Карл фон Фриш го дешифрираше танцот на пчелите (за што доби и Нобелова награда)
Најдобриот пример каде академските научници, обидувајќи се сè да објаснат преку чисто математички и механички модели, всушност дојдоа до заклучоци кои звучат речиси премногу неверојатно за едно мало суштество.
За Руперт Шелдрејк, феноменот со пчелите не е доказ дека поединечната пчела е „минијатурен суперкомпјутер“, туку дека официјалната наука го поставува прашањето од погрешна положба.
Неговата теорија за морфичка резонанца и морфички полиња нуди целосно поинаква рамка за разбирање на животот. Еве како Шелдрејк детално го објаснува ова:
1. Полето го води телото (Не обратно)
Официјалната биологија тврди дека сè започнува од дното кон врвот: ДНК \rightarrow Молекули \rightarrow Неврони \rightarrow Мозок \rightarrow Однесување.
Шелдрејк го превртува ова наопаку. Тој вели дека секој организам, систем или заедница е организиран од Морфичко поле (од грчкиот збор morphe — форма, облик).
Магнетното поле на Земјата не се гледа, но ги движи иглите на компасот и го насочува движењето.
Гравитациското поле не се допира, но ја држи Земјата во орбита.
Морфичкото поле, според Шелдрејк, е исто така реално физичко/нефизичко поле што го води обликот, структурата и однесувањето на живите системи.
Кај пчелите, кошницата има сопствено морфичко поле. Пчелата не го „пресметува“ аголот на сонцето во својот минијатурен мозок од 1 милион неврони. Наместо тоа, таа е потопена во полето на заедницата. Нејзиниот мозок не е процесор што врши сложена тригонометрија, туку приемник (антена) што ги фаќа информациите од тоа поле.
2. Поимот за „Суперорганизам“ и Невидливата „Еластична Трака“
За да сфатиме како тоа функционира, Шелдрејк го користи концептот на колективно морфичко поле.
Кога хирург ќе одвои една клетка од човечкото тело, таа го губи сигналот од организмот и брзо умира. За Шелдрејк, поединечната пчела е токму тоа — една клетка од поголемото тело наречено суперорганизам.
Врска на далечина: Кога пчелата извидува со километри подалеку од кошницата, таа не е „самостоен агент“. Таа е поврзана со кошницата преку невидлива, „еластична нишка“ од нејзиното морфичко поле.
Кога пчелата танцува во темницата на кошницата, таа не му „дава предавање по математика“ на остатокот од заедницата. Преку нејзиниот танц и вибрации, целото морфичко поле на кошницата резонира. Останатите пчели го чувствуваат правецот и растојанието затоа што се дел од истото поле.
3. Морфичка Резонанца: Кумулативна Навика на Природата
Еден од најважните делови на теоријата на Шелдрејк е дека законите на природата се всушност навики.
„Природата има меморија. Секојпат кога еден вид повторува одредено однесување, тоа станува полесно за следните генерации од истиот вид, бидејќи тие се штимаат на истата фреквенција преку морфичка резонанца.“
Како ова се применува на пчелите?
Еволутивно акумулирана меморија: Изградбата на идеални шестоаголни ќелии не е „кодирана за секој милиметар“ во ДНК-то на пчелата (бидејќи ДНК може да кодира само протеини, а не геометрија). Начинот на кој се гради саќето е акумулирана навика на сите пчели што икогаш живееле.
Брзо учење на заедницата: Новата генерација пчели не мора да учи сè од нула. Кога младата пчела ќе созрее за одредена задача (на пример, вентилирање на кошницата, стражарење или градење саќе), таа едноставно се „вклучува“ во постоечкото морфичко поле на таа задача.
4. Паралелата со Термитите: Преградата што не спречува комуникација
Во својата книга, кога ги опишува термитите (што лесно се пресликува и на пчелите), Шелдрејк го наведува познатиот експеримент на Јуџин Маре (Eugène Marais):
Ако изградите челична или пластична преграда преку средината на термитарникот, термитите од двете страни се целосно физички и хемиски изолирани. Не можат да се видат, допираат или да разменат феромони.
И покрај тоа, термитите од двете страни продолжуваат да градат арки и тунели кои на крајот совршено се спојуваат во точката над преградата, како преградата да не ни постои!
За Шелдрејк, ова е крунски доказ: планот на градбата не е во главите на термитите/пчелите, ниту во хемиските сигнали на нивните тела, туку во Морфичкото поле кое ја опфаќа целата структура.
Заклучок: Радио вс. Бранови
Шелдрејк ја користи следната аналогија:
Ако извонредна музика излегува од радио апарат, материјалистичкиот научник ќе го растави радиото, ќе ги анализира жиците, транзисторите и бакарот и ќе заклучи: „Музиката се создава внатре во овие жици!“
Шелдрејк вели: Радиото е само инструмент што ги фаќа невидливите радио-бранови кои доаѓаат однадвор.
Кај пчелите, нивната неурологија, нивните очи и нивниот био-магнетит се само „транзистори во радиото“. Тие овозможуваат пчелата да функционира во физичкиот свет, но вистинската интелигенција, геометријата, математиката и одлуките доаѓаат од брановите — односно од невидливото морфичко поле на заедницата.
Геометријата на пчелното саќе е толку фасцинантна — а за Шелдрејк, речиси необјаснива со чиста биохемија.
Поместувањето за 50% (односно за половина ширина на ќелијата) на спротивната страна од рамот не е случајно:
Конструкциска генијалност: Дното на една ќелија од едната страна не се совпаѓа рамно со дното на ќелијата од другата страна. Наместо тоа, длабокото дно на една ќелија се потпира на ѕидовите од три ќелии на спротивната страна (тространа пирамидален дно).
Максимална цврстина со минимален восок: Со ова поместување од 50%, пчелите постигнуваат максимална статичка издржливост на рамот и трошат најмалку можен восок за да го издржат огромниот товар на медот.
Како ова ја компликува класичната научна теорија?
Кога гледаш од надвор, две група пчели работат на две спротивни страни од ист восочен лист или рам:
Пчелите на „страна А“ не ги гледаат пчелите на „страна Б“. Восокот е непрозирен, темнината во кошницата е целосна, а звукот и вибрациите се хаотични низ целиот рам.
Ако го објаснуваш ова чисто механички, пчелата од страна А би морала точно да ги „пресмета“ дебелината на восокот, да ја измери локацијата на трите ќелии од другата страна кои сè уште не се ни доизградени, и да започне да ја гради основата точно на средбата меѓу нивните агли.
За Шелдрејк, ова е директен аналог на експериментот со термитите:
Пчелите не „мерат“ низ восокот со физички владетел, ниту се повикуваат на хемиски сигнал што патува низ материјалот. Тие ја градат структурата затоа што и двете групи се водат од истото тридимензионално Морфичко поле (просторна матрица) кое го опфаќа целиот рам.
Како што термитите од двете страни на челичната плоча градат тунели кои нишански се среќаваат во една точка во воздухот над неа, така и пчелите на двете страни од рамот работат во ист „невидлив калап“. Восокот и нивните тела се само материјалот што го исполнува тој просторен план.
Ако ја нема таа заедничка информациска мрежа/поле, секоја страна би морала да гради независно, а веројатноста дната на ќелиите да се преклопат со математичка прецизност од точно 50% по целата површина на рамот би била речиси нула.
Идејата дека „научните закони се само зацврстени навики на природата“
Можеби е најрадикалниот и најпознатиот филозофски став на Руперт Шелдрејк, но таа не започнува ниту завршува со него.
Ако го погледнеме ова прашање подлабоко, гледаме дека концепцијата за „апсолутни и непроменливи научни закони“ е релативно нов изум во човечката мисла — производ на научната револуција од 17 век (Декарт, Њутн, Галилео).
Кога законите од „Божја волја“ станаа „вечни исти“
Првичниот концепт за „Закони на природата“ доаѓа од метафората за Законодавец. Во 17 век, научниците верофатно верувале дека Бог ги воспоставил законите (како гравитацијата или движењето) на самиот почеток и дека тие се вечни, непроменливи и постојат надвор од самиот универзум.
Сепак, тука се појавува еден голем логички проблем:
Ако Универзумот еволуира (како што потврдува идејата за Големиот Прасок и космичката еволуција), како може законите што управуваат со него да бидат целосно замрзнати и непроменливи?
Каде биле „законите за кристализација на ДНК“ пред да постојат молекулите? Каде биле законите за социјална организација пред да постојат живите суштества?
Теоретската визија на Шелдрејк: Природата има меморија
Според Шелдрејк, законите на природата не се напишани на некакви „невидливи табли“ во космосот. Наместо тоа, природата функционира преку навики што се развиваат со текот на времето.
[ Првпат се случува нешто ] ──> [ Слаб морфички траг ] ──> [ Се повторува многупати ] ──> [ Станува зацврстена навика ("Закон") ]
Ова го објаснува преку неколку фасцинантни примери:
А. Синтеза на нови хемиски кристали
Кога хемичарите во лабораторија за првпат ќе синтетизираат целосно ново хемиско соединение, тоа многу тешко кристализира. Понекогаш се потребни месеци или години за да се добијат првите кристали. Но, откако ова соединение ќе кристализира на едно место во светот, следното кристализирање во сите други лаборатории во светот оди сè побрзо и побрзо.
Официјално објаснување: Мали неувидливи прашинки/семиња од кристалот патуваат со ветрот или на облеката на научниците низ светот.
Шелдрејк: Со секое ново кристализирање, морфичката навика за таа форма станува сè посилна, правејќи го процесот полесен насекаде.
Б. Променливоста на „Физичките Константи“
Физичките константи (како брзината на светлината c или гравитационата константа G) се сметаат за темел на науката. Но, ако ги погледнете историските мерења:
Брзината на светлината се менуваше во официјалните мерења за неколку километри во секунда помеѓу 1928 и 1945 година, пред повторно да се „стабилизира“.
Наместо да се признае дека можеби самата природа флуктуира, научната заедница во 1983 година едноставно ја фиксираше брзината на светлината со дефиниција, претворајќи ја во математичка константа по декрет.
3. Филозофска поткрепа: Пирс и Ниче
Шелдрејк не е усамен во оваа идеја. Големи мислители уште пред него стигнале до истата претпоставка:
Чарлс Сандерс Пирс (голем американски филозоф од 19 век):
„Законите на природата не се ништо повеќе од зацврстени навики. Во почетокот имало тотална слобода и хаос, но со повторувањето, универзумот стекнал склоност кон создавање навики, а тие навики со тек на време станале толку силни што денес ги нарекуваме физички закони.“
Фридрих Ниче:
Исто така тврдел дека идејата за „непроменливи закони“ е само човечка потреба за сигурност во еден променлив свет, а природата во својата суштина е процес на постојано престројување.
Што значи ова за нас?
Ако ги гледаме законите како „зацврстени навики“:
Еволуцијата не е завршена: Универзумот не е готова машина снимена на трака, туку жив систем кој сè уште учи и развива нови форми на организација.
Флексибилност наместо Догма: Науката престанува да биде препорака за тоа што е „невозможно“, туку станува истражување на тоа колку длабоко се вкоренети одредени навики.
Законите на физиката (како гравитацијата) се навики кои се повторуваат милијарди години — тие се толку цврсти што за нас се практично променливи нула. Но, законите на биологијата, свеста и однесувањето се многу помлади, па затоа кај нив сè уште можеме да видиме како навиките се менуваат и еволуираат во реално време.
Comments
Post a Comment
коментар: