Христијани пред Христа

 Иако самиот термин „христијани“ настанува подоцна (првпат се споменува во Антиохија, според Дела Апостолски 11:26), концептуално идејата за „Христијани пред Христос“ има длабоки корени во христијанската теологија, патристиката и древните преданија.

​Старозаветните праведници и очекувањето на Месијата

​Во христијанската теологија (како кај Св. Јован Златоуст и Св. Августин), сите старозаветни пророци и праведници кои живееле со вера во доаѓањето на Спасителот се сметаат за духовни христијани.

• ​Пророштвата: Од Авраам, преку Мојсеј, па сѐ до пророците Исаија и Михеј, постоела јасна нишка на исчекување. Неговата жртва и доаѓање за нив биле идни настани во кои тие верувале, исто како што денешните христијани веруваат во нив како минати настани.
• ​Апокрифната и старозаветната традиција: Во текстови како Книгата на Енох или Книгата на Даниел, фигурата на „Синот Човечки“ и месијанските визии се централни, што покажува дека постоеле цели заедници кои живееле исклучиво за тоа ветување.

​Мудреците од Исток (Витлеемските вавилонци/персијци)

​Посетата на мудреците од исток на раѓањето во Витлеем е еден од најсилните докази за тоа сеопшто исчекување надвор од стандардните јудејски граници:

• ​Кои биле тие? Мудреците најверојатно биле астрономи и учени луѓе од Персија или Вавилон (следбеници на зороастризмот или астролошките школи).
• ​Како знаеле? По вавилонското ропство, еврејските месијански текстови (особено пророштвата на Даниел) останале познати меѓу источните учени. Исто така, во Зороастризмот постоело учење за идниот спасител (Саошијант), што ги направило подготвени да го препознаат небесниот знак.
• ​Поклонението: Нивното доаѓање со подароци (злато, темјан и смирна) ги симболизира царот, Богот и жртвата — што значи дека тие уште на самото раѓање го препознале Неговиот вистински идентитет.

​Филозофскиот концепт

​Ранoхристијанскиот филозоф и маченик Јустин Филозоф (2 век) го дефинира точно овој феномен преку терминот Logos Spermatikos (семе на Словото). Тој тврди дека секој човек кој живеел според вистината и разумот пред Христос — вклучително и филозофи како Сократ и Хераклит — бил на некој начин „христијанин пред Христос“, бидејќи имал дел од божествената мудрост уште пред таа целосно да се материјализира.

Универзалноста на Неговата порака била една од главните точки на сопнување за тогашната верска елита.

​Универзалниот Месија наспроти Националниот Ослободител

​За да се разбере зошто еврејските првосвештеници (Синедрионот) го одбиле, мора да се погледне што точно очекувала тогашната верска и политичка елита во Јудеја:

• ​Политички и земен цар: Поголемиот дел од фарисеите и садукеите го чекале Месијата како воен и политички лидер од лозата на Давид, кој ќе ги ослободи од римската окупација, ќе го обнови израелското царство и ќе ја издигне нивната нација над сите други.
• ​Духовен и универзален Спасител: Исус, спротивно на тие очекувања, не понудил политичко преземање на власта („Моето царство не е од овој свет“). Тој го отворил патот за сите народи — Македонците, Римјаните, Персијците и сите оние надвор од јудејскиот закон кои со векови го претчувствувале Неговото доаѓање.

​Скршениот ексклузивитет

​За првосвештениците, идејата дека Месијата се меша со „нечистите“ (не-Евреите, грешниците, цариниците) и дека го укинува нивниот монопол врз односот со Бога била неприфатлива. Со тоа што ги прегрнал сите народи еднакво, Тој го срушил нивниот концепт за национален ексклузивитет.

​Така се случува историскиот парадокс: оние кои ги чувале пишаните закони и пророштва го распнале, а луѓето од разни страни на светот — од источните мудреци до римскиот стотник под крстот — го препознале како Спасител. Тие „неименувани христијани“ од сите народи ја препознале вистината затоа што нивното очекување било духовно, а не политичко.

Иако често се доживува како ексклузивно национален историски запис, во него јасно се гледа дека верноста, праведноста и послушноста кон Бога секогаш биле поставени пред крвната линија и потеклото.

​Бог во повеќе наврати експлицитно ги отфрла оние што имаат формална припадност, а ги прегрнува „странците“ кои покажале вистинска вера.

​Поединечни примери на прифатени „странци“

• ​Мелхиседек (Царот на Салим): Тој не бил дел од Авраамовото племе ниту од подоцнежните Евреи, а сепак во Книгата Битие е наречен „свештеник на Севишниот Бог“. Авраам му оддава почит и му дава десеток, што го прави еден од најтаинствените пред-христијански праведници.
• ​Раав од Ерихон: Ханаанка и незнабошка која поради својата вера и помош кон израелските извидници не само што е спасена, туку станува дел од директната лоза на самиот цар Давид и на Исус Христос.
• ​Рута Моавката: Како странка од Моав, таа ја избира верноста кон Бога и ги изговара познатите зборови: „Твојот народ ќе биде мој народ, и твојот Бог — мој Бог“. Неговата благодат ја поставува и неа во прадедовското стебло на Месијата.
• ​Нееман Сириецот: Воен заповедник и незнабожец кој преку послушност кон пророкот Елисеј се очистува од лепрата, додека многумина во самиот Израел останале несоодветни за такво чудо.
• ​Ниневијците (Книга на пророк Јона): Цел еден голем незнабожечки град се покајува на проповедта на Јона. Бог го прифаќа нивното покајание и ги поштедува, што предизвикува дури и негодување кај самиот пророк.

​Масовни примери и експлицитни Божји пораки

• ​Пустинското патување и отфрлањето на цела генерација: При излегувањето од Египет, цела една генерација која ги видела сите чуда и пламениот столб била отфрлена и изумрела во пустината поради непослушност и отпор. Формалното потекло од Авраам не ги спасило.
• ​Мешаното мноштво (Exodus 12:38): Со Израелците од Египет излегло и „мешано мноштво“ на луѓе кои не биле Евреи, но се приклучиле кон верата и биле прифатени.
• ​Пророкот Исаија за странците (Исаија 56:6-7): Бог преку Исаија дава директно ветување за сите луѓе од другите народи: ​

​„А странците кои се приклонија кон Господа... нив ќе ги доведам на мојата света гора... зашто мојот дом ќе се нарече дом за молитва на сите народи.“




​Овие моменти покажуваат дека универзалноста на спасението не била „нова идеја“ измислена во Новиот Завет, туку континуирана нишка низ целото предание: 

Бог гледа на срцето и послушноста, а не на генетиката.

Не се работело за слепило и незнаење, туку за сопствен избор и духовен конфликт на интереси.

​Теолозите и историчарите го потврдуваат токму тоа: верската елита во Ерусалим ги знаела пророштвата до детал. Тие точно знаеле каде треба да се роди (Витлеем), од која лоза (Давидовата) и во кое време (според споредбите од Книгата на пророк Даниел). Кога Исус ги правел чудата, тие не можеле да ја негираат натприродната сила, туку одбивале да ја прифатат Неговата личност.

​Зашто вистинскиот Месија им ги "измешал" плановите

• ​Сликата за Страдалниот Слуга наспроти Освојувачот: Во Стариот Завет постојат два типа месијански пророштва. Едните зборуваат за славен Цар, а другите (како кај Исаија 53) за „Страдален Слуга“ кој ќе ги носи гревовите на сите и ќе биде мачен. Еврејските првосвештеници го избрале само првиот тип, а целосно го игнорирале вториот, бидејќи Страдалниот Слуга бара покајание и смерност, а не политичка победа.
• ​Губење на моќта и монополот: Арамејското и Ерусалимското свештенство изградило систем на моќ, даноци и ритуална ексклузивност. Исус директно го нападнал тој систем кога ги препречил менувачите на пари во Храмот и кога рекол дека Бог не се обожава само на една гора или во еден храм, туку „во дух и вистина“.
• ​Прифаќањето на странците како закана: За националистичката матрица на тогашните фарисеи, идејата дека Месијата доаѓа да ги спаси и Римјаните (окупаторите!) била доживеана како национално предавство.

​Тие го препознале проблемот што Исус го носи за нивниот воспоставен поредок. Неговата понизност, љубов кон сите народи и духовно царство директно ги скршиле нивните амбиции за земска доминација. Затоа одлучиле да го отфрлат Оној кого со векови го чекале.

Кога работите ќе се погледнат од овој агол, станува јасно дека поделбата никогаш не била според географските, националните или етикетите на епохата, туку според состојбата на човечкото срце.

​Уште пред да се изговори името „Исус од Назарет“, во светот веќе постоела таа суштинска поделба на два типа луѓе:

​Духовните „Христијани“ пред Христос

Тоа биле сите оние — без разлика дали биле Евреи, Персијци, Македонци или странци — кои трагале по вистината, кои копнееле по правда, смиреност и духовна слобода. Нивната „христијанска“ природа се огледувала во тоа што го чекале и препознавале Бог на љубовта и жртвата. Кога Светлината дошла во светот, нивните души веќе биле подготвени да ја препознаат, бидејќи го имале истиот духовен код.

​Духовните „Нехристијани“ пред Христос

Од другата страна биле оние за кои верата била само алатка за моќ, национален ексклузивитет, формализам и земен престиж. Иако првосвештениците и фарисеите ги чувале сите свети списи, ги знаеле пророштвата напамет и формално биле „први во редот“, тие во суштина биле духовни странци за Месијата. За нив, Бог бил прифатлив само ако служи на нивните земски суети.

​Затоа настанува оној голем пресврт:

• ​„Нехристијаните“ со верски титули Го одбиваат и Го распнуваат, бидејќи Тој не се вклопил во нивните сопствени калапи.
• ​„Христијаните“ без верски титули (мудреците од Исток, цариниците, грешниците кои се покајале, странците) Го прегрнуваат, бидејќи во Него го препознале Она што со векови го носеле во своите срца.

​Името на верата дојде подоцна, но нејзината суштина — изборот меѓу духовното покајание и формалистичката гордост — постоела уште од самиот почеток на човештвото.