Историјата е полна со фасцинантни, а понекогаш и застрашувачки моменти на масовни илузии, масовна хистерија или психогени нарушувања, каде што големи групи луѓе верувале во иста работа, гледале исти визии или манифестирале исти физички симптоми без никаква медицинска или логична причина.
Еве неколку од најпознатите и најдобро документираните случаи низ вековите:
1. Танцувачката чума од 1518 година (Стразбур)
Ова е можеби најпознатиот случај на масовна хистерија во историјата. Сè започнало кога една жена, г-ѓа Трофеа, почнала ревносно да танцува на улиците во Стразбур.
- Што се случило: За една недела ѝ се приклучиле уште 34 луѓе, а за еден месец бројката пораснала на околу 400 луѓе.
- Луѓето танцувале со денови без престан, до степен на целосна исцрпеност, а многумина починале од срцев удар, мозочен удар или глад. Тогашните власти верувале дека „ќе се излечат ако продолжат да танцуваат“, па дури им изградиле и сцена, што само ја влошило ситуацијата.
2. Чудото на Сонцето во Фатима (1917 година)
На 13 октомври 1917 година, масовна толпа луѓе (проценета помеѓу 30.000 и 100.000 луѓе) се собрала во Фатима, Португалија, по ветувањето на три овчарчиња дека Богородица ќе направи чудо.
- Што се случило: Присутните пријавиле дека Сонцето почнало да ја менува бојата, да се врти како тркало, да „танцува“ по небото и да паѓа кон Земјата во цик-цак линија пред да се врати во нормала.
- Додека верниците ова го сметаат за божествено чудо, научниците и скептиците го припишуваат на масовна сугестија (луѓето очајно сакале да видат нешто) во комбинација со ретинална дисторзија (оштетување на видот) поради предолго гледање директно во Сонцето.
3. Масовното лудило во Пон-Сент-Еспри (1951 година)
Во едно мало француско село, стотици луѓе ненадејно доживеале ужасни халуцинации и масовно лудило.
- Што се случило: Луѓето гледале чудовишта, огнени змејови, верувале дека им растат змии во стомакот, а едно момче дури се обидело да се удави тврдејќи дека стомакот му го јадат чудовишта. Еден човек скокнал од прозорец викајќи: „Јас сум авион!“.
- Иако долго се сметаше за чиста масовна хистерија, подоцнежните истраги покажаа дека веројатно станувало збор за труење со ергот (габа која расте на 'ржта и содржи соединенија слични на ЛСД), која била сомелена во брашното на локалниот пекар. Сепак, начинот на кој стравот и симптомите се ширеле низ заедницата имал силни елементи на масовна психологија.
4. Епидемијата на смеење во Тангањика (1962 година)
Во денешна Танзанија, во едно женско училиште-интернат, три девојчиња почнале неконтролирано да се смеат.
- Што се случило: Смеењето брзо се проширило низ целото училиште, зафаќајќи 95 од 159 ученички. Училиштето морало да биде затворено. Но, кога девојчињата се вратиле во своите села, тие го „пренеле“ смеењето на другите. Епидемијата зафатила над 1.000 луѓе и принудила затворање на 14 училишта.
- Ова не било пријатно смеење – било придружено со плачење, напади на паника, осип и насилство кога луѓето се обидувале да ги задржат. Научниците го класифицираа ова како класичен случај на Масовна психогена болест (MPI) предизвикана од висок стрес кај младите.
5. Нападот на „Мајмунот“ во Њу Делхи (2001 година)
Во мај 2001 година, во Индија се појавија извештаи за мистериозно суштество наречено „Кала Бандар“ (Црниот мајмун) кое ги напаѓало луѓето ноќе.
- Што се случило: Илјадници луѓе пријавиле дека виделе суштество со мајмунолик изглед, но со метални канџи, светлечки очи и кацига. Завладеала толкава паника што луѓето останувале будни ноќе, правеле стражи, а неколку луѓе дури загинале скокајќи од покриви или во сообраќајни несреќи во паничен бег од „сенки“.
- Полицијата никогаш не најде никаков доказ за постоење на суштеството. Се работеше за класична урбана легенда која преку масовна сугерираност предизвика колективни халуцинации кај преплашеното население.
Еве уште неколку фасцинантни и добро документирани случаи на масовни илузии и психогени феномени низ историјата, кои покажуваат колку далеку може да отиде моќта на човечкиот ум под влијание на страв, сугестија или религиозен занес:
6. Ловот на вештерки во Салем (1692 година)
Ова е еден од најтрагичните примери за тоа како масовната хистерија може да го уништи едно општество.
- Што се случило: Во малото гратче Салем (Масачусетс), неколку млади девојчиња почнале да паѓаат во чудни напади, да врескаат, да се виткаат во неприродни пози и да тврдат дека се мачени од невидливи сили (демони и вештерки).
- Наместо да побараат медицинско објаснување, заедницата паднала во тотален страв и параноја. Девојчињата почнале да покажуваат со прст кон своите сограѓани, обвинувајќи ги за вештерство. Како резултат на оваа колективна илузија, 20 луѓе биле погубени, а десетици други биле затворени пред судот конечно да сфати дека „доказите“ биле само плод на хистерија и халуцинации.
7. Војна на световите – Радио паниката (1938 година)
На Ноќта на вештерките во 1938 година, Орсон Велс ја емитувал својата радио-драма базирана на романот „Војна на световите“ од Х.Џ. Велс.
- Што се случило: Радио-драмата била поставена во форма на „лажни вести во живо“ кои ја прекинувале редовната музичка програма за да известат дека Марсовци извршиле инвазија на Земјата (поточно во Њу Џерси) и дека испуштаат отровен гас.
- Реакција: Иако на почетокот и на крајот од емисијата било нагласено дека се работи за фикција, милиони луѓе кои се вклучиле подоцна поверувале дека инвазијата е вистинска. Завладеала масовна паника – луѓето ги блокирале патиштата со автомобили, се криеле во визби, ставале влажни крпи на лицата за да се заштитат од „марсовскиот гас“ и очајно ѝ ѕвонеле на полицијата.
8. Епидемијата на мјаукање и лаење во средновековните манастири
Во средниот век, европските манастири биле изолирани заедници со исклучително строги правила, висок стрес и религиозен притисок, што ги правело совршена подлога за масовни психогени нарушувања.
- Манастирот во Франција: Една калуѓерка ненадејно почнала да мјаука како мачка. Набргу, сите калуѓерки во манастирот почнале заедно да мјаукаат во одредено време од денот, со часови. Ова престанало дури откако војниците се заканиле дека ќе ги тепаат со камшици пред манастирот.
- Манастирот во Германија: Во друг случај, една калуѓерка почнала да ги гризе своите сосетки. Феноменот се проширил како шумски пожар – калуѓерките почнале да се гризат една со друга, а хистеријата се префрлила и во други блиски манастири во Саксонија и Холандија.
9. Мистериозниот стрелец од Кокомо (1993 година)
Во градот Кокомо (Индија), луѓето почнале масовно да пријавуваат дека некој пука во шофершајбните на нивните автомобили.
- Што се случило: Секој ден стотици граѓани наоѓале мали дупки или пукнатини на своите ветробрански стакла. Градот бил во паника дека по улиците шета „мистериозен стрелец“ со воздушно оружје. Полицијата формирала специјални тимови за фаќање на сторителот.
- Вистината: По детална истрага со помош на научници, се утврдило дека нема никаков стрелец. Пукнатините биле обични оштетувања од ситни камчиња од патот кои отсекогаш постоеле на стаклата, но луѓето никогаш претходно не ги забележувале. Откако медиумите ја рашириле приказната за „стрелецот“, сите почнале панично да ги прегледуваат своите стакла и да ги пријавуваат веќе постоечките оштетувања како нови напади.
10. Фантомскиот анестезиолог од Матун (1944 година)
За време на Втората светска војна, во градот Матун (Илиноис), една жена пријавила дека некој испрскал чуден гас низ нејзиниот прозорец, по што почувствувала гадење и парализа во нозете.
Што се случило: Приказната се појавила во локалните весници и за неколку дена, десетици луѓе почнале да пријавуваат дека го виделе „фантомскиот анестезиолог“ (некои го опишувале како висок маж во црно) и дека го почувствувале мирисот на неговиот гас во нивните домови.
Полицијата направила огромна потрага, но не открила ниту еден физички доказ за присуство на гас или траги од натрапник. Тоа бил училишен пример за тоа како воената анксиозност и стравот можат да се претворат во колективни физички симптоми преку сугерираност од медиумите.
Интересен факт: Овие феномени не се минато. И денес, во ерата на социјалните мрежи, се случуваат слични појави – како на пример ненадејното ширење на несвесни тикови кај тинејџери ширум светот кои гледале исти видео-содржини на ТикТок, што модерната психологија го класифицира како „дигитална масовна хистерија“.
Психолозите објаснуваат дека човечкиот мозок е исклучително подложен на сугестија. Кога нивото на стрес, страв или религиозен занес во една заедница е на високо ниво, доволно е само еден поединец да манифестира симптом или да „види“ нешто, за мозокот на останатите автоматски да го копира тоа однесување како одбранбен или социјален механизам.
Comments
Post a Comment
коментар: