Нападите врз водоснабдителните системи низ историјата најчесто се користеле како воена тактика за време на конфликти (труење бунари, уривање брани) или како метод на саботажа во воени зони.
Иако терористичките групи често покажувале интерес за вакви напади и имало стотици закани, во реалноста, бројот на успешни масовни терористички напади со биолошка или хемиска саботажа на водовод е екстремно мал. Причината за ова е техничка: модерните водоводни системи имаат огромни количини вода што брзо ги разредуваат отровите (ефект на дилуција), а хлорирањето и филтрацијата неутрализираат голем дел од патогените.
Еве ги најпознатите и историски потврдени случаи на реални напади или сериозни обиди за саботажа на водоснабдување од страна на радикални групи или поединци:
1. Заверата на групата „Накам“ (1946)
Ова е можеби најпознатиот и најблискиот обид за масовно труење на водовод во историјата. Група Евреи, преживеани од Холокаустот (предводени од поетот Аба Ковнер), формирале организација со цел да им се одмаздат на Германците. Нивниот „План А“ бил да го затрујат водоснабдувањето на големите германски градови како Нирнберг, Хамбург, Минхен и Франкфурт со арсен.
- Исход: Планот пропаднал во последен момент кога Ковнер бил уапсен од британските власти додека патувал со отровот, па групата морала да се префрли на „План Б“ (труење на леб во логор за заробени СС-војници).
2. Нападот на сектата Раџниш (Бхагван) во Орегон (1984)
Ова се смета за првиот и најголем био-терористички напад на тлото на САД. Следбениците на контроверзниот гуру Ошо (Раџниш) сакале да влијаат на локалните избори во округот Васко за нивни кандидати да победат. За да ги спречат граѓаните да излезат на гласање, тие со бактеријата Salmonella затруле салат-барови во неколку ресторани, но исто така истуриле бактерии директно во градскиот резервоар за вода во градот Дулс.
- Исход: Од нападот се разболеле 751 лице. Истрагата покажала дека труењето преку салат-баровите било реалниот извор на масовната зараза, додека обидот во резервоарот со вода бил помалку ефикасен поради волуменот на водата и системот за прочистување.
3. Саботажи за време на војната во БиХ (1992–1995)
За време на опсадата на Сараево, контролата врз водоснабдувањето се користеше како чисто оружје. Воените сили на босанските Срби кои ги држеа позициите околу изворите на вода (како изворот Бачево) редовно го исклучуваа водоводот за градот, оставајќи стотици илјади луѓе без вода. Исто така, регистрирани се случаи каде во помали места беа фрлани мртви животни во бунарите и локалните извори со цел да се контаминира водата за локалното население.
4. Обидот за напад на Ал-Каеда во Рим (2002)
Италијанските безбедносни служби уапсиле група од четири марокански државјани под сомнение дека се ќелија на Ал-Каеда. При претресот кај нив биле пронајдени лажни документи, мапи на подземниот водоводен систем на Рим, каде што била означена локацијата во близина на американската амбасада, како и четири килограми хемиско соединение на база на цијанид.
- Исход: Нападот бил спречен во фаза на планирање благодарение на навремена разузнавачка акција.
5. Модерни сајбер-напади врз водоводи (2020 - денес)
Во поново време, „тероризмот“ и саботажата врз водата се префрлија на дигитален терен преку сајбер-напади врз SCADA системите (компјутерските системи кои раководат со водоснабдувањето):
- Израел (2020): Ирански хакери извршија сајбер-напад врз израелската водоводна мрежа со цел да го променат нивото на хлор во водата и да предизвикаат масовно труење. Нападот беше откриен и блокиран пред да има последици.
- Флорида, САД (2021): Хакер упадна во компјутерскиот систем на пречистителната станица во градот Олдсмар и се обиде да го зголеми нивото на натриум хидроксид (жива сода) во водата за 100 пати над дозволеното. Операторот на смена го забележал движењето на курсорот на екранот и веднаш ја поништил наредбата, спречувајќи катастрофа.
6.Случајот со изворот Рашче во 2001 година
Случајот со изворот Рашче во 2001 година е веројатно најстрашниот, најдиректниот и најблискиот пример за вистинска безбедносна криза и закана со саботажа на водовод во нашата понова историја. Тоа е настан што сè уште предизвикува морници кај секој што се сеќава на тие денови.
За време на воениот конфликт во 2001 година, изворот Рашче – кој со вода го снабдува речиси цело Скопје и околината – стана клучна точка на уцена и стратешка цел.
Еве што точно се случуваше тогаш и зошто тој настан е толку врежан во колективната меморија:
- Физичко преземање на контролата: Припадници на тогашната ОНА (Ослободителна народна армија) со недели физички ја контролираа територијата околу Рашче и пумпната станица. Главниот град со над половина милион жители се најде во ситуација каде неговиот примарен извор на живот беше во рацете на вооружена група.
- Заканата за труење и исклучување: Во јавноста тогаш владееше незапаметен страв од два можни сценарија. Првото беше целосно исклучување на пумпите и оставање на Скопје без капка вода во сред лето. Второто, уште пострашно сценарио за кое тогаш се ширеа сериозни информации и разузнавачки предупредувања, беше намерно загадување или труење на изворот со хемиски или биолошки агенси. Паниката беше толку голема што луѓето масовно купуваа флаширана вода, а секоја чешма се гледаше со страв.
- Меѓународна дипломатија во пречистителна станица: Кризата околу Рашче беше толку критична што мораше да се решава на највисоко ниво, со директно посредување на НАТО, НАТО-амбасадорот Питер Фејт и меѓународните олеснувачи. Дури по огромни притисоци и преговори беше дозволено на екипи на ЈП „Водовод и канализација“ и меѓународни набљудувачи да пристапат до изворот за да го контролираат квалитетот на водата и да се осигураат дека системот е безбеден.
Додека воената историја е полна со примери каде војските намерно ја уништувале или загадувале водата на непријателот, успешните примери на класичен тероризам преку водовод се исклучително ретки токму поради безбедносните филтри и инженерската комплексност на системите.
Прашање до читателот: Дали користите вода за пиење од чешма?
Comments
Post a Comment
коментар: