Плацебото и неговото дејство

 

Тишината во лекарската соба на крајот од смената секогаш имаше посебна тежина. Мирисот на дезинфициенси се мешаше со пареата од силното, црно кафе кое д-р Марков тукушто го наточи во две керамички шолји.

​Тој ја подаде едната преку масата на својот помлад колега, д-р Филип, кој уморно ги триеше очите пред компјутерот, анализирајќи ги последните извештаи за пациентите.

​— Земи, Филип. Ова е чист кофеин, без плацебо ефекти — се насмевна Марков, седнувајќи на стариот кожен тросед.

​Филип ја зеде шолјата, отпи голтка и воздивна.

— Фала, шефе. Токму тоа ми требаше. Ама кога веќе го спомна плацебото... цел ден ми се врти во глава онаа баба Стојанка од соба четири. Ја знаеш, со хроничните болки во колената.

​— Како да не ја знам. Што направивте со неа?

​— Епа, тука е парадоксот. Со недели се жалеше дека ништо не ѝ помага, ги испи сите генерички лекови што ги имаме на позитивна листа. Денес дојде син ѝ, донел кутија од оние скапите, странски аналгетици што се вртат по телевизиите во последно време. Буквално истата активна супстанција, Марков! Ист милиграм, иста хемиска формула, само шарена кутија со звучно име и петпати повисока цена. И знаеш што? Бабата по два часа ми вика: „Е докторе, ова е вистински лек, син ми од Германија го донесе, веднаш ме пушти ногата!“.

​Марков тивко се насмеа, гледајќи во својата шолја.

— И тебе како млад лекар тоа ти ја навредува логиката, така? Си викаш, каде исчезна чистата биохемија за која учевме шест години на факултет?

​— Па, искрено, да! — Филип се исправи во столот, гестикулирајќи со раката. — Фармацевтските компании трошат милијарди на маркетинг. Луѓето се трујат со реклами. Излегува дека името на лекот и психологијата имаат поголемо влијание од самата хемија. Каде е тука науката, Марков? Дали ние лекуваме со молекули или со приказни?

​Марков го остави кафето и го погледна Филип со сериозен, но топол израз.

— Лекуваме со двете, мој млади колега. Хемијата е како клуч, ама маркетингот и умот на пациентот често се оние кои ја подмачкуваат бравата за тој клуч полесно да заврти.

​— Но, тоа е само илузија, трик! — врати Филип со младешки идеал за чиста наука. — Хемијата или работи во организмот или не работи.

​— Не е баш така едноставно — мирно одговори постариот доктор. — Се сеќаваш ли на приказната за Хенри Бичер од Втората светска војна? Кога му снемало морфиум во полската болница, им вбризгувал солена вода на ранетите војници, уверувајќи ги дека е силен аналгетик. И кај половината од нив, болката исчезнала. Но, поентата е што тоа не било само „во нивната глава“. Нивните тела, под влијание на вербата во докторот, реално почнале да лачат ендорфини. Мозокот самиот си направил хемиска фабрика.

​Филип замолкна за момент, обработувајќи ги зборовите.

— Добро, ја знам таа приказна. Но, денес не сме во војна. Денес рекламите на телевизија ги тераат луѓето да мислат дека синото апче е за спиење, а црвеното за сила. Сметам дека маркетингот малку ги преминува границите. Го преплатуваме името, а ја занемаруваме суштината.

​— Тука си сосема во право — се согласи Марков. — Комерцијализацијата отиде предалеку. Кога некој плаќа скапо за бренд, неговиот мозок автоматски очекува чудо, па затоа и генеричките лекови, иако се со идентичен квалитет, понекогаш кај пациентите делуваат „послабо“. Но, гледај го ова од друга страна. Кај тешките болести, кај една силна бактериска инфекција или тумор, рекламата нема никаква моќ. Таму хемијата е апсолутен крал. Ако немаш вистински антибиотик, џабе ти е најубавата реклама на светот.

​— Значи, каде ја повлекуваме линијата? — праша Филип, допивајќи го кафето.

​Марков стана, ги зеде двете празни шолји и ги однесе до мијалникот. Пред да ја изгаси светлината во просторијата, се сврте кон Филип:

​— Линијата ја повлекуваме кај вистината. Наша должност е да им ја дадеме најдобрата хемија, па дури и ако е во скромно, евтино пакување. Но, никогаш не ја потценувај моќта на зборот и довербата. Понекогаш, Филип, начинот на кој ќе му го подадеш лекот на пациентот и надежта што ќе му ја влееш, вредат повеќе од милијарда долари потрошени на маркетинг. Ајде, време е за дома. Утре нè чека нова смена.

Музика инсприрана од текстот👇