Ило и Трајче излегоа од бакалницата без ниту еден звук, оставајќи ги зад себе мајстор Наум и придушеното светло на гасната ламба. Штом ги поминаа дрвените прагови, студената охридска магла ги проголта како жив штит. Белиот чад, кој ползеше од езерото, беше толку густ што калдрмата под нивните нозе едвај се наѕираше.
Но, нешто беше поинаку. Шаловите што Талкачот им ги врза околу вратовите почнаа лесно да пулсираат со истата онаа темно-сина светлина, која веднаш се претопи во околината. Трајче погледна кон својата рака – таа изгледаше како заматена контура, речиси проѕирна низ маглата.
– Ова навистина работи... – шепотеше Ило, речиси безглас, додека се движеа по тесните сокаци кон пристаништето. – Ние сме самата магла, Трајче.
– Молчи и оди, Ило – му врати Трајче со ранет глас, со рацете цврсто стегнати околу палтото. На секој шум од езерото, срцето му удираше како лудо во градите. Секој пат кога пулсот ќе му се забрзаше, сината светлина на шалот почнуваше да трепери, а неговата фигура стануваше појасна. „Смири се, Трајче, сочувај го мирот, за доброто на градот“, си повторуваше во себе, сеќавајќи се на зборовите на Талкачот.
Слегувајќи по калдрмата кон пристаништето, воздухот стана потежок, исполнет со мирис на влажно дрво и нафта. Од маглата наеднаш изнурнаа контурите на стариот рибарски магацин. Пред него, врзан за дрвените диреци, лесно се нишаше голем моторен чамец со изгаснати светла.
Тројца италијански војници, со пушки на рамо, брзо и без зборови префрлаа долги, тешки дрвени сандаци од чамецот кон внатрешноста на магацинот. Меѓу нив стоеше еден цивил со долг мантил и црна шапка. Ило го препозна неговиот профил низ придушеното светло на една фенер-лампа – тоа беше еден од најбогатите трговци во Охрид, човек кој преку ден се колнеше во честа на градот, а изгледа вечерва си ја продаваше сопствената совест.
– Ене ги списоците – му шепна Ило на Трајче, покажувајќи кон еден помал сандак со железни окови кој трговецот го држеше со двете раце како најголемо богатство. – Тоа е тоа што Талкачот рече дека мора да исчезне.
Токму во тој момент, еден од војниците на пристаништето застана, го подигна фенерот високо и го сврте погледот право кон аголот каде што стоеја момчињата. Светлината го проби чадот, запирајќи на само неколку чекори од нив.
Шалот на Трајче почна силно да искри. Паниката почна да го зема својот данок. Војникот ја тргна пушката од рамо и со остар глас извика на италијански:
– Chi е là?! (Кој е таму?!)
Чизмите на војникот почнаа да тропаат по дрвениот мост, движејќи се директно кон нивната скривница во маглата.
Звукот од тешките чизми на италијанскиот војник одекнуваше на дрвениот мост, а светлината од фенерот се приближуваше како жолто око низ белата завеса. Трајче го притисна грбот до ладниот ѕид на магацинот, со рацете зариени во градите, обидувајќи се да го сопре лудото чукање на срцето. Но, стравот беше посилен — сината светлина на неговиот шал трепереше и згаснуваше, оставајќи ја неговата силуета речиси целосно видлива во мракот.
И во тој момент, кога војникот беше на само пет чекори од нив и веќе го креваше прстот кон орозот на пушката, од горниот дел на пристаништето, каде што патот се спојуваше со чаршијата, се слушна нов, остар звук.
Тропот на коњски копита и чизми.
Низ густата езерска магла изнурнаа неколкумина мажи со сиво-зелени шапки и тешки волнени шинели. Војниците со бугарски униформи чекореа со војнички усук, а на чело со нив одеше офицер со строго, суво лице и кожена торба преку рамото. Фашистичките сојузници, кои ја делеа окупацијата на Македонија, се среќаваа на ова темно парче охридска земја за да го запечатат пазарот.
– Стоп! Кой иде? – викна еден од бугарските стражари во предниот дел, насочувајќи ја пушката кон италијанскиот војник кој претходно ги бараше момчињата.
Италијанецот инстинктивно се сврте со фенерот кон новодојдените, тргајќи го снопот светлина од аголот каде што се криеја Ило и Трајче. Тоа недоразбирање меѓу двете војски, таа напнатост меѓу самите сојузници кои постојано си ги мереа териториите и влијанието, беше спасот за чираците.
– Ah, bulgari... – промрмори италијанскиот војник низ заби, спуштајќи го малку оружјето, но без премногу пријателство во гласот.
Локалниот трговец, кој дотогаш го стегаше сандакот со железни окови, брзо истрча напред, обидувајќи се да ја смири ситуацијата.
– Господа, господа, полека... Сè е под контрола, пратката е тука, списоците се безбедни. Ве молам, тишина, цел Охрид спие, нема потреба од врева.
Оваа ненадејна мешаница му даде секунда здив на Трајче. Тој ја виде суровоста на реалноста пред себе — двајца туѓи окупатори и еден домашен предавник како си ја подаваат судбината на неговите сограѓани. Огорченоста наеднаш го победи стравот. Во градите на Трајче, наместо паника, се роди оној тивок, ладен македонски инает за кој зборуваше мајстор Наум. Како што му се смируваше здивот, така шалот околу неговиот врат повторно засина, а маглата нежно го обви, правејќи го пак невидлив за очите на патролите.
Ило го повлече за ракавот, покажувајќи со очи кон задниот дел од моторниот чамец, кој сега беше оставен без директна стража додека војниците се препираа на мостот. Таму, во сенката на брановите, сè уште стоеше последниот нерастоварен сандак.
Но, пред да направат чекор, од темната езерска вода, веднаш зад крмата на чамецот, бавно почна да се крева една црна, мистична фигура. Сенката на Талкачот се исправи над езерото, а маглата околу него почна да се врти во спирала, како да ја контролира сопствената природа.
Официрите со бугарски и италијански униформи се најдоа на средината на дрвениот мост. По неколку остри, придушени реченици на скршен германски јазик и брза проверка на документите од кожената торба, пазарот беше склучен. Двајца бугарски војници истапија напред, го подигнаа најмалиот сандак со железни окови — оној со списоците за нивната окупациска зона — и без многу зборови се свртеа назад. Нивните чизми брзо затропаа угоре по калдрмата, исчезнувајќи во ноќта заедно со локалниот трговец, чија предавничка сенка ја голтна маглата.
На пристаништето останаа само италијанските војници и офицерот со црно перје на капата, кои почнаа да ги прегледуваат преостанатите сандаци наменети за нивниот сектор во Албанија и западна Македонија.
Но, тие немаа време да ги допрат.
Талкачот, кој стоеше како црна карпа над езерската вода, само лесно кимна со главата кон Трајче. Во тој миг, синиот шал околу вратот на Трајче силно залудува со светлина, но овој пат тоа не беше од страв. Тоа беше силата на непокорот. Трајче почувствува како низ неговите дланки, кои до пред малку трепереа, рамномерно се разлива неверојатна, исконска топлина.
Инстинктивно, со очи вперени во сандаците со италијанските списоци, Трајче ги испружи рацете напред.
Од неговите прсти, како живи искри фрлени од илинденски оган, излетаа невидливи јазици кои штом го допреа влажното дрво на сандаците, го претворија во огнена стихија. Наеднаш, магацинот и маглата беа пресечени од силен, портокалов пламен. Огнот не гореше обично — тој се креваше високо кон небото, лакомо проголтувајќи ја хартијата внатре, претворајќи ги предавничките списоци во пепел за само неколку секунди.
– Fuoco! Fuoco! (Оган! Оган!) – писнаа италијанските војници, преплашени од ненадејната експлозија на топлина која избувна од чиста мира среде влажната езерска магла. Официрот со перјето се фрли настрана, криејќи го лицето од силната светлина која го осветли целото пристаниште.
Во тој општ хаос, додека војниците панично трчаа барајќи вода, Ило и Трајче веќе беа во чекор зад Талкачот. Маглата повторно се затвори зад нив, криејќи ги нивните силуети, додека пламените јазици на пристаништето продолжуваа да ја согоруваат туѓата завера.
Чекорите им беа брзи, а здивот им се претвораше во пареа во студената ноќ. Ило и Трајче трчаа по темно-сината силуета на Талкачот, кој се движеше низ тесните, искривени сокаци на Охрид со неверојатна леснотија, речиси лебдејќи над влажната калдрма. Силниот сјај од пожарот на пристаништето полека гаснеше зад нив, заменет со повторната, густа тишина на ноќта.
Свртеа зад еден темен агол и Талкачот со рака турна една ниска, речиси невидлива дрвена врата. Тоа беше помошната просторија на бакалницата на мајстор Наум, место каде што обично се чуваа празните сандаци, јажињата и алатите за поправка. Момчињата влегоа внатре, речиси паѓајќи од умор, а вратата зад нив бесшумно се затвори.
Внатре беше темно, но топло. Мирисаше на старо дрво, влага и борови шишарки. Шаловите околу нивните вратови полека престанаа да пулсираат, губејќи ја својата сина магична светлина и претворајќи се повторно во обична, груба ткаенина.
Ило се потпре на еден куп празни вреќи, држејќи се за градите, обидувајќи се да си го врати здивот. Очите уште му светеа од возбуда.
– Го виде ли тоа? – шепна Ило со рапав глас, гледајќи кон Трајче. – Како пламнаа... Сè стана пепел за секунда! Трајче, ти ги запали списоците со голи раце, човече! Како го направи тоа?
Трајче седеше на подот, со колената свиткани до брадата. Сè уште лесно трепереше, но не од страв, туку од исцрпеност. Го погледна Ило, па ги погледна сопствените дланки во мракот.
– Не знам, Ило... – тивко одговори Трајче. – Само почувствував како да ми гори сè внатре. Како сиот бес што го собирав додека ги гледав тие туѓинци како ни ја кројат судбината, наеднаш да мораше да излезе низ прстите. Страв ми е од ова што ни се случува, ама... ако не бевме ние, утре напладне нашите сограѓани ќе беа во камионите на окупаторот.
Од аголот на просторијата, каде што маглата сè уште лесно се тркалаше по подот, се слушна гласот на Талкачот:
– Вечерва спасивте многу животи, но војната за Охрид дури сега започнува. Бугарите го однесоа својот сандак нагоре кон чаршијата. Списоците за нивната зона се сè уште недопрени. Но, за тоа ќе мислиме кога сонцето ќе ја пробие маглата. Сега, одморете ги телата и умовите. Ви треба сила за она што доаѓа.
Кога Ило се сврте да го праша нешто повеќе, во аголот немаше никого. Талкачот исчезна исто како што и дојде – како ехо, како сенка во ноќта.
Момчињата не ветија повеќе ниту збор. Тешкиот умор наеднаш падна врз нивните раменици. Се повлекоа на импровизираните легла направени од празни вреќи и слама во аголот на помошната просторија. Ило се покри со своето износено палто, сè уште мислејќи на пламенот, додека Трајче ги затвори очите, слушајќи го далечното, мирно плискање на езерото.
За неколку минути, двајцата чираци потонаа во длабок, тежок сон, додека Охрид над нив ја живееше својата прва ноќ на таен, мистичен отпор.
Comments
Post a Comment
коментар: