Дали моето „црвено“ е исто со твоето „црвено“?
Одговорот е комплексен и може да се разгледа од неколку агли:
Теорија на „Инвертиран спектар“
Ова е филозофски концепт кој сугерира дека е сосема можно двајца луѓе да гледаат различни бои, а да ги користат истите зборови. Ако вие од раѓање го гледате небото во боја која за мене би изгледала како зелена, но сите околу вас ја нарекуваат „сина“, вие ќе ја научите како сина. Не постои начин физички да влеземе во туѓ мозок за да го споредиме субјективното доживување.
Тетрахроматизам (Супер-вид)
Додека повеќето луѓе имаат три типа рецептори за боја (конуси), постои мал процент на луѓе (најчесто жени) кои се тетрахромати.
- Тие имаат четири типа рецептори.
- Додека просечен човек гледа околу 1 милион нијанси, тетрахроматите можат да видат до 100 милиони.
- За нив, една обична бела површина може да содржи десетици различни нијанси кои за нас се невидливи. Тие ги користат истите имиња за боите, но нивното искуство е многу побогато.
Далтонизам и адаптација
Луѓето со дефицит на колорен вид (далтонисти) често научуваат да ги идентификуваат боите преку контекст, осветленост или позиција (на пример, на семафор). Тие можеби гледаат „кафеаво“ таму каде што другите гледаат „црвено“, но бидејќи општеството вели дека јаболкото е црвено, тие го прифаќаат тој термин како етикета за тоа што го гледаат.
Влијанието на јазикот
Интересно е што јазикот што го зборуваме го обликува начинот на кој мозокот ги категоризира боите.
- На пример, во некои култури не постои посебен збор за „сина“ и „зелена“ (се користи еден збор за двете). Истражувањата покажуваат дека луѓето од тие култури потешко ја воочуваат разликата меѓу сина и зелена нијанса на тест, бидејќи нивниот мозок не е „трениран“ да ги раздвојува како различни концепти.
Накратко: Бојата не постои „надвор“ во светот; надвор постојат само електромагнетни бранови со различна должина. Мозокот е тој што ги „бои“ тие бранови. Многу е веројатно дека секој од нас има уникатна внатрешна палета, но јазикот служи како мост што нè тера да се договориме за заеднички имиња за да можеме да функционираме.
Дали некогаш сте забележале како двајца луѓе можат страсно да се расправаат дали некој предмет е „сино-зелен“ или само „зелен“? Тоа е токму тој момент каде што биолошките разлики во перцепцијата излегуваат на површина.
Comments
Post a Comment
коментар: