Одгледување на здрав расад

 За да се одгледа здрав и силен расад со развиен коренски систем, изборот и подготовката на почвениот супстрат е еден од најкритичните чекори. Обичната градинарска земја не е соодветна за сеидба во садови или чаши бидејќи е премногу тешка, брзо се збива, задржува премногу влага и често содржи патогени габи, семе од плевели и штетници.

​Квалитетниот супстрат мора да биде растресит, пропустлив за воздух и вода, стерилен и со оптимална pH вредност (6.0–6.8).

​ Како да одберете готов комерцијален супстрат?

​Ако купувате готов супстрат од земјоделска аптека, обрнете внимание на деклерацијата и следниве карактеристики:

• ​Специјализирана намена: Барајте супстрати со ознака „за сеидба и пикирање“ (Seed/Starting Mix), а не општ супстрат за саксиско цвеќе (Potting Soil). Супстратите за цвеќе често содржат премногу вештачки ѓубрива кои можат да ги изгорат нежните млади корени.
• ​Состав за зачувување на структурата: Најдобрите професионални супстрати (како Klasmann, Stender, Floragard и сл.) се засноваат на комбинација од бел тресет (обезбедува воздухопропустливост) и црн тресет (ја задржува влагата и хранливите материи).
• ​Ситно-зрнеста структура (Фракција 0–5 mm): За сеење ситно семе (домати, пиперки, расад од тутун) потребен е фино просеан супстрат без големи парчиња дрво или нераградена органска материја.
• ​Додатоци за дренажа: Пожелно е во составот да има вклучено перлит или вермикулит кои спречуваат збивање на земјата при редовно поливање.

​ Подготовка на домашен рецепт за супстрат

​Ако сакате сами да подготвите квалитетна мешавина за расад, можете да искористите комбинација од достапни состојки.

​Базичен домашен рецепт (во волуменски соодности):

• ​2 дела квалитетен преран (зрел) компост или хумус од калифорниски црви (гломазна исхрана)
• ​2 дела тресет (неутрализиран версет) или кокосови влакна (Coco Coir)
• ​1 дел агро-перлит или чист речен песок (за олеснување и дренажа)

​ Стерилизација на домашната земја (Многу важен чекор)

​Ако во домашната мешавина користите компост или градинарска почва, заддолжително мора да го дезинфицирате супстратот за да спречите појава на болеста „полегнување на расадот“ (Damping off), која ја предизвикуваат габите Pythium и Phytophthora.

​Методи за термичка дезинфекција:

1. ​Печење во рерна: Влажната мешавина се става во тава, се покрива со фолија и се пече околу 30–40 минути на температура од 80-90C°. Не преминувајте 100C° за да не ги уништите сите корисни микроорганизми.
2. ​Парење / Третман со зовриена вода: Помали количини земја може да се прелијат со зовриена вода или да се истретираат на пареа, по што земјата се остава добро да се исуши и проветри неколку дена пред сеидбата.
3. ​Биолошка превенција (Триходерма): По термичкиот третман или кај купечките супстрати, пожелно е да се додаде корисната Trichoderma harzianum која природно ги уништува штетните патогени во зоната на коренот.

​ Контрола на pH вредноста и исхраната

• ​Оптимална pH вредност: Расадот најдобро ги усвојува хранливите материи кога pH е меѓу 6.0 и 6.8. Киселиот тресет може да се неутрализира со додавање на мала количина доломитски варовник или чист дрвен пепел.
• ​Првична исхрана: Во првите 10–14 дена по ртењето (додека се развиваат котиледоните), на младото растение не му се потребни дополнителни ѓубрива. Дури откако ќе ги развие првите вистински листови, може да се започне со благо прихранување со течни органски или микробиолошки ѓубрива.

Одгледувањето здрав, здебелен и силен расад од домати и пиперки бара прецизно балансирање меѓу температурата и светлината. Најчестата грешка во домашни услови е висока температура комбинирана со недоволно светлина — ова го тера расадот издолжено да се „извива“, ставајќи го тркалезното стебленце тенко и слабо.

​ Оптимални температури по фази на развој

​Доматот и пиперката припаѓаат на исто фамилија (Solanaceae), но пиперката е значително Потоплољубива и бара неколку степени повисоки температури во сите фази.

Фаза на развој	Домати	Пиперки
Ртење (до никнување)	22–25C°	25–28C°
Први 3–5 дена по никнување (Ладен шок)	15–17C° (ден)  12–14°C (ноќ)	18–20C° (ден) / 15–16°C (ноќ)
Интензивен раст	18–22C° (ден)  14–16C° (ноќ)	22–25C° (ден) / 16–18C° (ноќ)

 

Златно правило за ноќната температура: Ноќната температура задолжително мора да биде за 4–6 степени пониска од дневната. Ова го забавува трошењето на шеќерите преку дишењето и спречува несакано издолжување на стеблото.

​Зошто е важен „Ладниот шок“ веднаш по никнувањето?

​Штом никулците излезат од земјата, температурата мора нагло да се намали неколку дена. Ова го запира наглиот раст на стеблото во висина и го стимулира растението да ја насочи енергијата кон развој на силен корен.

​ Потреби од светлина (Времетраење и интензитет)

​За да се одвива правилна фотосинтеза, на расадот му е потребен силен и продолжен извор на светлина.

• ​Времетраење: Расадот бара 14 до 16 часа светлина дневно.
• ​Природна светлина (на прозорец): Во рана пролет (февруари/март), сончевата светлина на јужен прозорец често трае едвај 9–10 часа и е со слаб интензитет. Расадот ќе почне да се криви кон стаклото.
• ​Вештачко доосветлување (Grow lights):
  • ​Се користат LED светилки со спектар од 6500\text{K} (студено бела/сина светлина која го стимулира здебелувањето на стеблото) или специјализирани Full Spectrum светилки.
  • ​Светилките се поставуваат на растојание од 10 до 20 cm директно над расадот и се креваат како што тој расте.

​ Односот меѓу светлината и температурата

​Балансот меѓу овие два фактора ја одредува формата на расадот:

• ​Висока температура + Малку светлина = Трагедија за расадот. Растението мисли дека е во густа сенка и брзо расте во височина за да го најде сонцето, станувајќи тенко, бледо и кршливо.
• ​Ниска температура + Многу светлина = Ситен, но исклучително дебел и темносин/зелен расад.
• ​Ако немате дополнително осветлување, одржувајте ги температурите на долната граница од препорачаниот опсег за да го контролирате растот.

​ Калење на расадот (Подготовка за пресадување)

​Околу 10–14 дена пред конечното пресадување во градина или пластеник, расадот се подложува на процес на калење:

• ​Ноќните и дневните температури постепено се изложуваат на надворешните услови.
• ​Се изнесува на отворено во сенка, а потоа постепено на директно сончево светло и ветер (што го зацврстува стеблото).
• ​Се намалува поливањето.