Оваа приказна претставува една од највпечатливите средби помеѓу античкиот македонски свет и библиската традиција. Иако официјалната историографија често се фокусира на воените походи, народните преданија и раните христијански текстови ја чуваат меморијата за овој чин на длабока почит.
Традицијата за пренесувањето на моштите на светиот пророк Еремија е запишана во делото „За животот на пророците“ (Vitae Prophetarum), кое му се припишува на свети Епифаниј Кипарски (4 век). Според овие записи, Александар III Македонски при неговото пристигнување во Египет покажал несекојдневен интерес за локалните светилишта и историјата на народите кои живееле таму.
Посетата на гробот на Еремија
Пророкот Еремија, кој живеел во 7 и 6 век пр. н.е., според преданието бил убиен со каменување од страна на неговите сонародници во Тафнис (Египет), каде што бил и погребан. Кога Александар Македонски го посетил ова место, бил запознаен со светоста и пророчката моќ на Еремија. Тој веднаш наредил гробот да се отвори за да му оддаде лична почит на пророкот.
Чудото со змиите и заштитата на Александрија
Еден од најинтересните факти поврзани со овој настан е верувањето во „чудотворната моќ“ на телото на пророкот:
- Истребување на штетниците: Пред доаѓањето на Александар, областа на идната Александрија била преплавена со отровни змии и „аспди“.
- Светата прашина: Легендата вели дека Александар зел прашина од гробот на Еремија и ја расфрлал по темелите на новиот град, по што змиите исчезнале.
- Трајна заштита: Токму ова го мотивирало владетелот да го пренесе целото тело на пророкот, верувајќи дека неговото присуство ќе го чува градот од секакво зло.
Свеченото пренесување и почестите
По наредба на Александар, телото на Еремија било пренесено со сите воени и државни почести. Ова не било обично погребување; тоа бил чин со кој Александар сакал да ја запечати духовната врска помеѓу неговиот нов светски центар и древната мудрост на пророците. Моштите биле положени во посебен меморијален комплекс во Александрија, кој со векови бил место на поклонение.
Симболиката на чинот
За македонскиот цар, овој чин имал неколку димензии:
- Религиозна толеранција: Александар бил познат по тоа што ги почитувал боговите и светите луѓе на сите народи кои ги покорувал.
- Легитимитет: Со тоа што го „присвоил“ еден од најважните пророци, тој се претставил како наследник и заштитник на сите значајни традиции на Блискиот Исток.
- Културен синкретизам: Ова е рана форма на спојување на македонската воена слава со духовниот авторитет на библиските личности.
Трагите во подоцнежните векови
Низ средниот век, и во византиската и во коптската (египетската христијанска) традиција, овој настан се споменува како доказ за величината на Александар. Иако денес е тешко точно да се лоцира каде се наоѓале моштите по бројните разурнувања на Александрија низ вековите, преданието останува жив споменик за врската меѓу македонската династија и библиската историја.
Оваа приказна го потврдува Александар не само како освојувач, туку и како „Велики“ во духот – владетел кој препознавал светост и кој сакал својата нова престолнина да ја изгради врз темели на верата и почитта кон големите личности од минатото.
Ликот на Александар Македонски оставил толку длабока трага што во средновековниот период, но и низ народното творештво на Балканот, тој станал дел од една цела категорија на книжевност и преданија каде неговата фигура се преплетува со библиски, пророчки и христијански мотиви.
ReplyDeleteЕве ги највпечатливите преданија и мотиви кои го поврзуваат македонскиот цар со овие теми:
### 1. Преданието за средбата со Првосвештеникот во Ерусалим
Ова е можеби најпознатото предание, запишано од античкиот еврејски историчар Јосиф Флавиј, кое подоцна длабоко се вкоренува во христијанските текстови на овие простори:
* **Видението на сонот:** Според приказната, додека Александар се подготвувал да го нападне Ерусалим, на сон му се појавил лик кој му ветил победа над Персија.
* **Поклонението:** Кога стигнал пред портите на градот, од него излегла поворка предводена од еврејскиот првосвештеник Јадуј, облечен во свечени одежди со златно име на Бога. Александар, на општо изненадување на својата војска, се симнал од коњот и му се поклонил на свештеникот, препознавајќи го ликот од својот сон.
* **Пророштвото на Даниел:** Се верува дека на Александар тогаш му била покажана *Книгата на пророкот Даниел*, каде што било проречено дека моќен грчко-македонски цар ќе го уништи Персиското царство. Александар го препознал себеси во пророштвото и го поштедил градот.
### 2. Александар во Книгата на пророкот Даниел (Библиски мотив)
Во самата Библија (Стариот Завет), иако не се споменува директно со името, Александар е препознаен преку моќни симболи. Нашите средновековни препишувачи и толкувачи на светите книги често го елаборирале ова:
* **Еднорогиот јарец:** Во Даниел (Глава 8), Александар е претставен како силен јарец со еден голем рог помеѓу очите кој доаѓа од запад со толкава брзина што „не ја допира земјата“ и го крши дворогиот овен (кој ги симболизира Мидија и Персија).
* **Четирикрилниот леопард:** Во друго видение, неговото царство е претставено како брз леопард со четири крила и четири глави (што ги симболизира четирите генерали меѓу кои се поделило царството по неговата смрт).
### 3. Средновековниот роман „Александрида“ на нашите простори
Во Македонија и пошироко на Балканот, со векови била популарна **„Александридата“** – средновековен роман кој ги мешал историските факти за Александар со фантастични и христијански елементи. Во овие ракописи:
* Александар е претставен речиси како христијански витез и праведен владетел кој дејствува по Божја промисла.
* Тој често разговара со мудреци (гимносифисти) за душата, задгробниот живот и суетата на материјалниот свет, што е чист одраз на христијанскиот морал преточен во античка приказна.
### 4. Потрагата по „Живата вода“ и бесмртноста
Ова е мотив кој е исклучително жив во балканскиот фолклор и приказните раскажувани покрај огништата:
* Според преданието, Александар тргнал на поход во „Земјата на Темнината“ за да го најде изворот на Живата вода што дава бесмртност.
* Во христијанизираната верзија на оваа приказна, Александар не успева да се напие од водата бидејќи бесмртноста на овој свет му е дадена само на Бога, со што приказната добива поучен карактер за минливоста дури и на најмоќните кралеви.
### 5. Мотивот за „Цар Александар и пророкот Елисеј“
Слично на приказната за Еремија, во некои апокрифни (неофицијални) средновековни текстови кои кружеле на нашите простори, Александар се поврзува и со други старозаветни личности, каде тој бара совет од нивните духови или ги заштитува нивните свети места од пагански сквернавења.
Сите овие преданија покажуваат дека за нашите предци, Александар не бил само далечна историска фигура или обичен војсководец, туку владетел со мистична и пророчка димензија чие појавување на историската сцена било толку силно, што морало да биде запишано во планот на самата божествена историја.
Александар МАКЕДОНСКИ не е грчко - Македонски туку само Македонски крал!
Delete