Богомилите верувале во Таткото, Синот и Светиот Дух како чисто духовни реалности, додека сè што е опипливо (вклучувајќи ги и црковните објекти и иконите) го припишувале на втората, зла сила.
Богомилите го застапувале она што во теологијата се нарекува Докетизам (од грчкиот збор dokein – „да изгледа“ или „да се чини“).
За нив, Исус не бил човек од крв и месо, туку небесно битие кое само примило човечки облик како маска, за да може да комуницира со луѓето.
Телото како „оптичка илузија“
Бидејќи богомилите верувале дека материјата е создадена од Сатанаил (злобниот творец), било незамисливо Божјиот Син да се извалка со влегување во човечко тело, кое подлежи на глад, болка и физиолошки потреби. Според нив:
Исус не јадел и не пиел затоа што му било потребно, туку само за да ги убеди луѓето во својата присутност.
Неговото тело било составено од „етер“ или духовна материја која само изгледала цврста.
Раѓањето преку „увото“ на Марија
Ова е еден од најнеобичните детали во нивното учење. Тие верувале дека Исус не поминал низ природниот процес на раѓање (бидејќи тоа би било „нечисто“). Наместо тоа, тврделе дека:
Тој влегол во Марија низ нејзиното десно уво како „Логос“ (Збор) и излегол на истиот начин.
Марија за нив не била „Богородица“ во физичка смисла, туку само симбол или медиум низ кој поминал духот.
Распнувањето како симболична претстава
Ако Исус немал вистинско тело, тогаш тој не можел навистина да умре на крстот. Богомилите верувале дека:
Додека војниците мислеле дека го распнуваат Исус, тие всушност распнувале сенка или видение.
Исус не чувствувал болка. Крстот за богомилите не бил свет симбол, туку инструмент на злото — тие го мразеле крстот бидејќи го сметале за оружјето со кое Сатанаил се обидел да го убие Божјиот пратеник.
Мисијата: Просветлување, а не жртва
Во официјалното христијанство, Исус умира за да ги откупи гревовите на човештвото. Кај богомилите, неговата улога била поинаква:
Тој дошол како Учител (Гносис).
Неговата цел била да ни открие дека сме „заробени ангели“ во материјални тела и да ни ги даде клучевите (молитвата „Оче наш“) за да се вратиме во царството на Таткото.
Интересен факт: Поради ваквото толкување, богомилите ги одбивале сите материјални симболи на верата. Не граделе цркви, немале икони и не признавале мошти, сметајќи дека „Бог не живее во камени куќи изградени од човечка рака“.
Отпорот на богомилите не бил само религиозна дебата – тоа бил првиот масовен социјален и политички бунт во средновековна Македонија и пошироко на Балканот. Тие биле првите средновековни „антисистемски“ играчи кои директно удриле во темелите на тогашниот поредок.
Отпор против Црковната хиерархија (Верскиот систем)
Богомилите ја гледале официјалната црква како институција на Ѓаволот (Сатанаил). Нивниот отпор тука бил радикален:
Негирање на храмовите: Тврделе дека црквите се „пештери на разбојници“ изградени од камен и малтер, кои немаат врска со вистинскиот Бог. Се молеле во природа, во шуми или во куќи.
Отфрлање на литургиите и симболите: Ги палеле иконите, го презирале крстот (како инструмент на мачење) и не ги признавале моштите на светците.
Бришење на посредниците: Верувале дека на човекот не му треба поп или владика за да зборува со Бога. Со тоа, тие директно го загрозиле економскиот опстанок на црквата (даноците, десетокот).
Социјален отпор (Против феудализмот)
Ова е делот каде што богомилството станува опасно за државата. Во 10 век, под власта на бугарскиот цар Петар, селаните биле преоптоварени со даноци и војни. Поп Богомил им проповедал:
„Не им се покорувајте на господарите“: Ова била нивната најексплозивна порака. Тие учеле дека царевите и болјарите се слуги на Сатанаил.
Презир кон богатите: Ги исмевале богатите и ги поттикнувале сиромашните да не работат за феудалците. Ова бил вид на пасивен отпор и граѓанска непослушност што ја парализирала економијата.
Пацифизам како протест (Анти-милитаризам)
Богомилите биле строги пацифисти. Во време кога државата се потпирала на војска за освојување територии, тие:
Одбивале да носат оружје.
Одбивале да учествуваат во војни.
Проповедале дека убивањето (дури и во војна) е најголем грев бидејќи се уништува „ангелската душа“ заробена во телото.
Егалитаризам (Рамноправност)
Додека системот бил строго поделен на класи, кај богомилите владеела демократија:
Жените имале важна улога: За разлика од официјалната црква каде жените биле маргинализирани, кај богомилите тие можеле да станат „совршени“ верници (Електи) и да проповедаат.
Заедничка сопственост: Често живееле во заедници каде материјалните добра се делеле, што било директен контраст на алчноста на болјарите.
Реакцијата на системот: Прогонот на Презвитер Козма
Колку овој отпор бил сериозен, најдобро се гледа од записите на Презвитер Козма (нивниот најголем критичар). Тој пишува дека богомилите се „покорни и кротки“ на изглед, но внатре се „волци“ кои го трујат народот против царот.
Резултат: Државата и Црквата морале да се обединат за да ги уништат. Биле организирани собори, нивните книги биле палени, а самите богомили биле жигосувани, прогонувани или убивани. Но, колку повеќе ги прогонувале, толку повеќе нивното учење се ширело како „тивок оган“ низ Балканот до Босна и во Западна Европа (Катари).