Костоперска Карпа (позната и како Жеглиговски Камен) е еден од најфасцинантните и најважните археолошки и геолошки локалитети во Македонија. Се наоѓа во непосредна близина на кумановското село Младо Нагоричане.
Ова место е вистински природен и историски феномен поради неколку клучни причини:
- Геолошки феномен: Карпата е всушност огромна базалтна карпеста маса од вулканско потекло, која доминира во рамницата и има специфичен, импозантен изглед.
- Илјадници години историја: Локалитетот има траги на живеење уште од праисторијата (неолитот и бронзеното време), преку антиката, па сè до средниот век. Поради својата стратешка позиција, служела како природна тврдина и збег за локалното население.
- Подземни објекти и катакомби: Она што ја прави Костоперска Карпа посебно мистериозна се подземните простории издлабени во самата карпа. Овие катакомби и подземни ходници служеле за живеење, криење или како сакрални објекти (испосници).
- Сакрално значење: Во околината и на самата карпа има остатоци од повеќе ранохристијански и средновековни цркви. Во близина е и уникатната двоапсидна црква Свети Ѓорѓи, како и црквата Света Петка.
Локалитетот е обвиен и со бројни локални легенди, особено за трагични настани поврзани со одбраната на тврдината од освојувачите, од каде што според некои приказни доаѓа и името (кости-оперски/костоперска).
На Вујевска карпа ( во близина на Костоперска Карпа) има кружни вдлабнатини (или т.н. карпести гравири) тие се еден од најмистериозните и највпечатливите елементи на Костоперска Карпа.
Народот со генерации го пренесува преданието за 365-те кругови за секој ден од годината, и таа бројка совршено се вклопува во култната и мистична димензија на местото.
Еве како науката и археологијата гледаат на ова тврдење, кое всушност многу се совпаѓа со народните верувања:
Култот кон Сонцето и праисторискиот календар
Тврдењето дека круговите го претставуваат Сонцето држи огромна вода. Во праисторијата (бронзеното и железното време), заедниците што живееле на овие простори имале силно изразен соларен култ (обожување на Сонцето).
- Сончеви симболи: Кругот со точка во средината, концентричните кругови и зракастите симболи се универзални праисториски ознаки за Сонцето, светлината и циклусот на животот.
- Астрономски календар: Сè повеќе истражувачи на карпестата уметност сметаат дека овие вдлабнатини не се направени случајно или само за украс. Многу е веројатно дека станува збор за еден вид праисториска опсерваторија или календар, каде што преку следење на сенките и позицијата на сонцето се означувале клучните денови во годината — како летната и зимската краткодневица (солстициј) и рамнодневиците. Ова било од витално значење за земјоделството и сточарството.
Други теории и намени
Покрај соларната и календарската теорија, за овие вдлабнатини (во археологијата познати како „cupmarks“ или чашкасти вдлабнатини) постојат и дополнителни објаснувања:
- Ритуални жртвеници: Се верува дека во некои од круговите се истурале течности (вино, млеко, масло или вода) како принос или жртва за боговите на плодноста, сонцето и земјата.
- Мапи на соѕвездија: Постојат претпоставки кај одредени истражувачи дека некои групи од круговите всушност го пресликуваат ноќното небо и одредени соѕвездија.
Костоперска Карпа, заедно со блискиот мегалитски комплекс во Кокино, покажува дека целиот овој Кумановски регион во антиката и праисторијата бил исклучително важен центар каде што се набљудувале небесните тела и се почитувале природните циклуси.
Тие 365 кругови врежани во базалтот се жив сведок за тоа како прастарите жители на оваа земја го мереле времето и се обидувале да го разберат космосот.
Покрај соларните кругови, Костоперска Карпа е вистински магнет за народни умотворби, митови и приказни кои се пренесувале со генерации. Поради својот необичен изглед (како сосила фрлена огромна карпа среде рамница) и подземните мистерии, за неа се врзуваат неколку многу силни легенди:
1. Трагичната легенда за името (Кости-опрани)
Најпознатата и воедно најстрашната легенда е поврзана со самото име Костоперска.
Според народното предание, во некои дамнешни времиња (некои велат за време на Римјаните, други за време на Отоманската империја), тврдината на карпата била под долга и тешка опсада. Бранителите, меѓу кои имало многу жени и деца, одбивале да се предадат и се бореле до последен здив.
Кога непријателот конечно успеал да ги пробие ѕидините, се случил страшен колеж. Телата на загинатите останале на платото на карпата, а со текот на времето, силните дождови и ветрови ги обелиле и ги „испрале“ нивните коски на базалтот. Народот почнал местото да го нарекува „Кости-опрани“, што подоцна низ вековите се трансформирало во Костоперска.
2. Подземниот лавиринт и „Проколнувањето на благото“
Импресивниот подземен објект издлабен во карпата (кој археолозите денес го идентификуваат како доцноантичка цистерна за вода со вентилација) во минатото будел голема фантазија кај локалното население.
- Тунели до Пчиња: Се верувало дека тие ходници не се само обични простории, туку таен лавиринт што води со километри под земја, па дури и под коритото на реката Пчиња, овозможувајќи им на војниците тајно да бегаат или да носат вода за време на опсади.
- Скриеното царско злато: Како и за секое мистериозно место на Балканот, и тука постои мит дека во некоја зазидана подземна одаја е закопано огромно богатство (златници и накит) на некој древен владетел, но дека тоа е проколнато и секој што ќе се обиде да го копа без дозвола од „сенките“ ќе го стигне несреќа.
3. Митот за „Мала Света Гора“ и 40-те цркви
Во околината на Младо Нагоричане и самата карпа навистина има голема концентрација на сакрални објекти, но преданието вели дека во средниот век тука имало точно 40 цркви.
Поради оваа бројка, во минатото целиот овој дел околу карпата бил познат како Мала Света Гора.
Според митот, карпата имала посебна божествена заштита. Кога во регионот владееле големи епидемии на чума или колера, луѓето бегале и кампувале околу Костоперска Карпа, верувајќи дека благословот од четириесетте цркви и самата света почва нема да дозволат болеста да се искачи на базалтните карпи.
4. Врската со Жеглиговскиот Камен и Жегата
Името Жеглиговски Камен исто така има митолошка нишка. Зборот „жеже“ или „жега“ е директно поврзан со карпата. Бидејќи базалтот е вулканска карпа со темно сива до црна боја, во лето тој буквално „впива“ огромно количество соларна енергија. Старите луѓе велеле дека карпата е „жегната од сонцето“ и дека таа зрачи топлина дури и длабоко во ноќта, како да има сопствен оган во утробата.
Просториите вдлабени во самата карпа се навистина фасцинантни и претставуваат еден од највпечатливите делови на овој локалитет. Тие со векови ги збунувале случајните минувачи и локалното население, отворајќи простор за многу приказни.
ReplyDeleteЕве неколку специфични и помалку познати детали токму за тие подземни одаи кои можат дополнително да ти послужат или да ги искористиш како интересни факти во коментарите под постот или на социјалните мрежи:
Повеќекатна подземна архитектура: Ова не се само обични плитки пештери. Станува збор за вешто изделкани простории со правилни форми, од кои некои се поврзани со вертикални канали. Истражувањата покажуваат дека имале улога на софистициран систем — дел од нив служеле како цистерни за собирање и чување на вода (што било клучно за преживување за време на опсади), а дел како магацини за храна и жито.
Софистицирана вентилација: Начинот на кој праисториските и античките градители успеале да обезбедат проток на воздух и светлина низ тие вертикални отвори (канали) во цврстиот базалт е вистинско инженерско чудо за тоа време.
Испосници и монашки келии: Во подоцнежниот период (средниот век), со ширењето на христијанството и аскетизмот, овие скриени и изолирани простории биле совршено место за монасите-испосници кои тука наоѓале мир за молитва и тихување, далеку од светот.
Тие вдлабнати одаи даваат уникатно чувство кога човек ги набљудува, бидејќи буквално можеш да ја допреш историјата врежана во самиот камен.
Ima legenda za zakopano bogatstvo pozadi zatrupanite hodnici...
Delete