреквенции кои луѓето не можат да ги регистрираат — како што е зуењето на океанските бранови, подлабоките струења на воздухот околу планините или пак сеизмичките вибрации. Овие звуци патуваат илјадници километри и им служат како звучна мапа на теренот.
5. Визуелни ориентири (Патишта, реки и релјеф)
Кога ќе се приближат поблиску до позната територија, гулабите преминуваат на визуелна навигација. Истражувањата со GPS предаватели покажуваат дека гулабите често следат познати автопати, автопатски крстосници, реки, планински венци или специфични објекти.
Како функционира сето ова заедно?
Гулабите ги користат сите овие методи како хиерархиски систем:
- Глобална мапа: На големи растојанија користат магнетно поле, инфразвук и мирис да ја одредат општата насока кон домот.
- Фино подесување: За време на летот го следат сонцето за да ја одржат точната линија.
- Крајна дестинација: На крајот од патот се потпираат на познати визуелни предели.
Оваа неверојатна комбинација го прави нивниот внатрешен „GPS“ речиси непогрешлив.
Гулабите низ историјата
Историјата на користење на гулабите писмоносци е една од најфасцинантните приказни за соработката меѓу човекот и животните. Нивната брзина, издржливост и внатрешен „GPS“ ги правеле најбрзиот и најсигурниот канал за комуникација со милениуми — долго пред телеграфот, телефонот или интернетот.
Антички свет: Првите воздушни мрежи
- Антички Египет и Персија (пред 3000-5000 години): Египќаните биле меѓу првите кои забележале дека дивиот карпест гулаб има силен нагон да се врати во своето гнездо. Го користеле овој феномен за да испраќаат пораки за пристигнување на кралски бродови во пристаништата, како и за воени известувања. Персијците, пак, ја изградиле првата организирана поштенска мрежа базирана на гулаби.
- Олимписките игри: Ги користеле гулабите за брзо ширење на вести. Најпознатиот пример е пренесувањето на имињата на победниците од Олимписките игри до градовите-држави.
- Римската империја: Јулиј Цезар користел гулаби писмоносци за време на Освојувањето на Галија за брзо да испраќа наредби до легиите. Римскиот писател Плиниј Постариот во своите записи опишува како за време на опсадата на Мутина (43 п.н.е.), Марко Антонио не можел да ги пресретне пораките што се разменувале меѓу опседнатите трупи и нивните сојузници преку гулаби.
Среден век: Поштенски мрежи на Свила и баронот на комуникациите
- Арапскиот калифат и Мамелуците: Во 12 век, султанот Нур ад-Дин создаде организирана поштенска служба со гулаби ширум Сирија и Египет. Кулите за гулаби биле поставени на еднакви растојанија, формирајќи систем преку кој вест од Дамаск до Каиро стигнувала за само еден ден.
- Трговски и воени информирања: Во Европа и на Блискиот Исток, сопствениците на гулаби имале огромена финансиска и воена употреба бидејќи дознавале за исходот на битките, вонредните настани или промените на цените на стоката денови пред сите останати.
3. XIX век: Берзата и првите „Фото-дронови“
- Банкарската империја Ротшилд: Во 1815 година, Натан Ротшилд изградил сопствена мрежа од гулаби преку Ла Манш. Приказната вели дека благодарение на гулабите, тој дознал за поразот на Наполеон кај Ватерло со часови пред официјалните курири на британската влада, што му овозможило да направи огромно богатство на британската берза.
- Агенцијата Ројтерс (Reuters): Паул Јулиус Ројтер во 1850 година ја започнал својата позната новинска агенција со користење на 45 гулаби за премостување на телеграфската празнина меѓу Брисел и Ахен, пренесувајќи ги берзанските цени и вестите со максимална брзина.
- Првите воздушни фотографии (Јулиус Нојбронер): На почетокот на 20 век, германскиот фармацевт Јулиус Нојбронер патентирал мала, лесна камера со тајмер што ја прикачувал на градите на гулабите. Ова биле буквално првите „дронови“ за извидување од воздух.
Светските војни: Херои со пердуви
И покрај развојот на радио-врските и телеграфот во 20 век, воените линии во Првата и Втората светска војна често биле прекинувани од артилериско гранатирање. Гулабите останале последната и најсигурна надеж кога сѐ друго ќе откажело.
Во двете светски војни беа мобилизирани над 250.000 гулаби.
Најпознати воени гулаби-херои:
- Cher Ami (Шер Ами) – Прва светска војна: Оваа женка гулаб го спасила таканаречениот „Изгубен баталјон“ на американската 77-ма дивизија во 1818 година. Опколени од германските сили и под пријателски оган од сопствената артилерија која не ја знаела нивната точна локација, војниците го пуштиле Шер Ами со порака за прекин на огнот. Иако била застрелана во градите, го изгубила едното око и едната нога, таа прелетала 40 километри за 25 минути и ја испорачала пораката. Го спасила животот на околу 194 војници и била одликувана со францускиот воен крст.
- Commando (Командо) – Втора светска војна: Сојузничките сили редовно фрлале гулаби со падобрани зад непријателските линии во окупирана Франција. Локалните жители кои ги поддржувале сојузниците ги наоѓале, пишувале клучни информации за германските воени позиции и ги пуштале назад кон Британија. Гулабот Командо пренел три клучни разузнавачки пораки од окупирана територија и го добил медалот „Дикин“ (Dickin Medal) — највисокото британско одликување за животни.
- Paddy (Пади): Гулабот кој ја донесе веста за успехот на сојузничкото истоварување во Нормандија (Д-Ден) во 1944 година, прелетувајќи го Ла Манш за рекордни 4 часа и 50 минути во невреме.
Како се тренирале и спречувале?
- Метод на патување: Гулабите летале само во еден правец — кон својот дом. Поради тоа, војниците морале физички да ги носат гулабите со себе во кафези на првата линија, а кога ќе имало потреба, го пуштале гулабот да одлета назад кон главната база (каде што се наоѓало неговото гнездо).
- Мобилни гулабaрници: Во Првата светска војна се користеле модифицирани двокатни автобуси и приколки како подвижни гулабарници за птиците да можат да се прилагодуваат на линијата на фронтот што се поместувала.
- Противмерки: Војските обучувале соколи и јастреби за да ги пресретнуваат и уништуваат непријателските гулаби писмоносци во воздух.
Comments
Post a Comment
Коментар: